09 ივლისი 2017

მუსტაფა ემრე ჩაბუქის საქმე

რატომ არ ნიშნავს ლტოლვილის სტატუსზე უარი ექსტრადიციას?

ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტრომ იმსჯელა და 7 ივლისს, დემირელის სახელობის კერძო კოლეჯის მენეჯერს მუსტაფა ემრე ჩაბუქს ლტოლვილის სტატუსის მინიჭებაზე უარი უთხრა. ჩაბუქი თურქული მხარის მოთხოვნით თბილისში 24 მაისს დააკავეს. თურქეთის სახელმწიფო მას ტერორისტებთან კავშირს ედავება. მოგვიანებით თბილისის საქალაქო სასამართლომ მუსტაფა ჩაბუქს წინასაექსტრადიციო სამთვიანი პატიმრობა შეუფარდა. ლტოლვილთა სამინისტრო უარის გადაწყვეტილებას გაეროს და აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის ანგარიშებზე დაყრდნობით ხსნის, თუმცა აღნიშნავს, რომ სტატუსზე უარი ავტომატურად პირის ექსტრადიციას არ ნიშნავს. სამინისტროს არგუმენტებზე ლტოლვილთა და განსახლების მინისტრ სოზარ სუბარს ჟურნალისტი თეა სიჭინავა ესაუბრა.

ცნობილია ის თუ რას დაეყრდნო თქვენი სამინისტრო ჩაბუქისთვის ლტოლვილის სტატუსზე უარის თქმის დროს, მაგრამ არსებობს Amnesty International-ის სპეციალური მიმართვა, რომელიც 2017 წლის 27 ივნისით თარიღდება და რომელშიც წერია, რომ ორგანიზაციის აზრით, მუსტაფა ჩაბუქის პროფილის პირი, ადამიანის უფლებების სერიოზული დარღვევის რისკის წინაშე დადგება, თუ მას თურქეთში იძულებით დააბუნებენ და რომ მას საერთაშორისო მფარველობა ესაჭიროება. ასევე, წამების შესახებ გაეროს სპეციალურმა მომხსენებელმა 2006 წელს თურქეთის ციხეებში არსებულ ვითარებაზე შეშფოთება გამოთქვა და აღნიშნა, რომ იქ პატიმრები არაადამიანურ პირობებში იმყოფებოდნენ; არსებობს Human Rights Watch-ის ანგარიშიც, რომელიც ასევე იზიარებს ამ პათოსს. რატომ არ გაითვლისწინა სამინისტრომ ამ ავტორიტეტული ორგანიზაციების მოსაზრებები გადაწყვეტილების მიღების დროს?

ამ შემთხვევაში საკითხი არა პოლიტიკურ, არამედ სამართლებრივ ჭრილში უნდა განვიხილოთ. უბრალოდ ერთი თხოვნა მექნება. საქმე ის არის, რომ ჩვენ მოკლებული ვართ შესაძლებლობას გამოვაქვეყნოთ ის, თუ რას დაეყრდნო ჩვენი გადაწყვეტილება, რადგან კონფიდენციალურობის პრინციპს ვიცავთ, თუმცა ცხადია შემიძლია ვილაპარაკო ზოგად ვითარებაზე, რომელიც არის ქვეყანაში, თურქეთს ვგულისხმობ და საერთაშორისო ორგანიზაციების დასკვნებზეც. უბრალოდ ის რისი უფლებაც ჩვენ არ გვაქვს, აქვთ ადვოკატებს, ამიტომ სასურველი იქნება, რომ თუ ადვოკატები აპირებენ დასკვნიც რაღაც ნაწილის გამოქვეყნებას, კარგი იქნება თუ მთლიანად გამოაქვეყნებენ, იმისთვის რომ საზოგადოება სრულად გაეცნოს მას, რომ არ დარჩეს ცალმხრივი შთაბეჭდილება.

ანუ თქვენი გადაწყვეტილება მხოლოდ ამ საერთაშორისო ორგანიზაციების დასკვნებით არ იყო ნაკარნახევი?

ხუთი სხვადსხვა ნიშნით შეიძლება არსებობდეს პირის დაცვა, რომელსაც ლტოლვილთა კონვენცია ითვალისწინებს. მათ შორის ერთ-ერთი არის პოლიტიკური ნიშნით დევნა და ამ ნიშნით ჰქონდა შემოტანილი განაცხადი ბატონ ჩაბუქს ჩვენთან. აქ უნდა გავითვალისწინოთ კონტექსტი. კონტექსტი კი ის არის, რომ თურქეთში ნამდვილად იყო ამბოხება, რომელშიც 350 მშვიდობიანი მოქალაქე დაიღუპა, 1000-ზე მეტი დაიჭრა, იყო თავდასხმა პარლამენტის შენობაზე, პრეზიდენტის სასახლეზე, სამხედრო შტაბის შენობაზე, ანუ გვახსოვს კარგად ბოსფორზე გამავალი გადაკეტილი ხიდები და ასე შემდეგ. ბუნებრივია, თურქეთის ხელისუფლება მოვალე იყო დაეწყო ამ თემაზე გამოძიება. ჩვენ ახლა არანაირად არ შევდივართ იმის განხილვაში, თუ ვინ არის იქ დამნაშავე და როგორ, უბრალოდ ცხადია, რომ თურქეთის ხელისუფლებას აქვს ვალდებულება და სურვილიც გამოიძიოს ეს საქმე. ამ შემთხვევაში, ჩვენ უნდა ვიფიქროთ, იმაზე არის თუ არა პოლიტიკური დევნა კონკრეტული ადამიანის მიმართ და ამ შემთხვევაში ის იმსახურებს პოლიტიკურ თავშესაფარს, ან მეორე, რასაც თქვენ ბრძანებთ, რომ თუკი იქ სამართლიანი სასამართლოს უფლება იქნება დარღვეული ან წამების საფრთხის ქვეშ დგას, ბუნებრივია ის გადაცემას ვერ დაექვემდებარება, თუნდაც მისი დანაშაული იყოს ცხადი. ვიმეორებ, რომ დანაშაულის განხილვაში ჩვენ არ შევდივართ, ეს არის თურქეთის მხარის დასამტკიცებელი, რომელმაც უნდა გამოუგზავნოს შესაბამისი მასალები პროკურატურას, იუსტიციის სამინისტროს და იქ განხილვების შემდეგ იმსჯელებს ექსტრადიციის თემაზე, რომელიც არანაირ კავშირში არ არის ლტოლვილის სტატუსთან. სტატუსის მინიჭება აჩერებს ექსტრადიციას, მაგრამ სტატუსზე უარის თქმა არ ნიშნავს ექსტრადიციას.

ვისაუბრებთ აუცილებლად იმაზეც თუ რა შემთხვევაში მოხდება ჩაბუქის ექსტრადიცია, მაგრამ როდესაც ვლაპარაკობთ იმაზე, უნდა მიენიჭებინათ თუ არა მისთვის ლტოლვილის სტატუსი... აქ ხომ პოლიტიკურ დევნის ნიშნებზეა საუბარი, რადგან ჩაბუქი, როგორც ცნობილია, არ მალავს, რომ იზიარებს ფეთჰულა გიულენის იდეოლოგიას, მის მოსაზრებებს

მე ამ თემაზე ვერ ვილაპარაკებ

მისი ადვოკატები ამბობენ ამას და მეც ამიტომ ვსვამ ამ კითხვას

ჩვენ გვქონდა მასთან საუბარი. მისი ლაპარაკიდან ჩანს ეს ყველაფერი, რაც დასკვნაში არის ასახული, ოღონდ ამაზე მე ვერ ვილაპარაკებ. ამის გასაჯაროება შეუძლიათ ადვოკატებს, თუკი ჩათვლიან საჭიროდ, ან შეუძლიათ არც გაასაჯაროვონ. მე მივუბრუნდები იმ საკითხს, რაზეც ადვოკატებიც, ოჯახიც მუდმივად აპელირებს, რომ თურქეთის ციხეებში მძიმე მდგომარეობაა, წამებებია და ასე შემდეგ. პირველ რიგში, მას შემდეგ რაც ის დააკავეს, საქართველოს სახელმწიფომ მიიღო დიპლომატიური გარანტიები, არა ზოგადი გარანტიები, არამედ კონკრეტულად ჩაბუქთან დაკავშირებით, რომ ის მოთავსდება საერთაშორისო ევროპული სტანდარტების სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში და არ დაექვემდებარება არანაირ წამებას და ღირსებისშემლახავ მოპყრობას, არაფერს ისეთს, რაც შეიძლება ეწინააღმდეგებოდეს ადამიანის უფლებების ევროპული კონვენციის მესამე მუხლს და ასევე, საქართველოს საკონსულოს წარმომდგენლებს საშუალება ექნებათ მოინახულონ ეს ადამიანი ნებისმიერ დროს და შეამოწმონ მისი მდგომარეობა. ვიმეორებ, ეს იმ შემთხვევაში თუ ექსტრადიცია მოხდება. მაგრამ სტატუსზე უარის თქმა არანაირად არ ნიშნავს იმას, რომ ექსტრადიცია მოხდება. ეს არის ერთი მხარე. ჩვენ ამას ვენდობით ბუნებრივია თუ ლაპარაკია ჩვენს მეგობარ სახელმწიფოზე, სახელმწიფოზე რომელიც ნატოს წევრია. როდესაც ასეთი სახელმწიფო იძლევა კონკრეტულ, პიროვნებაზე მიმართულ დაპირებას, დიპლომატიურ გარანტიას, ცხადია უნდობლობის საფუძველი არ გვაქვს. რაც შეეხება, წამებას, და ამაზე უნდა გიპასუხოთ, რადგან რჩება შთაბჭდილება, თითქოს რაღაც ისე არ არის და რაღაცას დავაფარეთ ხელი. ჩვენ დასკვნაში მოყვანილია, და ამაზე გუშინაც ვილაპარაკეთ, შემდეგი დასკვნები: პირველი, წამების საკითხებში გაეროს სპეცმომხსენებლის, ადამიანის უფლებათა კომისრის სპეციალური მომხსენებლის ანგარიში, რომელშიც ის ამბობს, რომ 2016 წელს, ნამდვილად ჰქონდა ადგილი თურქეთის ციხეებში ღირსების შემლახავ მოპყრობებს, წამებებს, მაგრამ 2016 წლის ბოლოს, ნოემბერ-დეკემბრიდან, მსგავსი ფაქტები არ ფიქსირდება. სხვათა შორის, ძალიან საინტერესოა, რომ Amnesty International-ს არ ჰქონია წვდომა უშუალოდ ციხეებში არსებულ მდგომარეობასთან, ის დაეყრდნო ამ კონკრეტულ დასკვნას და ამოკრიფა ის ნაწილები, რომელიც წარსულს ეხებოდა და არ თქვა, რომ სპეციალური მომხსენებლი ამბობს, რომ მსგავსი არაფერი ხდება დღეს თურქეთის ციხეებში. 

მაგრამ Amnesty-ც და Human Rights Watch-იც ხედავენ რისკებს, რომ ჩაბუქი თურქეთში მოხვედრის შემთხვევაში შეიძლება წამებას და არაადამიანურ მოპყრობას დაექვემდებაროს. ვისთვის და თქვენთვის მაინც, როგორც ყოფილი სახალხო დამცველისთვის ამ ორგანიზაციების აზრი, ხომ ალბათ ძალიან მნიშვნელოვანი და ავტორიტეტულია?

ჩემთვის, როგორც ყოფილი სახალხო დამცველისთვის, ისევე, როგორც ადამიანისთვის, რომელიც ვიყავი ხუთი წლის განმავლობაში ადამიანის უფლებების უმაღლესი კომისრის მრჩეველი, არის უაღრესად მნიშვნელოვანი ამ არასამთავრობო ორგანიზაციების აზრი, თუმცა გაცილებით მნიშვნელოვანია წამების საკითხებში ადამიანის უფლებების უმაღლესი კომისრის სპეცწარმომადგენლის აზრი და ის ამბობს, რომ მსგავსი საფრთხე, დღეს, თურქეთის ციხეებში არ არსებობს. ვიმეორებ, ერთია არსამთავრობო ორგანიზაცია, რომელიც მოვალეა, როგორი ავტორიტეტულიც არ უნდა იყოს, უფრო მეტი განგაშის ზარი შემოკრას, და მეორეა ისეთი ავტორიტეტული ორგანიზაციები, რომელსაც წარმოადგენს სპეცმომხსენებელი, ასევე ამერიკის შეერთებული შტატების სახელმწიფო დეპარტამენტი ყოველწლიური მოხსენება ადამიანის უფლებების დარგში, რომელიც ნამდვილად არ უწევს არავის ანგარიშს. ამ მოხსენებაში, 2016 წლის ანგარიშში წერია, რომ არაადამიანური და ღირსებისშემლახავი მოპყრობა, ზოგადად მძიმე პირობები არის ჩვეულებრივი ამბავი თურქეთის ციხეებში, ნუ ჩვეულებრივი არა, მაგრამ შეიძლება შეგვხდეს, მაშინ როცა 2017 წელს ის წერს, რომ მსგავსი რაღაცეები არის აღმოფხვრილი და აღარ ხდება. იგივეს წერს ინგლისის Home Office-ი, რომელიც არის იუსტიციის და შინაგან საქმეთა სამინისტროების გაერთიანება, უავტორიტეტულესი და ერთ-ერთი მთავარი სამინისტრო ინგლისის მთავრობაში. ისიც წერს იგივეს. ჩვენ, ბუნებრივია არ გვაქვს არანირი უფლებაც კი, რომ არ ვენდოთ ამ დასკვნებს

რა შემთხვევაში შეიძლება მოხდეს ჩაბუქის ექსტრადიცია? მაგალითად, გუშინ იან კელიმ განაცხადა, რომ ჩაბუქის ექსტრადიციის საკითხზე უნდა არსებობდეს საფუძვლიანი მტკიცებულებები. თქვენ როგორ გესმით ეს საფუძვლიანი მტკიცებულებები?

მე ამაზე არ ვილაპარაკებ, რადგან ექსტრადიცია ძალიან რთული და სხვა პროცესია. ერთი რამ შემიძლია გითხრათ, რომ ექსტრადიციის შემთხვევაში და სტატუსის მინიჭების შემთხვევაში მტკიცების სტანდარტი არის აბსოლუტურად სხვადასხვა. როდესაც ჩვენ ვლაპარაკობთ ლტოლვილის სტატუსზე, სტატუსის მომთხოვნმა მხარემ უნდა დაგვიმტკიცოს, რომ მას პოლიტიკური ნიშნით დევნიან, ხოლო ექსტრადიციის შემთხვევაში, ამჯერად უკვე თურქეთის სახელმწიფომ უნდა დაუმტკიცოს საქართველოს სახელმწიფოს, კონკრეტულად პროკურატურას და იუსტიციის სამინისტროს, რომ მას არამხოლოდ პოლიტიკურად არ დევნის, რაც შედარებით დაბალი სტანდარტია მტკიცების, არამედ, არსებობს ისეთი მასალები სისხლის სამართლის საქმეში, რომელიც საკმარისია ამ ადამიანის გასასამართლებლად და მის გადასაცემად თურქული მხარისათვის. ეს ორი აბსოლუტურად სხვადასხვა რამ არის.

თუმცა, ეს გადაწყვეტილება საზოგადოების ნაწილმა, მაინც პოლიტიკური კონიუნქტურით ახსნა

არანაირი პოლიტიკური კონიუნქტურა აქ არ არის. კიდევ ერთხელ გავიმეორებ, რომ ჩვენი დასკვნა არის ძალიან მყარი. მეტიც, ჩვენ შეგვიძლია საერთაშორისო პრაქტიკაც ვნახოთ. თურქეთისთვის ამ საქმესთან დაკავშირებით არავის არ გადაუცია პირი, მაგრამ ლტოლვილის სტატუსი ამ საქმეზე ძებნილი პირებისთვის, ერთი-ორი გამონაკლისის გარდა, არცერთ ქვეყანას არ მიუნიჭებია. ანუ ყველგან არის დაახლოებით ის მდგომარეობა რაც არის ჩვენთან. 

ეს ნიშნავს რომ ჩაბუქი შეიძლება არც გადაეცეს თურქეთის ხელისუფლებას?

ამაზე ახლა ლაპარაკი არის ძალიან ზედმეტი და შორს წაგვიყვანს. კიდევ ერთი რამ შემიძლია გითხრათ. ჩვენი უარი ექვემდებარება გასაჩივრებას ჯერ საქართველოს საქალაქო და შემდეგ სააპელაციო სასამართლოებში. ისევე როგორც, საქართველოში არის გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისარიატის ოფისი, ამიერკავკასიის ოფისი, რომლებიც თუ ნახავენ რომ ამ საქმეში არის საკმარისი საფუძველი ლტოლვილის სტატუსის მინიჭებისათვის, მათ შეუძლიათ მიანიჭონ პირს სტატუსი ისე, რომ საერთოდ არ ჰკითხონ საქართველოს სახელმწიფოს. ასე რომ დაცვის უამრავი მექანიზმი არსებობს, ჯერ მარტო ამ ეტაპზე, აღარ ვლაპარაკობ შემდეგ ეტაპზე, ექსტრადიციაზე, რომელიც გაცილებით რთული პროცედურაა და გაცილებით მეტი დასაბუთება არის საჭირო უკვე თურქეთის სახელმწიფოს მხრიდან. ამ შემთხვევაში ჩვენ თურქეთის სახელმწიფოსთან კომუნიკაცია არ გვქონია, რადგან ჩვენ მათ არ ვეკითხებით, მაგრამ ექსტრადიციის შემთხვევაში, სწორედ თურქეთის სახელმწიფომ უნდა დაასაბუთოს, რომ სისხლის სამართლის საქმეში არის საკმარისი მტკიცებულებები ამ კონკრეტული ადამიანის დანაშაულში მონაწილეობისა, თორემ დანაშაული რომ ჩადენილია და ამბოხება რომ იყო, ამაზე არ ვკამათობთ, ეს ყველამ ვიცით და კიდევ გავიმეორებ, რომ თურქეთის სახელმწიფოს ლეგიტიმური უფლებაც არის და ვალდებულებაც, რომ ის საქმე გამოიძიოს.

8 ივლისი. "ქრონიკა" 20:00 საათზე                      

კომენტარები ()

სხვა ინტერვიუები