16 ოქტომბერი 2018

როგორ აპირებს სიღარიბის დაძლევას და კეთილდღეობის გაზრდას

ინტერვიუ ეკონომიკის მინისტრთან

ეკონომიკის მინისტრი აცხადებს, რომ რაიონებსა და სოფლებში სიღარიბის დონე უფრო მაღალია. როგორ აპირებს ეკონომიკის მინისტრი ქვეყანაში სიღარიბის დაძლევას და ეკონომიკური მაჩვენებლების გაზრდას, გადაცემის „პირისპირ“ წამყვანის, ირაკლი ჩიხლაძის კითხვებს ეკონომიკის და მდგრადი განვითარების მინისტრმა გიორგი ქობულიამ უპასუხა.
 

გიორგი ქობულია

გიორგი ქობულია
ფოტო: ეკონომიკის სამინისტრო

საკმაოდ რთული პოლიტიკური ვითარებაა ქვეყანაში, ასევე არის წინასაარჩევნო კამპანია, მაგრამ საზოგადოებას არ უნდა დაავიწყდეს ეკონომიკა, რომელიც უნდა განვითარდეს და მთავარი, რაზეც თქვენ ადრე ისაუბრეთ, რომ ქვეყანაში უნდა მოხდეს სიღარიბის დაძლევა. თქვენ დაასახელეთ ეკონომიკის განვითარების ორი მთავარი პრიორიტეტი, ტექნოლოგიებზე დამყარებული ეკონომიკის განვითარება და სოფლის გაძლიერება. რა რეფორმების გატარება იგეგმება ამ მიმართულებით? როცა კონკრეტულად ტექნოლოგიურ განვითარებაზე ვსაუბრობთ, ეს პირდაპირ ბმაშია განათლებასთან და ადამიანის რესურსის უნარ-ჩვევებთან. აქვს თუ არა დღეს ქვეყანას ამის რესურსი?

თქვენ ახსენეთ, რომ პოლიტიკური მდგომარეობა არის ძალიან რთული დღეს საქართველოში და ეკონომიკა შეიძლება დაავიწყდათ. ჩემი აზრია, რომ პოლიტიკური მდგომარეობა კი არ არის რთული, არამედ ეს პოლიტიკური მდგომარეობა, რაც ჩვენ გვაქვს, არის იმის გამოხატვა, რომ ჩვენ ეკონომიკა არ გვაქვს ძლიერი. ეკონომიკა რომ გავაძლიეროთ, რომ აღმოვფხვრათ სიღარიბე, ის პოლიტიკური კრიზისები, რომელსაც ჩვენ დღეს ვხედავთ, ისიც არ გვექნება. თუ დააკვირდებით სხვა ქვეყნებს, როგორებიცაა ევროპის განვითარებული ქვეყნები, ჰოლანდია, გერმანია, საფრანგეთი, უნდა დავუსვათ ჩვენ თავს კითხვა, რატომ არ არის იქ ისეთი კრიზისები და რატომ არის ეს კრიზისები საქართველოში?! იმიტომ რომ, ასეთი კრიზისების ძირითადი მამოძრავებელი არის ხალხის გაჭირვება. ჩვენ უნდა გავაკეთოთ ყველაფერი, რომ ეს ხალხი ამ გაჭირვებიდან გამოვიყვანოთ. ვისაუბროთ ეკონომიკური ზრდის პროგრამაზე. პირველ რიგში, გადავხედოთ ჩვენს მოსახლოებას საქართველოში. ჩვენ ვართ 3,7 მილიონი ადამიანი, მათგან დაახლოებით 850 ათასამდე არის პენსიონერი, ამდენივე არის ბავშვი და ჩვენ სამუშაო ძალად დაახლოებით 2 მილიონი ადამიანი გვრჩება. ეს არის შრომისუნარიანი ადამიანი. ამ 2 მილიონიდან ოფიციალურად, ფორმალურად უმუშევარი არის 14%-ია და ოდნავ მეტი, სოფლის მეურნეობაში თვითდასაქმებული არის დაახლოებით 42%. ეს ნიშნავს, რომ სოფლის მეურნეობაში ის თვითდასაქმებული არის გაჭირვებული ხალხი, რომელსაც აქვს პატარა მიწის ნაკვეთი, თვითონ მოჰყავს პროდუქტი, რომ შეჭამოს და გადარჩეს. იმ უმუშევარ 14%-ს კი ესეც არ აქვს. ამიტომ ეს მოსახლეობა ჩვენ უნდა ჩავრთოთ ეკონომიკურ საქმიანობაში. ანუ, მათ უნდა შევუქმნათ სამუშაო ადგილები. ისინი უნდა დავასაქმოთ, უნდა ჰქონდეთ შემოსავალი. როდესაც ჩვენ დავძლევთ ამ დიდი რაოდენობით თვითდასაქმებულების და უმუშევრების პრობლემას და შევამცირებთ მათ, მაშინ გვექნება კეთილდღეობა და პოლიტიკური კრიზისებიც არ გვექნება.

როგორ აპირებთ ამ პრობლემის მოგვარებას? ის ძალიან ბევრი წელია ტვირთად აწევს ჩვენს ქვეყანას, მაგრამ, ალბათ, დადგა დრო, როცა იწყება ამ პრობლემის მოგვარება. როგორ დაძლევს ეკონომიკის მინისტრი სიღარიბეს, რომელიც დღეს არსებობს და თქვენ ციფრებიც მოიყვანეთ და როგორ დაძლევს უმუშევრობას, რომელიც სერიოზული პრობლემაა?

ამასთან დაკავშირებით არის რამდენიმე ფუნდამენტური ცვლილება, რომელიც უნდა გავაკეთოთ. ეს ცვლილებები რომ გავიგოთ, უნდა ჩავიხედოთ, რა არის მიზეზი, თუ რატომ არის ამდენი ადამიანი თვითდასაქმებული ან დაუსაქმებელი. ყველა ლაპარაკობს იმაზე, რომ ჩვენ უნდა მოვიზიდოთ ინვესტიციები, ქართული ინვესტიციები, უცხოური ინვესტიციები და ეს ინვესტიციები განავითარებენ ბიზნესებს, ეკონომიკას და ხალხი დასაქმდება. ჩვენ ინვესტიციების მოზიდვა რომ გავაძლიეროთ, ერთ-ერთი ძირითადი ფუნდამენტური პირობა არის ის, რომ ჩვენი შრომისუნარიანი მოსახლეობა განათლებული უნდა იყოს და უნდა ჰქონდეს განსაზღვრული უნარ-ჩვევები. როგორც ამას ინვესტორები უყურებენ, ჩვენ მოსახლეობაში არ არის ის მზადყოფნა ინვესტორი ჩამოვიდეს და ჩადოს ფული. მაგალითად, ჩვენ გვინდა ჩამოვიყვანოთ ინვესტორი, რომელიც გააკეთებს ავეჯის წარმოების რამდენიმე ქარხანას, რომელსაც შემდეგ გაიტანს საექსპორტოდ, მაგრამ ის ინვესტორი კითხულობს, რამდენი დურგალი გყავთ თქვენ მომზადებული ქვეყანაში? ჩვენ არ გვყავს საკმარისი დურგალი მომზადებული. ჩვენ ვლაპარაკობთ მეცხოველეობის განვითარებაზე და გვყავს თუ არა ვეტერინარები? არ გვყავს საკმარისი რაოდენობით ვეტერინარი. ჩვენ ვლაპარაკობთ საფეიქრო და ტექსტილის წარმოებაზე და გყავთ თუ არა თქვენ კვალიფიციური მუშები, რომლებსაც შეუძლიათ დაზგებზე იმუშაონ? არ გვყავს. ამიტომ ჩვენი ეკონომიკური ზრდის პროგრამის საფუძველი ეს არის განათლება. ჩვენ გვაქვს გეგმა, რომ გავასამმაგოთ ხალხის მომზადება, რომელსაც ვამზადებთ. ჩვენი გეგმით უნდა მოვამზადოთ 50 000-მდე ადამიანი წელიწადში. როცა განათლებას ვამბობთ, ხშირად ხალხს ესმის, რომ ეს უმაღლესი განათლებაა. საქართველო განათლებული ქვეყანაა, აქ უმაღლეს განათლებაზე არ არის ლაპარაკი იმდენად, რამდენადაც ლაპარაკია საბაზისო ტრენინგებზე.

ვისთან ერთად დაიწყებთ ამ ტრენინგებს, განათლების სამინისტრო ჩაერთვება? ვინ მიიღებს მონაწილეობას?

რა თქმა უნდა, ეს არის ეკონომიკის სამინისტროსა და განათლების სამინისტროს საერთო პროგრამა. ეკონომიკის სამინისტროს საზღვრავს იმ სპეციალობებს, იმ რაოდენობას, რომელიც ეკონომიკას სჭირდება რომ ინვესტიციები მოიზიდოს და განათლების სამინისტრო ასრულებს ტრენინგების პროგრამას. ეს ტრენინგები იქნება ვთქვათ, ტურიზმში რომ ავიღოთ, ელემენტარულად მიმტანების, სასტუმროში მომსახურე პერსონალის. ასეთი საბაზისო ტრენინგებიდან დაწყებული დამთავრებული უფრო ტექნიკური განათლებით, ვეტერინარების, აგრონომების, აგრეთვე ძალიან დიდ მნიშვნელობას ვანიჭებთ ზოგადი უნარ-ჩვევების განვითარებას, როგორიცაა მენეჯმენტი, საფინანსო მენეჯმენტი, ენების შესწავლა ძალიან მნიშვნელოვანია. თქვენ იკითხავთ, კარგით, გავანათლეთ ეს ხალხი, ეს 50 000 კაცი, სად, რომელ სექტორებში იქნება. ამაზე ძალან კონკრეტული ხედვა გვაქვს.

როცა პროფესიულ კოლეჯებზე ვსაუბრობთ, ძალიან ბევრია ჩვენს ქვეყანაში, მაგრამ დღეის მდგომარეობით არ არის პოპულარული. პოპულარული არ არის იმ მარტივი მიზეზის გამო, რაზეც თქვენ საუბრობთ, რომ არ არის სამუშაო ადგილები, იქ სადაც დასაქმდებიან, ამიტომ ყველა მაინც ცდილობს მაგალითად, მენეჯერობისთვის მოემზადოს, საკუთარი ბიზნესისთვის მოემზადოს. ეს ყველას სურს, მაგრამ არ არის ბაზარი იმდენად დიდი, რომ ყველასთვის იყოს ხელმისაწვდომი. რა პერიოდი გვჭირდება და როგორ ხდება შემდეგ? თუ გადამზადებულ ადამიანებს მივიღებთ და ეს იქნება ათასობით ადამიანი, სად ვასაქმებთ, თუ რიგში დგომა მოუწევთ?

ზუსტად ამაზე მინდოდა მეთქვა, ჩვენ გვაქვს მიზნობრივი სექტორები, სადაც გვაქვს კონკრეტული გეგმა, საიდან მოვიზიდოთ ინვესტიციები. ანუ, შემოდიან ინვესტორები, ეს არიან ქართული კომპანიები, ასევე უცხოური კომპანიები, მოგიყვანეთ ავეჯის მაგალითი, შემიძლია მოვიყვანო იგივე სოფლის მეურნეობის მაგალითი. ჩვენი პრობლემა ინვესტიციების მოზიდვაში იყო ცოტა იმაში, რომ ჩვენ ინვესტორებს ვეუბნებოდით, მოდით და ჩადეთ ფული საქართველოში, მაგრამ სად, რაში? დღეს ასე არ იქნება, ჩვენ მათ უნდა ვუთხრათ, რომ ჩვენ გვაქვს შემდეგი კონკრეტული პროექტები შემდეგ მიზნობრივი სექტორებში. მაგალითად, ჩვენ მზად ვართ ჩაგადებინოთ ფული ავეჯის სექტორში, ამისთვის ჩვენ გვყავს მომზადებული 10 000 დურგალი, რომელსაც თქვენ დაასაქმებთ თქვენს საწარმოებში. ასეთი ტიპის მიზნობრივი მოზიდვა მსხვილი ინვესტორების არის ჩვენი ამოცანა და ჩვენ, ეკონომიკის სამინისტრო შევასრულებთ ამას. ამის გარდა ჩვენ თითოეულ სამიზნე სექტორში გვაქვს ხელშემწყობი პროგრამები საშუალო და მცირე ბიზნესებისთვის. ეს ხელშემწყობი პროგრამები არის, როგორც ბევრჯერ გვსმენია, საფინანსო-საგარანტიო ფონდი, ეს არის რიგ შემთხვევებში საპროცენტო განაკვეთის სუბსიდირება, არის გრანტებიც. ამით ჩვენ ვქმნით საფუძველს საშუალო და მცირე ბიზნესისთვის, რომ აგრეთვე აღმოცენდეს.

შეგიძლიათ სამიზნე სექტორებზე ისაუბროთ და ჩამოთვალოთ, რომ უკეთ გაიგოს ჩვენმა მაყურებელმა?

რა თქმა უნდა. რაც შეეხება სამიზნე სექტორებს, საქართველოს ეკონომიკა თუ გვინდა განვითარდეს და იყოს ძლიერი და განვითარებული ქვეყნის ეკონომიკა, აუცილებლად ტოტალურად ორიენტირებული უნდა იყოს ექსპორტზე. ჩვენ ისეთი პატარა ქვეყანა ვართ, ისეთი პატარა ბაზარი გვაქვს, რომ ჩვენ შიდა ბაზარზე ორიენტირებული ეკონომიკა ვერსად ვერ მიგვიყვანს. ჩვენ ვართ 3,7 მილიონი და ისეთი ქვეყნები, როგორიც შეერთებული შტატებია, სადაც 300 მილიონზე მეტია მოსახლეობა, შეუძლიათ პრაქტიკულად არც იმუშაონ ექსპორტზე და შიდა ბაზარზე ორიენტირებულები იყვნენ. ამიტომ ჩვენთვის ერთ-ერთი კრიტერიუმი, რომელიც საზღვრავს სექტორებს, არის ექსპორტზე ორიენტაცია. აქ ჩვენ ლაპარაკი აუცილებლად გვექნება სოფლის მეურნეობის რამდენიმე ქვესექტორზე, არა მთლიანად სოფლის მეურნეობაზე. ეს არის მაგალითად მეცხოველეობა, ეს არის მაგალითად, როგორც უკვე ვნახეთ და ძალიან ეფექტური იყო, თხილთან დაკავშირებული წარმოებები; ეს არის ეგრეთ წოდებული უფრო მაღალი დამატებითი ღირებულების სექტორები, მაგალითად ტექსტილი. მაგალითად, ტყავის წარმოება და ფეხსაცმლის წარმოება; ეს არის, როგორც ვახსენე, ავეჯის წარმოება; ჩვენ გვექნება გაძლიერებული სამუშაოები დაკავშირებული აიტი სექტორთან, საინფორმაციო ტექნოლოგებთან. ბიზნეს პროცესების აუთსორსინგი ჰქვია ასეთ სექტორს. ეს არის, როცა კომპანიები აკეთებენ ვთქვათ სატელეფონო მომსახურების ცენტრებს საქართველოში და ის ცენტრები ემსახურება გარეთ კომპანიას. ჩვენ არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ ჩვენი ძირითადი საექსპორტო პროდუქტი დღეს არის ტურიზმის. ძნელი გასაგებია, რომ ტურიზმი საექსპორტოა, მაგრამ ხალხი შემოდის გარედან და ხარჯავს ფულს.

ვიდრე ტურიზმზე ვისაუბრებთ, მინდა სოფლის მეურნეობის ნაწილი ამოვწუროთ. დიდ იმედებს ამყარებთ თქვენ სოფლის მეურნეობაზე და აქვე მინდა გაგახსენოთ პრემიერის განცხადება. ის ამბობს, რომ „დღეს სოფლის მეურნეობაში დასაქმებულია ჩვენი მოსახლეობის 50%. რა თქმა უნდა, ეს იწვევს მხოლოდ სიღარიბეს და ვერ იწვევს განვითარებას“. ამ ფონზე რატომ არის თქვენთვის პრიორიტეტი სოფლის მეურნეობა?

საქმე იმაშია, რომ დიახ, დასაქმებულია, მაგრამ დასაქმებული როგორაა. თვითდასაქმებულია. აქ ლაპარაკია ხალხზე, რომელსაც თავისი პატარა მიწის ნაკვეთის აქვს და თავისთვის მოჰყავს რაღაც პროდუქტი. ეს დასაქმების ტიპი უნდა შეიცვალოს. ჩვენ სოფლის მეურნეობაში უნდა შემოვიყვანოთ და განვავითაროთ რამდენიმე მსხვილი ინვესტორი, მსხვილი ბიზნესი. რატომ? თუ რამოდენიმე მსხვილი ბიზნესი არ იქნება, პატარა და მცირე საწარმოებს, აღარ ვლაპარაკობ თვითდასაქმებულებზე, არ აქვთ უნარი, რომ წვდომა ჰქონდეთ საექსპორტო ბაზრებზე. საექსპორტო ბაზარზე წვდომის უნარი რომ გქონდეს, უნდა გქონდეს კომპანია საკმარისი მასშტაბით. ამიტომ, მასშტაბური ბიზნესები თუ არ იქნება, სოფლის მეურნეობის სფეროში ეკონომიკა არ განვითარდება. ამიტომ ჩვენ გვჭირდება ისეთი კომპანიები, შეიძლება უცხოური, შეიძლება ქართული, რომელიც შემოვა, დააარსებს საკმაოდ მასშტაბურ ბიზნესს, ექნება წვდომა საექსპორტო ბაზრებთან, ეს იქნება ევროპის ბაზრები თუ გალფის რეგიონის ქვეყნები. მერე ამ მსხვილ ბიზნესებს, როგორც სატელიტები, მიუერთდებიან საშუალო და მცირე ბიზნესები, რომლებიც მიაწვდიან ვთქვათ ნედლეულს, ვთქვათ მოემსახურებიან სხვადასხვა დარგებში. ასეთი ფორმით მოხდება სოფლის მეურნეობის პროდუქტიულობის ზრდა.

თუ ამის ზრდა მოხდება მთლიან შიდა პროდუქტში (მშპ), რა წილი ექნება რეალურად სოფლის მეურნეობას?

შესაძლებელია დღევანდელი 5%-დან ავიდეს 20-25-30%-მდე. ჩვენ, ზოგადად, ახლა ვთვლით, ამის პროგნოზირებას ვაკეთებთ. პროგნოზირება არ არის ძალიან სასარგებლო საქმე, პროგნოზი პროგნოზია, რეალობა რეალობა, მაგრამ ჩვენ პროგნოზირებას ვაკეთებთ იმისთვის, რომ ჩვენთვის დავისახოთ მიზნები, რამდენი კაცის გადამზადება გვინდა ზუსტად რომელ სექტორში, როგორ შედეგს მივაღწევთ და რას მოგვცემს ეს. თქვენ აბსოლუტურად მართალი ბრძანდებით ამ კითხვას რომ სვამთ. მთლიანობაში ის პროგრამა, რომელზეც ვყვები და შემიძლია უფრო დეტალურად მოვყვე, რომ შევასრულოთ, შესაძლოა საქართველოში 2025 წლამდე 450 ათასი დამატებითი სამუშაო ადგილი შეიქმნას. ეს პროგრამა ჩვენ საშუალებას მოგვცემს, რომ წელიწადში ეკონომიკა საშუალოდ 7%-ზე მეტად გაიზარდოს. 7,2%-ად, 7,5%-ად. ეს არის ძალიან მაღალი ზრდის ტემპები. ამ პროგრამის შედეგად საშუალო ხელფასი 2025 წლამდე უნდა გაორმაგდეს საქართველოში.

ეს, ალბათ, ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი საკითხია, რაც ყველას აინტერესებს და ყველას აწუხებს დღევანდელი ეკონომიკური მდგომარეობის გათვალისწინებით. თქვენ ტურიზმი ახსენეთ და ტურიზმის ნაწილზე მინდა ვისაუბროთ. თქვენსავე სამინისტროს ტურიზმის ადმინისტრაციის ხელმძღვანელი გიორგი ჩოგოვაძე საკმაოდ წარმატებული ხელმძღვანელია, ეს ყველამ ვიცით და ის 24 საათის განმავლობაში დაკავებულია იმით, თუ როგორ გაიზარდოს ქვეყანაში ტურიზმის როლი. რა შედეგებს მოუტანს ეს შემდეგ ეკონომიკას, ყველამ ვიცით. ამაზე ციფრებიც მეტყველებს, რომ წლიდან წლამდე, თვიდან თვემდე იზრდება ტურისტის რაოდენობა ქვეყანაში, ეს კიდევ იწვევს იმას, რომ ტურისტი ხარჯავს ფულს და ეს თანხა ბიუჯეტში შედის. ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი საკითხი არის ტურიზმის ინფრასტრუქტურა, რომლის მოწესრიგება და მოწყობა არის აუცილებელი, რომ კიდევ უფრო განვითარდეს ტურიზმი. თუმცა ეს ინფრასტრუქტურული ნაწილი არ შედის თქვენს უწყებაში. გაქვთ თუ არა რაიმე სტრატეგია ან გეგმა, როგორ აპირებთ თანამშრომლობას და როგორ უნდა განვითარდეს ტურიზმის მიმართულებით ინფრასტრუქტურა?

ტურიზმი ეს არის ჩვენი ეკონომიკის ერთ-ერთი ძირითადი მამოძრავებელი და ის იქნება ძირითადი მამოძრავებელი მრავალი წლის განმავლობაში. იმიტომ რომ, ჩვენი ქვეყნის შედარებითი უპირატესობა არის ჩვენი ბუნება და ჩვენი კულტურული ძეგლები, რომლის სანახავადაც ჩამოდიან და დაინტერესებულები არიან ტურისტები ახლო და შორეული უცხოეთიდან. ჩვენ გვაქვს ტურისტების უპრეცედენტო ზრდა. წელს, თუ არ ვცდები, 3,8 მილიარდ დოლარს შემოიტანენ ისინი საქართველოს ეკონომიკაში. უპრეცედენტო ზრდაა. დღესდღეობით და ალბათ, მომავალი 3-4 წლის განმავლობაში უნდა შევეცადოთ ამ ტურისტების ნაკადებს როგორმე მოვემსახუროთ მაღალი ხარისხით. ჩვენი ძირითადი მიზანი დღესდღეობით იქნება არ დამატებითი ზრდა ტურისტების, არამედ იმ ზრდის შენარჩუნება, რომელიც გვაქვს. რომ ამ ხალხს მოვემსახუროთ და როცა ისინი ჩვენგან მიდიან, კმაყოფილები დარჩნენ. ტურიზმის სერვისის გაზრდა ეს არის ნომერ პირველი ამოცანა. ამასთან ბმაშია მეორე ამოცანა. ჩვენ გვინდა, რომ ამ ტურიზმის მიქსში გავზარდოთ მაღალ გადახდისუნარიანი ტურისტების რაოდენობა. ამისთვის ჩვენ გვჭირდება გავაძლიეროთ, მათ რიცხვში, ჩვენი ტურისტული ინფრასტრუქტურა. ჩვენ ტურიზმზე გვაქვს პროგრამა, რომელიც შედგება 8 მიმა რთულებისგან. ამ 8 მიმართულებიდან ეკონომიკის სამინისტროს ეხება მხოლოდ ნახევარი ან ნაკლები, დანარჩენი ეხება სხვა სამინისტროებს. როგორც თქვენ თქვით, ინფრასტრუქტურას. ჩვენ გვაქვს მიმართულება საგადასახადო საკითხებში, რომელიც უნდა გავამარტივოთ, გვაქვს მიმართულება საემიგრაციო საკითხებში, რომელიც უფრო საგარეო საქმეთა და შინაგან საქმეთა სამინისტროებს ეხებათ. ჩვენ გვაქვს მრავალი საკითხი ბუნების დაცვასთან დაკავშირებით, იმიტომ რომ, ჩვენი ერთ-ერთი პრიორიტეტია დავიცვათ ჩვენი ძეგლები და ჩვენი  ბუნება. ესეც ეხება გარემოს დაცვის სამინისტროს. განათლებაზე ხომ ვილაპარაკეთ. ერთ-ერთი მიმართულება არის ინფრასტრუქტურის სამინისტრო. ჩვენი, ეკონომიკის სამინისტროს როლი ამაში ისაა, რომ გავუწიოთ ზოგადი კოორდინაცია ყველა ამ მიმართულებას, რომ ის პროგრამა, რომელიც დაიგეგმება, შესრულდეს. ინფრასტრუქტურაზე ჩვენ გვაქვს ძალიან კონკრეტული გეგმები, მაგალითად გზებთან დაკავშირებით, რომელიც ტურისტულ ობიექტებთან მიდის. არც ერთი მაღალ გადამხდელუნარიანი ტურისტი არ ჩამოვა და ცუდ გზაზე არ ივლის. ზოგს უნდა, რომ მანქანა იქირაოს და მანქანით წავიდეს. ჩვენ საქართველოში არ გვიწყობს ჩვენი გზები ხელს. გზებს ვაკეთებთ და გავაკეთებთ. მეორე - არც ვიცი, ცოტა უხერხულიცაა, მაგრამ საპირფარეშოების საკითხი ვერ გადავწყვიტეთ ჯერჯერობით. ეს უნდა გადავწყვიტოთ.

ყველა კვლევით ტურისტებისთვის ნომერ პირველ პრობლემად სწორედ საპირფარეშოა. ჩვენ სიუჟეტიც გვქონდა „იმედის კვირაში“ მომზადებული და საკმაოდ კრიტიკული ვითარება იყო.

არადა, ეს საკითხები მარტივი გადასაწყვეტია და ჩვენ ძალიან სწრაფად გადავწყვეტთ. რომ მკითხოთ რამდენი საპირფარეშოა გასაკეთებელი, 150, მეტი არა. 150-ს ჩვენი ძალით გავაკეთებთ ალბათ ნახევარ წელიწადში, არანაირი პრობლემა არ არის ამაში. გზები უფრო რთულია.

ინვესტიციებს ახსენებდით და ბუნებრივია, ეს მიმართულება არის ძალიან მნიშვნელოვანი ჩვენი ქვეყნისთვის. როგორი გარემოა დღეს ქვეყანაში ინვესტორებისთვის? მაგალითად, თქვენ გულისტკივილით აღნიშნეთ, ან შეიძლება ეს თქვენი მხრიდან რეკომენდაცია იყო, რომ ერთ-ერთ ინტერვიუში მიწის კანონი ახსენეთ. ინვესტორი ვერ ყიდულობს მიწას, რომ შემდეგ ინვესტიციები დააბანდოს, რაც ჩვენი ქვეყნისთვის მნიშვნელოვანი იქნება. ვიცი, რომ ბევრი ინვესტორის მხრიდან ჩივილებიც არის. იგეგმება ამ მიმართულებით რაიმე ნაბიჯის გადადგმა?

შევეცადე ამ საკითხში ცოტა ღრმად ჩამეხედა. მეც მეგონა, რომ პრობლემა იყო. სინამდვილეში ჩემი აზრი არის, რომ ჩვენი მიწის კანონი არავითარ პრობლემას არ წარმოადგენს ინვესტორებისთვის და გეტყვით რატომ. ნებისმიერ უცხოელ ინვესტორს შეუძლია მოვიდეს და აიღოს მიწა იჯარაში 50 წლით. შეიძლება ბევრ რამეში არ ვარ ექსპერტი, მაგრამ ამაში რეალურად ექსპერტი ვარ. 50 წელიწადზე მეტი დრო რომ ვინმემ გათვალოს ბიზნესში ფულის ჩასადებად, ასეთი რამ არ არსებობს. თუ ადამიანს უნდა ბიზნესისთვის მიწის აღება, 50 წლიანი იჯარა 100%-ით აკმაყოფილებს ყველა ბიზნეს მოთხოვნას ნებისმიერი ბიზნესისთვის. არ არსებობს ბიზნესი, რომელმაც შეიძლება თქვას, რომ მე  მინდა ფულის ჩადება და 100 ან 200 წლით მინდა იჯარა. ასეთ ბიზნესი არ არსებობს. ამიტომ 50 კი არა 30 წლის იქით არც ერთი ბიზნესი აღარ გეგმავს უკვე. ნებისმიერმა ბიზნესმა ყველაზე ხანგრძლივი, 30 წელიწადში უნდა ამოიღოს და მოახდინოს რეალიზაცია თავისი ინვესტიციების. ამიტომ 50 წლით იჯარით გადაცემა სრულად წყვეტს ბიზნესის პრობლემას. აქ არის სხვა მომენტი. ზოგიერთს უნდა, რომ ეს მიწა იყიდოს, ჰქონდეს თავისთვის, შემდეგ გადაყიდოს, გადმოყიდოს და ჩვენ ეს არ გვინდა.

საბანკო რეგულაციები არის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი საკითხი და კარს მოგვადგა ის სიახლეები, რომელიც ამ მიმართულებით განხორციელდება. ანუ, ფიზიკურ პირებზე სესხების გაცემის ახალი რეგულაციები 1-ლი ნოემბრიდან შედის ძალაში. მსგავსი ტიპის მკაცრი რეგულაციები როგორ აისახება იგივე როგორც საბანკო სექტორზე, ზოგადად ქვეყნის ეკონომიკაზე?

მე ვიტყოდი, რომ ეს რეგულაციები არ არის მკაცრი. პრინციპში, ეს რეგულაციები არსებობს უმეტეს განვითარებულ და განვითარებად ქვეყანაში. ამ რეგულაციების ძირითადი მიზანია, რომ ჩვენ დავიცვათ დაბალშემოსავლიანი მოსახლეობის შრეები იმისგან, რომ მათ გაუაზრებლად არ აიღონ კრედიტი, მერე არ მოხვდნენ შავ სიაში და შემდეგ არ ამოვარდნენ ქვეყნის ეკონომიკური და სოციალური ცხოვრებიდან. ამაზეა ლაპარაკი. როცა ადამიანი მოდის ბანკში ან საფინანსო რამე დაწესებულებაში, რომ კრედიტი აიღოს, მას არაფერს არ უმოწმებენ. ბევრს არ აქვს ფინანსური გარანტიები, ის კი იღებს კრედიტს, გარბის მაღაზიაში, ვთქვათ ყიდულობს ტელეფონს, ან რაღაცას და მერე ის ფულს ვეღარ იხდის. იმ მომენტში, ტელეფონი რომ იყიდა, გაიცა მასზე ფული, კი ამ ადამიანმა შეიტანა წვლილი ჩვენს ეკონომიკაში, მაგრამ ნახეთ შემდეგ რა მოხდა. ეს ადამიანი მოხვდა შავ სიაში, დაეკარგა ყველანაირი მოტივაცია, რომ სამსახური იპოვოს, რომ იმუშაოს, რადგან შავ სიაშია. კრედიტს კი არა, ხელფასი რომ აიღოს, მოუჭრის ბანკი. ანუ, არ აქვს მოტივაცია. ის პრაქტიკულად ასოციალური ხდება. ჩვენ ეს ხალხი უნდა დავიცვათ, ამისთვისაა გაკეთებული ეს რეგულაცია. მიმართულებრივად ეს არის სწორი, მაგრამ შიგნით როგორ იქნება ეს რეგულაციები დახვეწილი, ამას ჯერ  კიდევ ვხვეწთ.

ალბათ, მაყურებლის დიდ ნაწილს გაუჩნდება შეკითხვა, ჩვენ აქ ვაწყდებით სოციალურ პრობლემას. ანუ, არსებობენ ოჯახები, რომლებსაც ძალიან უჭირთ და ვალიდან ვალამდე ცხოვრობენ. იმისთვის, რომ ოჯახი გამოკვებონ, იმისთვის, რომ წამალი იყიდონ მათ სხვა გზა არ აქვთ, იმიტომ რომ, არ არის სამუშაო ადგილი, არ არის შემოსავალი და უხდებათ მიმართონ ბანკს.

ასეთი სიტუაციებისთვის ეს გამოსავალი არ არის. იმიტომ რომ, ის ადამიანი, რომელსაც ძალიან უჭირს და რომელსაც უნდა აიღოს ვალი, შემდეგ თუ შავ სიაში მოხვდება, მეორედ ვალს ვეღარ აიღებს. ამიტომ ეს მექანიზმი ძალიან მოკლე ვადიანია და ასეთი ადამიანები უცებ ამოვარდებიან, აქიდან ცუდის მეტი არაფერი არ ესახებათ.  

ბოლო დროის ერთ-ერთი ხმაურიანი თემა, რომლის ინიციატივა მთავრობას ეკუთვნის, ესაა სამედიცინო მარიხუანის წარმოება და  ექსპორტი. თქვენ, როგორც ეკონომიკის მინისტრი, რას უწინასწარმეტყველებთ, თუ ეს კანონპროექტი კანონად იქცევა? მოგვცემს რაიმე საინტერესო შედეგს და სარგებელს ეკონომიკური კუთხით?

ამ კანონპროექტის აზრი  არის იმაში, რომ შეიქმნას საკანონმდებლო ბაზა ფარმაცევტული სექტორისთვის, რათა ქვეყანამ ინვესტორები მოიზიდოს, ეს იქნება ქართული თუ უცხოური. რადგან დღესდღეობით ეს არის მზარდი ბაზარი მსოფლიოში. მარტო საქართველო არ არის ამაში, აქ არის ისრაელი, კანადა, დიდი ბრიტანეთი. ამ ექსპორტის ბაზარში ჩვენმა ფარმაცევტულმა სექტორმა მონაწილეობა უნდა მიიღოს. უნდა შეისწავლონ ეს საკითხი. სხვადასხვა პროგნოზები კეთდება, რა შეიძლება მოჰყვეს ამას. შეიძლება მოჰყვეს ძალიან  დიდი შემოსავლები რაღაც პერიოდში, შეიძლება მოჰყვეს - მცირე,  მაგრამ საქმე იმაშია, რომ მცირე შემოსავლებიც რომ იყოს, ეს კიდევ ერთი საექსპორტო ნიშაა ჩვენთვის. ეს წამლის წარმოების სექტორია და მას არანაირი  საერთო არ აქვს მარიხუანით თრობასთან. ეს ძალიან რთული და მაღალტექნოლოგიური სექტორია. ალბათ, მოსახლეობა შეცდომაში შევიდა იმასთან დაკავშირებით, რომ ეს არანაირად არ არის დაკავშირებული სოფლის მეურნეობასთან. ასეთი ტიპის მარიხუანის მოყვანა, რომელიც შემდეგ გამოიყენება სამედიცინო ზეთების და პრეპარატების საწარმოებად, ხდება მხოლოდ მცირე ზომის დახურულ სათბურებში, რომელიც არის უმაღლესი ტექნოლოგიების, კომპიუტერულად მართვადი კლიმატური სისტემებით და აბსოლუტურად არ არის საჭირო არც მიწა და არც ფართობი. ამის დათესვა არანაირად არ იყო გათვალისწინებული, რომ მოხდება მინდორ-ველებზე, სადაც სხვა რაღაც მოჰყავთ.

თუმცა პოლიტიკოსთა ნაწილმაც პარლამენტიდან ყანებს შეადარა, თუ ვიღაცას სიმინდი მოჰყავს, ვიღაც სამედიცინო მარიხუანას მოიყვანსო. ალბათ, ეს არის ინფორმაციის ნაკლებობის შედეგი.

ინფორმაციის ნაკლებობის შედეგია.  რთული სექტორია. ასოცირება ხდება, რომ მარიხუანაა და ამიტომ.   

ერთ-ერთი მტკივნეული საკითხი ჩვენი ქვეყნის ყველა მოქალაქისთვის არის ლარის კურსი. ამ დროის მონაცემებით 2.69 არის ლარის ოფიციალური კურსი. რა პროგნოზი შეგიძლიათ გააკეთოთ, რა ეშველება ეროვნულ ვალუტას?

პროგნოზების გაკეთება არამადლიერი საქმეა, მაგრამ ვიტყოდი შემდეგს: რა თქმა უნდა, ჩემს კოლეგებთან ერთად ფუნდამენტალურად ლარის მდგომარეობის ანალიზს ვაკეთებთ. საქართველოს ვალუტა ამ რეგიონში და ზოგადად, ერთ-ერთი მყარი და ერთ-ერთი საფუძვლიანი ვალუტაა. ჩვენ ვალუტას დღესდღეობით ფუნდამენტალურად არანაირი პრობლემა არ აქვს იმისთვის, რომ გაუფასურდეს. დღეს რომ მოძრაობს 2.66–2.69, ვალუტის ასეთ მოძრაობას არანაირი მნიშვნელობა არ აქვს. ეს არის მინიმალური გადახრები და ასეთი  გადახრები არაფერზე არ მეტყველებს. გადახრები მეტყველებს, როდესაც ვალუტა 20–30%-ით გაიაფდება. ჩვენ გვქონდა, როგორც მახსოვს, 15%-ით გაიაფება, რაც დაკავშირებული იყო რეგიონში მძიმე კრიზისთან. რატომ ხდება ეს? იმიტომ კი არა, რომ თვითონ ლარს აქვს პრობლემა, არამედ იმიტომ რომ, ბევრი ინვესტორი, რომელსაც ხელში ლარი უჭირავს და გარშემო რეგიონს უყურებს, მაგალითად, ხედავს, თურქეთში თურქული ლირა გაუფასურდა, ეს არის ჩვეულებრივი ადამიანი, ზის ოფისში და ემართება პანიკა. მისი მოლოდინია, რადგანაც თურქეთში გაუფასურდა, სხვაგან გაუფასურდა, რუსეთში გაუფასურდა, ალბათ შესაძლოა აქაც გაუფასურდეს და ემოციური მოლოდინის საფუძველზე ყიდის ლარს.

მოლოდინები როცა ახსენეს დღეს, ძალიან მწვავე იყო საზოგადოების ნაწილის რეაქცია. მას აინტერესებს როდის დაიწევს კურსი.

საქმე იმაშია, რომ ლარის გაუფასურება მოხდა ვიღაც ინვესტორის მოლოდინის საფუძველზე და ფუნდამენტურად ლარს არანაირი პრობლემა არ აქვს. ჩვენი ეკონომიკის ზრდა დღესაც საკმაოდ ძლიერია, 5%-ითაა, ჩვენ გვინდა კიდევ უფრო გავაძლიეროთ. ჩემი და ჩემი კოლეგების აზრით, ლარს აქვს გამყარების ძალიან დიდი პოტენციალი. ლარი შეიძლება საგრძნობლად გამყარდეს და საკმაოდ მცირე ხანში.

ძალიან კარგი პროგნოზია. ჩვენ ველოდებით ლარის გამყარებას, სიღარიბის დაძლევას და სოფლის მეურნეობის განვითარებას, რაც ეკონომიკის განვითარებას და აყვავებას შეიწყობს ხელს. მე კიდევ გელოდებით გადაცემაში, როცა სიახლე გექნებათ, იმიტომ რომ, ჩვენს საზოგადოებას ყველაზე მეტად აინტერესებს სამუშაო ადგილები, სიღარიბის დაძლევის გზები და ეტაპობრივად მივაწოდოთ ინფორმაცია. ეს ძალიან მნიშვნელოვანია ჩვენი ქვეყნისთვის.

დიდი სიამოვნებით

ვიდეო 

კომენტარები ()

სხვა ინტერვიუები