imedi /  05 სექტემბერი 2019, 22:14 / სანდო წყარო

რა უფლებები აქვს ბრიტანეთის დედოფალს, რომლებსაც ის არ იყენებს

ელისაბედ მეორე

ელისაბედ მეორე

დიდი ბრიტანეთის დედოფალს აქვს ბევრი უფლება, პრივილეგია და უფლებამოსილება, რომელთაგან ის ზოგს იყენებს, ზოგზე კი უარს ამბობს. BBC წერს, თუ რისი უფლება აქვს ბრიტანეთის დედოფალს და ამ უფლებებიდან რომელს არ იყენებს და რატომ.

რა უფლებამოსილება აქვს დედოფალს პრემიერმინისტრთან?

დღეისათვის დიდი ბრიტანეთის მონარქს პრემიერთან, მთავრობასა და პარლამენტთან მიმართებით ძალიან ცოტა უფლებამოსილება შემორჩა. მას არ შეუძლია მინისტრთა კაბინეტის დათხოვნა და აღმასრულებელ ხელისუფლებას დედოფლის მოწვევით პრემიერმინისტრი აყალიბებს. მართალია, პრემიერს ელისაბედ მეორე ნიშნავს, მაგრამ ყველაფერი ასე მარტივად არ არის.

შეუძლია თუ არა ელისაბედ მეორეს პრემიერ ბორის ჯონსონის გათავისუფლება?

ძალიან მოკლედ, „კი, მაგრამ...“ დედოფალი პრემიერმინისტრს ნიშნავს, მაგრამ ეს ხდება არჩევნებისა და საპარლამენტო კენჭისყრის შედეგების საფუძველზე. მონარქი მთავრობის მმართველს თავად არ არჩევს. თუ ამა თუ იმ დეპუტატის პარტიას პარლამენტში უმრავლესობა ჰყავს ან მას შეუძლია დაამტკიცოს, რომ პარლამენტარების ნდობით აღჭურვილი პირია, დედოფალი მას მთავრობის ჩამოსაყალიბებლად იწვევს. ამ პროცესში მონარქი პრემიერმინისტრის რჩევის მიხედვით მოქმედებს.

როგორ ტოვებენ პოსტს ბრიტანელი პრემიერები?

თუ მოქმედი პრემიერმინისტრი არჩევნებში ვერ იმარჯვებს ან პარლამენტის ნდობას კარგავს, ტრადიციის მიხედვით, ეს ადამიანი გადადგომის შესახებ განცხადებას თავად წერს. თუ ის უარს იტყვის დაუნინგ-სტრიტის დატოვებაზე, მაშინ, როგორც ბრიტანული სამართლის ექსპერტები განმარტავენ, თეორიულად დედოფალს შეუძლია მისი გათავისუფლება. თუმცა ასეთი რამ არასდროს მომხდარა: ჯერჯერობით ტრადიცია ყოველთვის უფრო ძლიერი აღმოჩნდა, ვიდრე რომელიმე პრემიერმინისტრის თანამდებობაზე დარჩენის სურვილი. თუმცა Brexit-ის მოწინააღმდეგეებს ჯერ კიდევ აქვთ იმედი, რომ დედოფალს გამონაკლისის დაშვება შეუძლია.

შეუძლია თუ არა ელისაბედ მეორეს ომის გამოცხადება?

ბრიტანელი მონარქების უფლებებისა და უფლებამოსილების უმრავლესობა „სამეფო პროვილეგიების შესახებ“ კანონშია გაწერილი. თეორიულად დედოფალს აქვს უფლება სხვა სახელმწიფოს ომი გამოუცხადოს,  რადგან ქვეყნის სამხედრო ძალები ფიცს სწორედ მის წინაშე დებენ. 

უკანასკნელი ბრიტანელი მონარქი, რომელმაც სხვა ქვეყანას ომი გამოუცხადა, ელისაბედ მეორის მამა გეორგ VI იყო. ეს 1939 წელს მოხდა. გეორგ VI-მ მეორე მსოფლიო ომის დასაწყისში ნაცისტურ გერმანიას ომი გამოუცხადა. მის ქალიშვილს კი ჯერჯერობით მსგავსი არაფერი გაუკეთებია. ამ გადაწყვეტილებას დღეს უკვე დიდი ბრიტანეთის მთავრობა იღებს, ჩვეულებისამებრ (მაგრამ არა ყოველთვის), საპარლამენტო კენჭისყრის შედეგად. 

ზოგადად, „სამეფო პროვილეგიების შესახებ“ კანონი მონარქს აძლევს შესაძლებლობას სერიოზული კონსტიტუციური კრიზისის დროს მინისტრების რჩევები უგულებელყოს. ასეთ სიტუაციაში დედოფალს/მეფეს შეუძლია მოიქცეს ისე, როგორც სურს - მათ შორის, მისი ქვეშევრდომების ქონება მიისაკუთროს ან გაანადგუროს.

რას აწერს ხელს ბრტანეთის მონარქი?

დღევანდელ ბრიტანულ პოლიტიკაში დედოფალს არც თუ ისე ბევრი მნიშვნელოვანი ფუნქცია დარჩა. მაგალითად, ის ხსნის პარლამენტის ახალ სხდომას და შეხვედრაზე მონარქისთვის წინასწარ მომზადებული სიტყვით გამოდის. ის მთავრობისა და საკუთარი მრჩევლების რეკომენდაციით ნიშნავს მინისტრებსა და ლორდებს, თავის ქვეშევრდომებს ბევრი ტიტულით აჯილდოებს, თუმცა რაიმე კონკრეტულ გადაწყვეტილებას არც აქ იღებს. 

კიდევ ერთი „სამეფო სანქცია“ ეხება იმას, რომ ყოველი კანონის ამოქმედებამდე მას ხელი ელისაბედ მეორემ უნდა მოაწეროს, წინააღმდეგ შემთხვევაში ის ძალაში ვერ შევა. პრინციპში, მონარქს უარის თქმაც შეუძლია. თუმცა რადგან ელისაბედ მეორე ყველა პოლიტიკური საკითხისადმი მკაცრად ნეიტრალურია, ის ასე არასდროს იქცევა. აქვე ისიც უნდა ითქვას, რომ დიდი ბრიტანეთის დედოფალს შეუძლია პრემიერმინისტრს ყოველკვირეულ ტრადიციულ შეხვედრაზე ამა თუ იმ კანონის შესახებ თავისი მოსაზრება უთხრას. უკანასკნელად ბრიტანელმა მონარქმა კანონს წინააღმდეგობა 1708 წელს გაუწია. ეს იყო დედოფალი ანა სტიუარტი, რომელმაც შოტლანდიის პოლიციის აღდგენის შესახებ კანონს ხელი არ მოაწერა. დღეს უკვე თუ პარლამენტმა მიიღო კანონი, ეს იმას ნიშნავს, რომ ის ძალაშიც შევა.

მონარქი კანონზე მაღლა დგას?

ელისაბედ მეორე ნესმიერ ბრიტანულ კანონზე მაღლა დგას. მას შეუძლია არ გადაიხადოს გადასახადები და ვერავინ აიძულებს სასამართლოში გამოცხადდეს, მოწმის სახითაც კი. ელისაბედ მეორეს პასუხისმგებაში ვერ მისცემენ. მასზე არც ინფორმაციის თავისუფლების შესახებ კანონი ვრცელდება. ამიტომაც ამბობენ, რომ დიდ ბრიტანეთში ყოფნისას, დედოფალს შეუძლია ნებისმიერი კანონი დაარღვიოს. მაგალითად, ელისაბედ მეორის ავტომობილს შეუძლია იმოძრაოს იმ სიჩქარით, როგორც ეს მის უდიდებულესობას მოუნდება. საბედნიეროდ, დედოფალი მსგავს უფლებებს არ იყენებს. სხვათა შორის, ელისაბედ მეორეს არც მართვის მოწმობა აქვს და არც პასპორტი, რადგანაც ამ დოკუმენტებს სწორედ მისი სახელით გასცემენ.

რას ნიშნავს „სამეფო შეწყალება“?

თუ ვინმემ კანონი დაარღვია და ამისთვის გაასამართლეს, მონარქს მისი შეწყალების უფლება აქვს. თუმცა აქაც იგივე თემაა: დედოფალს მსგავს საქმეებში ჩარევა არ უყვარს. უახლოეს წარსულში ელისაბედ მეორემ ამ უფლებით მხოლოდ ორჯერ ისარგებლა: 2001 წელს მან შეიწყალა 2 დამნაშავე, რომელთაც ციხის ფერმის თანამშრომელი გადაარჩინეს. ამ უკანასკნელს თავს ტახი დაესხა. უფრო დიდი რეზონანსი მოჰყვა იმ ფაქტს, როდესაც დედოფალმა 2013 წელს „ინფორმატიკის მამა“ ალან ტიურინგი გარდაცვალებიდან 59 წლის შემდეგ შეიწყალა. ის 1950-იან წლებში ჰომოსექსუალიზმის შესახებ იმ დროს მოქმედი კანონმდებლობით გაასამართლეს.

ელისაბედ მეორე გადასახადებს არ იხდის?

მონარქს შეუძლია გადასახადები არ გადაიხადოს და დიდი ხნის განმავლობაში არც ელისაბედ მეორე იხდიდა. თუმცა 1992 წელს მან გადაწყვიტა, რომ ამიერიდან გადასახადებს თავისი შემოსავლიდან ნებაყოფლობით გადაიხდიდა. მართალია, ბევრ შემთხვევაში დედოფალს შეუძლია „წესების გარეშე თამაში“, მაგრამ მან ძალიან კარგად იცის, რომ დღევანდელ დიდ ბრიტანეთში უმჯობესია გარკვეულ პრივილეგიებზე უარის თქმა.

ყველა სიახლე

რეჯეფ თაიფ ერდოღანი დონალდ ტრამპი

23 სექტემბერი 2019, 01:30

მსოფლიო

ტრამპმა და ერდოღანმა რეგიონული საკითხები განიხილეს

აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა და თურქეთის პრეზიდენტმა რეჯეფ თაიფ ერდოღანმა ორმხრივი ურთიერთობები და რეგიონული საკითხები განიხილეს. თურქული მედიის ინფორმაციით, პრეზიდენტებმა ტელეფონით ისაუბრეს. ერდოღანი დღესვე სამრეთ კაროლინელ სენატორს ლინდსი გრაჰამს შეხვდა. თურქი ლიდერი საერთაშორისო უსაფრთხოებაზე აპირებს ყურადღების გამახვილებას.

ჟან-ივ ლე დრიანი

23 სექტემბერი 2019, 01:26

მსოფლიო

ფრანგი მინისტრი: ჩვენი მთავარი პრიორიტეტი აშშ-ირანს შორის დაძაბულობის დეესკალაციაა

გაეროს გენერალური ასამბლეის სესიის დროს დაგეგმილ შეხვედრებზე საფრანგეთის მთავარი მიზანი აშშ-სა და ირანს შორის დაძაბული ურთიერთობების დეესკალაციაა, განაცხადა საფრანგეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ჟან-ივ ლე დრიანმა განაცხადა. მისი თქმით, პრეზიდენტების, დონალდ ტრამპის და ჰასან როუჰანის შეხვედრა ახლა მთავარი პრიორიტეტი არ არის.

თალიბანი

23 სექტემბერი 2019, 00:48

მსოფლიო

„თალიბანის“ დელეგაციამ ჩინეთში ოფიციალური შეხვედრები გამართა

9 წევრისგან შემდგარი ჯგუფი ავღანეთში ჩინეთის წარმომადგენელს დენ სინძიუნს შეხვდა. მთავარი სასაუბრო თემა აშშ-სთან ჩაშლილი მოლაპარაკებები იყო. შაჰინის თქმით, ჩინელმა მაღალჩინოსანმა თქვა, რომ აშშ-სა და "თალიბანს" შორის მოლარაპარაკებები ავღანეთის საკითხის მშვიდობიანად გადაჭრისთვის კარგი შესაძლებლობაა.

მაიკ პომპეო

23 სექტემბერი 2019, 00:41

მსოფლიო

პომპეო: აშშ-ს მიზანი ირანთან ომის თავიდან არიდებაა

აშშ-ის სახელმწიფო მდივანი მაიკ მომპეო აცხადებს, რომ ამერიკას ირანთან ომის თავიდან არიდება სურს, თუმცა ამისთვის ზომების მიღებაა საჭირო. პომპეოს განმარტებით, ომანის ყურეში დამატებითი ჯარების გაგზავნა მხოლოდ „თავდაცვას“ ნიშნავს. სახელმწიფო მდივნის თქმით, ის დარწმუნებული იყო, რომ პრეზიდენტი ტრამპი ასეთ შემაკავებელ ზომას მიიღებდა.

ბრედ პიტინი  ჯიმი ფელონი

23 სექტემბერი 2019, 00:15

ტაბლოიდი

ბრედ პიტმა და ჯიმი ფელონიმ ვერც ამჯერად იპოვეს საერთო ენა. ვიდეო

მსახიობი ბრედ პიტი და ტელეწამყვანი ჯიმი ფელონი დიდი ხანია ცდილობენ საერთო ენის გამონახვას, მაგრამ არ გამოსდით. მაგალითად, 2013 წელს - იოდლით, 2015 წელს ბრეიქდენსით. ცოტა ხნის წინ მათ წარმოადგინეს კიდევ ერთი, ახალი ვიდეო, რომელიც რესტორანშია გადაღებული. თუმცა სავარაუდოდ, ვერც ამჯერად გამონახეს საერთო ენა.

ვან გოგი

23 სექტემბერი 2019, 00:05

კულტურა

ვან გოგის ორი ადრეული პერიოდის ნახატი აუქციონზე გაიყიდება

ჰოლანდიელი მხატვრის ვინსენტ ვან გოგის ორი ადრეული ნამუშევარი ბელგიის ქალაქ გენტის აუქციონზე გაიყიდება. ვარაუდობენ, რომ ერთი ნახატი $240,000-ად შეფასდება, მეორე-140,000 ევროდ. ორმა მყიდველმა ანონიმად დარჩენა ისურვა. ისინი ბელგიელები არიან და პირობა დადეს, რომ ნამუშევრებს ქვეყნის შიგნით დატოვებენ, რაც ნახატების მფლობელთა მოთხოვნაც იყო.

გეგა გეგეშიძე ზურაბ დათუნაშვილი

22 სექტემბერი 2019, 23:40

სპორტი

ზურაბ დათუნაშვილი: გეგა გეგეშიძემ სერბეთის სახელით ასპარეზობის უფლება არ მომცა

საქართველოს ნაკრების ყოფილი წევრი ზურაბ დათუნაშვილი სოციალურ ქსელში ჭიდაობის ფედერაციის პრეზიდენტ გეგა გეგეშიძეს მსოფლიო ჩემპიონატზე ასპარეზობაში ხელის შეშლაში ადანაშაულებს. დათუნაშვილის თქმით, გეგეშიძემ უარი განუცხადა სერბულ მხარეს, რომ მისთვის მსოფლიო ჩემპიონატზე ასპარეზობის უფლება მიეცათ.

მიგრანტი

22 სექტემბერი 2019, 23:27

მსოფლიო

მიგრანტები ფრენბურთის გუნდის სახელით შვეიცარიაში შესვლას ცდილობდნენ

ათენის აეროპორტში დააკავეს მიგრანტები, რომლებიც ფრენბურთის გუნდის სახელით შვეიცარიაში უკანონოდ შესვლას ცდილობდნენ. საბერძნეთის პოლიციის ინფორმაციაზე დაყრდნობით BBC იუწყება, რომ ჯგუფი 10 კაცისგან შედგებოდა, „გუნდის“ ფორმაში იყვნენ გამოწყობილნი და ორი ბურთიც ჰქონდათ თან.

ბიაფი

22 სექტემბერი 2019, 23:08

კულტურა

BIAFF-მა გამარჯვებულები სამ კატეგორიაში გამოავლინა

კინოფესტივალის მთავარი პრიზი საუკეთესო მხატვრული ფილმისთვის სლოვაკურმა ფილმა „და იქმნა ნათელი“ აიღო, რომლის რეჟისორიც მარკო სკოპია. მოკლემეტრაჟიანი ფილმების საკონკურსო სექციაში გაიმარჯვა ამირან დოლიძის ფილმა „ცხოველი“. საუკეთესო დოკუმენტურ ფილმად კი დასახელდა კიმ ლონგინოტოს „მაფიის გადაღება“.

ნიკო ფიროსმანი

22 სექტემბერი 2019, 23:02

კულტურა

იაპონელმა არქიტექტორმა ნიკო ფიროსმანს 100 წლის შემდეგ ოცნება „აუსრულა“

ფიროსმანზე, ვან გოგზე, მათზე ერთად და ცალ-ცალკე ბევრი ისაუბრეს სიმპოზიუმზე, რომელიც გასულ კვირაში გაიმართა. ხელოვნებათმცოდნე გოგი ხოშტარია ქართული მხრიდან სიმპოზიუმის პირველი გამომსვლელი იყო. დისკუსიის ერთ-ერთი ნაწილი იმ დარბაზში შედგა, სადაც ნამუშევრები ფერად კედლებზე 20 ოქტომბრამდე დარჩება.

ბორჯღალოსნები

22 სექტემბერი 2019, 22:55

სპორტი

რაგბის მსოფლიო თასზე საქართველოს ნაკრები უელსს დაუპირისპირდება

საქართველოს ნაკრები 2019 წლის მსოფლიო თასზე პირველ შეხვედრას უელსის წინააღმდეგ 23 სექტემბერს გამართავს. მეორე შეხვედრა ბორჯღალოსნებს 29 სექტემბერს ექნებათ, ამ დღის მეტოქე მოგვიანებით კანადა-ურუგვაის შორის გაირკვევა. საქართველოს ნაკრები D ჯგუფში ავსტრალიის, უელსისსა და ფიჯის ნაკრებებთან მოხვდა.

იუჯა ვანგი

22 სექტემბერი 2019, 22:50

კულტურა

იუჯა ვანგმა წინანდალში ყურძენი დაწურა. ვიდეო

ცნობილმა პიანისტმა იუჯა ვანგმა საქართველოში მოგზაურობის ამსახველი ფოტოები და ვიდეო Instagram-ზე გამოაქვეყნა. პიანისტი სტუმრად წინანდალში იყო, სადაც რთველში ჩაერთო, შემდეგ კი ღვინო დაწურა. იუჯა ვანგი საქართველოს წინანდლის კლასიკური მუსიკის ფესტივალის ფარგლებში ესტუმრა.

ებოლა

22 სექტემბერი 2019, 21:57

მსოფლიო

ჯანმო: ტანზანია ებოლას ვირუსის შესახებ ინფორმაციას არ ავრცელებს

ტანზანია ებოლას ვირუსის შესახებ დეტალური ინფორმაციის გავრცელებაზე უარს ამბობს. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის ცნობით, რეგინი ებოლას ეპიდემიას ებრძვის. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის განცხადებით, არაოფიციალურად არის ცნობილი, რომ ტანზანიაში ებოლას ორი ახალი შემთხვევაა დაფიქისრებული.

ბავშთა პორნოგრაფია

22 სექტემბერი 2019, 21:56

ძალოვნები

ბავშვთა პორნოგრაფიის საქმეზე ახალი დეტალები გახდა ცნობილი

არასრულწლოვნებს, პორნოგრაფიულ ფოტოებს სავარაუდოდ ოჯახის წევრების თანხმობით უღებდნენ და შემდეგ საზღვარგარეთ ყიდდნენ. მსხვერპლთა და ბრალდებულთა ნათესავები ამტკიცებენ, რომ ფოტოების პორნო შინაარსზე არაფერი იცოდნენ.

სინაგოგა

22 სექტემბერი 2019, 21:32

მსოფლიო

არაბთა გაერთიანებულ საამიროებში პირველი სინაგოგა 2022 წელს გაიხსნება

არაბთა გაერთიანებულ საამიროებში პირველი სინაგოგა 2022 წლისთვის აშენდება. ის აბუ-დაბიში მულტიფუნქციური კომპლექსის ნაწილი იქნება, რომლის მიზანიც ისეთი სივრცის შექმნაა, რომელიც რელიგიათაშორის დიალოგსა და მშვიდობიანი თანაცხოვრებას უზრუნველყოფს.

22 სექტემბერი 2019, 21:14

საქართველო

პატრიარქმა კიდევ 800-მდე ბავშვი მონათლა

სამების ტაძარში მესამოცე საყოველთაო ნათლობა გაიმართა. საქართველოს კათოლიკოს პატრიარქის ნათლული 800-მდე ბავშვი გახდა. დღევანდელ ნათლობამდე კათოლიკოს პატრიარქს ილია მეორეს 38 175 ნათლული ჰყავდა.

ისრაელი

22 სექტემბერი 2019, 21:02

მსოფლიო

ისრაელის პრეზიდენტმა მთავრობის ფორმირებაზე კონსულტაციები დაიწყო

მიუხედავად იმისა, რომ ისრაელში პრეზიდენტს ნაკლები პოლიტიკური ფუნქციები აქვს, ამ შემთხვევაში მას მთავარი როლი ეკისრება, ვინაიდან საკითხავია ვინ გახდება პრემიერმინისტრი - ისევ ბენიამინ ნეთანიაჰუ თუ გენშტაბის ყოფილი უფროსი ბენი განცი.

22 სექტემბერი 2019, 20:40

თემა

2020 წელს მსოფლიო მორიგ ფინანსურ კრიზისს ელოდება. საქართველო ამისთვის მზად არის?

საერთაშორისო ეკონომისტების უმრავლესობა დარწმუნებულია, რომ მომავალ წელს მსოფლიოს გლობალური ფინანსური კრიზისი დაატყდება თავს და ის მასშტაბით 2008 წლის კრიზისს გაუტოლდება. სპეციალისტები კრიზისის მოახლოების ყველაზე ცხად ინდიკატორადამერიკული ობლიგაციების შემოსავალს ასახელებენ.რითი შეიძლება დაიწყოს კრიზისი, რამდენად ხანგრძლივი და ღრმა იქნება ის და რა პრობლემები შეიძლება შეექმნას საქართველოს?

აქციები ეგვიპტეში

22 სექტემბერი 2019, 20:40

მსოფლიო

ეგვიპტეში აქციების მეორე დღეს ათობით ადამიანი დააკავეს

ეგვიპტეში მეორე დღეა პრეზიდენტ აბდელ ფატაჰ ალ-სისის გადადგომის მოთხოვნით, საპროტესტო აქციები იმართება. დემონსტრაციების მეორე დღის ღამე შეტაკებასა და დაკავებებში გადაიზარდა. პოლიციამ ასევე გამოიყენა ცრემლმდენი გაზი. აქციები ასევე გაიმართა კაიროში.

ტომ იორკი

22 სექტემბერი 2019, 20:20

კულტურა

ტომ იორკი მეგობარი ქალის სიკვდილით გამოწვეულ „მძიმე პერიოდზე“ ალაპარაკდა

რეიჩელ ოუენი 2016 წელს, 48 წლისა სიმსივნის შედეგად გარდაიცვალა. ის და ტომ იორკი ერთად 23 წელი ცხოვრობდნენ და ორი შვილი, ნოა და აგნესი შეეძინათ. როგორც ტომ იორკმა გადაცემაში თქვა, მისი მთავარი მიზანია ახლა დარწმუნდეს, რომ "ოჯახი ამ ყველაფერს გაუმკლავდა".