imedi /  09 აპრილი 2019, 14:50 / სანდო წყარო

კვლევა: წინაპრების ემოციური ტრავმები შვილს გენეტიკურად გადაეცემა

გენეტიკა

იცით თუ არა, რომ პირადი სტრესული გამოცდილების გარდა თქვენ გარკვეულწილად წინაპართა ემოციურ მემკვიდრეობაზეც ხართ დამოკიდებული? მეცნიერთა ნაწილი ამტკიცებს, რომ თქვენი მშობლების მიერ ცხოვრების ამა თუ იმ ეტაპზე მიღებული ტრავმის შედეგებს თქვენ დღესაც იმკით. BBC Future-მა ეს საკითხი ისტორიულ კონტექსტში განიხილა და თემის შესახებ მკვლევართა განსხვავებულ აზრებს მოუყარა თავი.

რა კავშირია ტრავმასა და გენეტიკას შორის?

ადამიანი ყალიბდება იმ გენებისგან, რომლებიც მას მშობლებისა და ბებია-ბაბუისგან გადაეცა. უახლესი სამეცნიერო კვლევის მიხედვით კი, სხვადასხვა ცხოვრებისეული სირთულე თუ ძალადობა უკვალოდ არ ქრება.

1864 წელს, როცა აშშ-ში სამოქალაქო ომი დასასრულს უახლოვდებოდა, კონფედერაციულ ბანაკებში ტყვეებს ძალიან რთულ პირობებში უწევდათ ყოფნა. აქ სიკვდილიანობის მაჩვენებელი საკმაოდ მაღალი იყო, გადარჩენილებს კი მიღებული ფიზიკური თუ ფსიქიკური ტრავმები მთელი ცხოვრების განმავლობაში აწუხებდათ. ყოფილი ტყვეები საზოგადოებაში შერყეული ჯანმრთელობით დაბრუნდნენ და მათი სიცოცხლის ხანგრძლივობის მაჩვენებელი არც თუ ისე სახარბიელო იყო. თუმცა სირთულეების გადალახვა მხოლოდ მათ არ უწევდათ, ამან განსაკუთრებული გავლენა იქონია ყოფილი ტყვეების შვილებსა და შვილიშვილებზე. ეს გავლენა კი მათ გენეტიკურად, მამრობითი ხაზით გადაეცემოდათ.

მიუხედავად იმისა, რომ ამ ადამიანების შთამომავლები ბანაკში პირადად არ ყოფილან, მათ შორის სიკვდილიანობა გაცილებით მაღალი იყო, ვიდრე დანარჩენ მოსახლეობაში. ამ ფაქტს მეცნიერები იმით ხსნიან, რომ ყოფილმა ტყვეებმა მათ მიერ მიღებული ტრავმების გარკვეული ელემენტები თავიანთ შთამომავლებს მემკვიდრეობით გადასცეს. სხვა გენეტიკური მაჩვენებელებისგან განსხვავებით, ეს არ იყო გამოწვეული გენეტიკურ კოდში მომხდარი ერთგვარი მუტაციით. ამიტომაც მეცნიერებმა გამოიკვლიეს, როგორ შეუძლია ამა თუ იმ მოვლენას ადამიანის დნმ-ის გამოხატვის მეთოდი შეცვალოს და ეს ყველაფერი შემდეგ თაობებს გადაეცეს. საინტერესოა, რომ ამ დროს დნმ-ი უცვლელი რჩება, მაგრამ მიმდინარეობს ეპიგენეტიკის პროცესი. ამ დროს მცირე ქიმიური ნაწილაკები ემატება და აკლდება ადამიანის დნმ-ს იმ გარემო პირობების შესაბამისად, რომელშიც მას უწევს არსებობა. ეს მოლეკულები ამატებს და აქრობს გენებს, რათა უფრო მკვეთრი ცვლილებისგან დაიცვას ადამიანის გენოფონდი.

რა გავლენას ახდენს მშობლის ტრავმა შვილზე?

მეცნიერთა ჯგუფი ამტკიცებს, რომ ეპიგენეტიკურ ცვლილებებს, რომლებიც თქვენი ცხოვრების განმავლობაში განვითარდა, მომავალში მკვეთრი და თვალსაჩინო შედეგები ექნება. თქვენი მძიმე ცხოვრებისეული გამოცდილება არა მარტო თქვენზე, არამედ თქვენი ოჯახის მომავალ თაობებზე აისახება. დღითიდღე იზრდება კვლევების რაოდენობა, რომელიც ამტკიცებს, რომ ტრავმის შედეგები ეპიგენეტიკის საშუალებით, შესაძლოა, თაობებს გადაეცეს.

კონფედერაციული ბანაკებიდან დაბრუნებული ამერიკელი სამხედრო ტყვეების შვილების (მამრობითი სქესი) სიკვდილიანობა 11%-ით მაღალი იყო, ვიდრე ომის ვეტერენებისა, რომლებიც ამ ბანაკებში არ იმყოფებოდნენ. ამ ჭარბსიკვდილიანობის მიზეზი ხშირ შემთხვევაში - ინსულტი, უფრო იშვიათად კი კიბო იყო. ამ მემკვიდრეობისადმი ნაკლებ მიმღებელი აღმოჩნდა ყოფილი ტყვეების შთამომავალთა მდედრობითი ხაზი. სქესთან დაკავშირებულ ამ უჩვეულობის ახსნას მეცნიერები დღემდე ცდილობენ. მათი აზრით, ეს რომ გენეტიკური ყოფილიყო, ომამდე და ომის შემდეგ დაბადებულ ყველა ბავშვს სიცოცხლის ხანგრძლივობა ერთნაირი ექნებოდა. გენეტიკური ფაქტორის გამორიცხვით კი ყველაზე სწორი ახსნა ეპიგენეტიკური ფაქტორია. მეცნიერების აზრით, ჰიპოთეზა იმაში მდგომარეობს, რომ ეპიგენეტიკური ეფექტი ზეგავლენას იგრეკ-ქრომოსომაზე ახდენს. ეს მოსაზრება ემთხვევა იმასაც, რომ კრიზისულ პერიოდში შვედურ სოფლებში საკვების ნაკლებობით გამოწვეულმა შიმშილობამ მოგვიანებით გავლენა მოახდინა მამრობითი სქესის შთამომავლებზე, მდედრობითზე კი - არა.

თუმცა ამ მოსაზრების მოწინააღმდეგეებს ბევრი კითხვა აქვთ. როგორ შეიძლება აიხსნას ის ფაქტი, რომ სიკვდილიანობის მაღალი მაჩვენებელი მამის მემკვიდრეობითი ტრავმის ბრალია და დნმ-თან არანაირი კავშირი არ აქვს? იქნებ ტრავმირებული მამები მიდრეკილნი არიან, შვილებს სასტიკად მოექცნენ და ამ შემთხვევაში მთავარი დარტყმა ვაჟებმა მიიღეს და არა გოგოებმა? ამ მიმართულებით მეცნიერებმა ჩაატარეს კვლევა, რომლის მიხედვითაც ბავშვებს, რომლებიც მამების ბანაკებში მოხვედრამდე დაიბადნენ, სიკვდილიანობის მაღალი მაჩვენებელი არ აღენიშნებოდათ. ტყვეების კონფედერაციული ბანაკებიდან დაბრუნების შემდეგ დაბადებულებს კი სიცოცხლის ხანგრძლივობა მკვეთრად შეუმცირდათ. შესაბამისად, მეცნიერთა ნაწილი მიიჩნევს, რომ ომი, შიმშილი და გენოციდი ეპიგენეტიკურ კვალს ტოვებს იმ ადამიანების შთამომავლებზე, ვინც ეს ყველაფერი გადაიტანა.

ვინ ეწინააღმდეგება ამ მოსაზრებას?

მიუხედავად ამ ფაქტებისა და გარკვეული კვლევებისა, მეცნიერთა ნაწილი ეპიგენეტიკურ მემკვიდრეობაზე საუბრისას უფრო ფრთხილობს და ამბობს, რომ ეს ძალზე იშვიათი მოვლენაა. ერთ-ერთი მიზეზად კი სახელდება ის, რომ დნმ-ზე მოქმედი ეპიგენეტიკური ნაწილაკების უმრავლესობა არის მხოლოდ ერთი ტიპის. ისინი დნმ-ის მეტილირებას იწვევს (დნმ-ის მოლეკულის მეტილირება გულისხმობს მის მოდიფიკაციას დნმ-ის ცვლილების გარეშე), ამიტომაც ეს მოლეკულები ცხოვრების დასაწყისში მთლიანად ქრება და დამატების შემდეგ, ფაქტობრივად, ნულიდან იწყებენ არსებობას. მიუხედავად ამ მოსაზრებებისა, ეპიგენეტიკური მემკვიდრეობის კვლევისას არსებობს ქვაკუთხედი: არავინ იცის, ეს ზუსტად როგორ ხდება.

„როგორც კი სპერმა კვერცხუჯრედში მოხვდება, მამის ქრომოსომების ნაკრებიდან დნმ-ის მეტილირება უმალ ქრება“, - ამბობს პროფესორი ენ ფერგიუსონ-სმიტი, რომელიც ეპიგენეტიკას კემბრიჯის უნივერსიტეტში სწავლობს. „რთული წარმოსადგენია, როგორ შეგიძლიათ თქვენ მიიღოთ ეპიგენეტიკური მემკვიდრეობა, როდესაც ყველა ეპიგენეტიკური ნიშანი უმალ იშლება და მომავალ თაობებში ახალი ყალიბდება“, - დასძენს მეცნიერი.

და მაინც, მკვლევართა მეორე ნაწილი მიჩნევს, რომ არის ქრომოსომების ნაწილი, რომელიც უცვლელად რჩება. პროცესი, რომელსაც გენომური იმპრინტინგი ეწოდება, იცავს მეტილირებას ჰორმონის გარკვეულ წერტილებში. მაგრამ ამ ნაწილში არ არის აღმოჩენილი ეპიგენეტიკური ცვლილებები, რომლებსაც ტრავმასთან რაიმე სახის კავშირი აქვთ. კემბრიჯის უნივერსიტეტში ჩატარებული კვლევების შედეგად დადგინდა, რომ ეპიგენეტიკური მემკვიდრეობა ძალიან იშვიათად გვხვდება თაგვებში. თუმცა მეცნიერთა მეორე ნაწილს მიაჩნია, რომ მათ ეს ნიშნები იპოვეს როგორც ადამიანებში, ასევე ცხოველებში. უფრო მეტიც, ისინი ფიქრობენ, რომ იმის მექანიზმიც კი გაშიფრეს, თუ როგორ მუშაობს ეს ყველაფერი. 
 
რა მექანიზმია ეს?

ეს შეიძლება იყოს მოლეკულები, როლებიც დნმ-ს ჰგვანან და ცნობილია როგორც რიბონუკლეინის მჟავა (დნმ-ისგან განსხვავებით მისი მოლეკულა ერთჯაჭვიანია). ის ცვლის გენების ფუნქციონირებას. ბოლოდროინდელმა კვლევებმა მყარი მტკიცებულებები გამოავლინა იმის შესახებ, რომ რიბონუკლეინის მჟავას შეუძლია მნიშვნელოვანი როლი შეასრულოს ტრავმის მემკვიდრეობით გადაცემის მიმართულებით. ციურიხის უნივერსიტეტში თაგვებზე ჩატარებული კვლევის მიხედვით დადგინდა მიზეზშედეგობრივი კავშირი, რაც გამოიხატებოდა როგორც ახალშობილ წრუწუნებში, ისე ტრავმირებულ ბავშვებში ჭარბი კვებითა და ანტისოციალური ქმედებით. მეცნიერებმა ტრავმირებული თაგვების სპერმიდან ამოიღეს რიბონუკლეინის მჟავა და შეიყვანეს იმ ემბრიონებში, რომელთა მშობლები არ იყვნენ ტრავმირებული. ახლად დაბადებულმა წრუწუნებმა ბიოლოგიური მშობლებისგან აბსოლუტურად განსხვავებული, ტრავმირებული სიმპტომები აჩვენეს. მეცნიერებმა დაადგინეს, რომ აქ გარკვეულ როლს რიბონუკლეინის მჟავის მოლეკულის ზომა ასრულებს. უფრო დიდი ნაწილაკი იწვევს საჭმლის მაღალ მოთხოვნილებას, ცვლის ორგანიზმის რეაქციას ინსულინზე და ზრდის რისკს. პატარა მოლეკულები კი დეპრესიისკენ მიდრეკილებას უბიძგებენ.

თუმცა რიბონუკლეინის მჟავის მოლეკულები როგორ ცვლიან თაობების მოქმედებებს, ეს ჯერჯერობით უცნობია. ამ ეტაპზე ციურიხის უნივერსიტეტში ტარდება ექსპერიმენტი ადამიანებზე, რათა დადგინდეს, მოქმედებს თუ არა იგივე პრონციპი მათზე, როგორც თაგვებზე.

ტრავმა გენეტიკური მხოლოდ მამრობითი ხაზით არის?

თავდაპირველმა დაკვირვებამ აჩვენა, რომ ტრავმა გენეტიკურად მხოლოდ კაცებს გადაეცემათ. თუმცა კვლევა მხოლოდ მამრობითი ხაზით იმიტომ კი არა მიმდინარეობს, რომ მეცნიერები ამაში დარწმუნებულნი არიან. ამის მიზეზია ის, რომ კვერცხუჯრედის შესწავლა ბევრად რთულია, ვიდრე სპერმის. თუმცა ეპიგენეტიკური მემკვიდრეობის შესწავლა მდედრობითი ხაზით მომდევნო ნაბიჯია. „საიდანღაც უნდა დაგვეწყო. ჩვენ ვეძებთ ტრავმის მოდელს, რომელიც გვიჩვენებს, რომ მემკვიდრეობითობა არის როგორც ქალებში, ისე კაცებში“, - ამბობენ ციურიხის უნივერსიტეტის მეცნიერები.

ტრავმის მემკვიდრეობითობის ეპიგენეტიკური კვლევა ახალი სფეროა, ამიტომაც მასზე ცხარე კამათი ჯერ კიდევ მიმდინარეობს და ბევრი კითხვაც არსებობს.

ყველა სიახლე

24 ივნისი 2019, 19:22

საქართველო

არასამთავრობოები მმართველი პარტიის ინიციატივის შესახებ ერთობლივ განცხადებას ავრცელებენ

განცხადებაში აღნიშნულია, რომ გასული დღეების განმავლობაში, ქართული საზოგადოება კონსოლიდირებულ და მტკიცე პროტესტს გამოხატავს ოკუპაციისა და ხელისუფლების მიერ მომიტინგეთა ძალის გადამეტებით დაშლის წინააღმდეგ.

24 ივნისი 2019, 18:53

მსოფლიო

ყაზახეთში იარაღების საწყობში აფეთქებას მსხვერპლი მოჰყვა

ქვეყნის თავდაცვის სამინისტროს ცნობით, შემთხვევა ქალაქ არისთან ახლოს დღეს დილით მოხდა. ინციდენტის გამო იმ ოლქში, სადაც საწყობი მდებარეობს, საგანგებო მდგომარეობა გამოცხადდა. ამასთან, ქალაქიდან მოსახლეობის ევაკუაცია დაიწყო.

გიორგი გახარია

24 ივნისი 2019, 18:31

საქართველო

შს მინისტრი გიორგი გახარია პარლამენტში პლენარულ სესიაზე გამოსვლას ითხოვს

შინაგან საქმეთა მინისტრი, გიორგი გახარია წერილობით მიმართავს პარლამენტს და 20-21 ივნისს თბილისში, რუსთაველის გამზირზე განვითარებულ მოვლენებთან დაკავშირებით პლენარულ სესიაზე გამოსვლას ითხოვს. ინფორმაციას შსს ავრცელებს.

სააპელაციო სასამართლო

24 ივნისი 2019, 18:26

ძალოვნები

სააპელაციო სასამართლომ აქციებზე დაკავებული 6 ადამიანი დამნაშავედ ცნო თუმცა დარბაზიდან გაათავისუფლა

სააპელაციო სასამართლოში 20 ივნისის აქციაზე ადმინისტრაციული სამართალდარღვევისთვის დაკავებულების საქმის განხილვა მიმდინარეობს. ამ დროისთვის, ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა 6 დაკავებულების მოთხოვნა და მათ განესაზღვრათ 4-დღიანი პატიმრობა განესაზღვრათ.

თამარ ჩუგოშვილი

24 ივნისი 2019, 18:23

საქართველო

ჩუგოშვილი ოპოზიციას: ბიუროს სხდომას არ ჩაგაშლევინებთ. ვიდეო

პარლამენტში ბიუროს სხდომა ხმაურით დაიწყო. ოპოზიცია ხვალინდელ პლენარულ სხდომაზე შს მინისტრის გიორგი გახარიას გადადგომის შესახებ რეზოლუციის პროექტის განხილვას მოითხოვდა. სხდომის წამყვანმა თამარ ჩუგოშვილმა თქვა, რომ რეზოლუციის ტექსტი ოპოზიციას არ დაურიგისტრირებია და ის კენჭისყრაზე ვერ დადგება.

ეთიოპია დაჯგუფების ლიდერი

24 ივნისი 2019, 18:20

მსოფლიო

ეთიოპიაში სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობაში ეჭვმიტანილი დაჯგუფების მეთაური მოკლეს

სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობაში ეჭვმიტანილი დაჯგუფების მეთაური ამჰარის რეგიონში პოლიციამ მოკლა. გენერალი ასამინევი ქალაქ ბაჰრ-დარში ორმხრივი სროლისას დაიღუპა. შაბათს, 22 ივნისს ეთიოპიის არმიის გენერალი ამბაჩევ მეკონენი უცნობმა პირებმა მოკლეს. დაიღუპა მისი მრჩეველიც.

ფეხბურთის ფედერაცია

24 ივნისი 2019, 18:15

სპორტი

ფეხბურთის ფედერაცია ქართული კლუბების ანტისაოკუპაციო აქციებს მხარს უჭერს

საქართველოს ფეხბურთის ფედერაციის აღმასრულებელი კომიტეტის სხდომის შემდეგ ცნობილი გახდა, რომ ანტისაოკუპაციო გამოსვლის გამო ეროვნული ლიგის მონაწილე არც ერთ გუნდს სანქცია არ ემუქრება. ამის შესახებ ფეხბურთის ფედერაციის გენერალურმა მდივანმა დავით მუჯირმა განაცხადა.

ზურაბ ჯაფარიძე

24 ივნისი 2019, 18:09

საქართველო

ჯაფარიძე: სააკაშვილი ნულოვანი ბარიერის წინააღმდეგია რადგან ეშინია რუსთაველზე აქციის მუხტი არ დავარდეს

პოლიტიკური გაერთიანების „გირჩის“ ლიდერის ზურაბ ჯაფარიძის შეფასებით, ნულოვანი საარჩევნო ბარიერი, რომელიც 0,67%-ს ნიშნავს და ბუნებრივი ბარიერია 150 კაციანი პარლამენტისთვის, არის სწორი და ერთადერთი სამართლიანი სისტემა. ხოლო ის რომ, ექსპრეზიდენტი სააკაშვილი ამის წინააღმდეგია, ჯაფარიძე პოსტში განმარტავს.

ავიაკატასტროფა

24 ივნისი 2019, 18:02

მსოფლიო

გერმანიაში ორი ავიაგამანადგურებელი ერთმანეთს შეეჯახა

პილოტებმა კატაპულტირება მოასწრეს, ერთ-ერთი პილოტი ცოცხალი იპოვეს, მეორეს კი ეძებენ. მის სამძებრო სამუშაოებში სამოქალაქო ვერტმფრენებია ჩართული. შეჯახებმა სამი ავიაგამანადგურებელი წვრთნებს გადიოდა. მესამე პილოტმა დაინახა როგორ დაეშვა მიწაზე პარაშუტით ორი პილოტი.

24 ივნისი 2019, 17:46

საქართველო

ISFED: არჩევნების პროპორციული სისტემით ჩატარება მისასალმებელია, მაგრამ ბარიერის გაუქმება რისკებს შეიცავს

არასამთავრობო ორგანიზაციას ნულოვანი ბარიერის რისკზე საუბრისას მაგალითად, 1992 წლის არჩევნები მოჰყავს, რომლის 2%-იანი ბარიერის შედეგად პოლიტიკური პარტიების მასობრივად შექმნის ტენდენცია გამოიკვეთა. ISFED-ი ხელისუფლებას მოუწოდებს საარჩევნო ბარიერთან დაკავშირებული მსჯელობა შესაბამის ფორმატში ყველა დაინტერესებული მხარის მონაწილეობით გაგრძელდეს.

პატრიოტთა ალიანსი

24 ივნისი 2019, 17:45

საქართველო

„პატრიოტთა ალიანსი“ მოსკოვში ჩასვლას და იქ დაგეგმილ ფორუმზე მონაწილეობას უარყოფს

როგორც გიორგი ლომია აცხადებს, მოწვევა "პატრიოტთა ალიანსმა" მართლაც მიიღო, მაგრამ საერთაშორისო საპარლამენტო ფორუმში მონაწილეობას არც მანამდე აპირებდნენ. მათი ინტერესი, როგორც ლომია განმარტავს ფორუმის ფარგლებში მიმდინარე შეხვედრები იყო როგორც აფხაზურ, ისე ოსურ მხარესთან.

24 ივნისი 2019, 17:45

მსოფლიო

აშშ ირანის წინააღმდეგ საერთაშორისო კოალიციას ქმნის

როგორც მოგვიანებით პომპეომ Twitter-ზე დაწერა, ეს შეხვედრა პროდუქტიული იყო. როგორც აშშ-ის საგარეო უწყების ხელმძღვანელმა ახლო აღმოსავლეთში გამგზავრებამდე განაცხადა, ამ კოალიციამ მსოფლიოში ტერორიზმის უმსხვილესi დამფინანსებელი უნდა მოიგერიოს.

განგაშის შეტყობინება

24 ივნისი 2019, 17:37

ტექნოლოგიები

მკვლევრები: აშშ-ში საპრეზიდენტო შეტყობინების ბოროტად გამოყენების დიდი რისკია

ამერიკის შეერთებული შტატების მოკლეტექსტური შეტყობინებების სისტემის გატეხვა, რომელიც მოსალოდნელ საგანგებო სიტუაციებში გზავნილს ავრცელებს სმარტფონებზე, ადვილია. კოლორადოს უნივერსიტეტის კიბერუსაფრთხოების ექსპერტებმა აჩვენეს, როგორც ტყდება სისტემა და როგორ იგზავნება ყალბი შეტყობინებები.

დიანა ღურწკაია

24 ივნისი 2019, 17:29

საქართველო

დიანა ღურწკაიამ რუსებს ქართველების სახელით მოუბოდიშა

რუსეთში მცხოვრები ქართველი მომღერალი დიანა ღურწკაია საქართველოში ბოლო დღეებში განვითარებულ მოვლენებთან დაკავშირებით ამბობს, რომ ყველა ქართველი ისე არ ფიქრობს რუსეთის შესახებ, როგორც პარლამენტის წინ შეკრებილი ადამიანები ფიქრობენ. მისი თქმით, ქართველების დიდი ნაწილი რუსების მიმართ სტუმართმოყვარეა.

სამეფო კარის თამაშები

24 ივნისი 2019, 17:15

კულტურა

GOT-ის ფანების თეორიით, ღამის მეფის მკვლელობის სცენა ბოლივუდიდან არის გადმოღებული

სერიალ "სამეფო კარის თამაშების" თაყვანისმცემლებმა ბოლო სეზონის ერთ-ერთ მთავარ სცენასა და ინდურ სატელევიზიო სერიალში გასულ სცენას შორის მსგავსება იპოვეს. ინდური სერიალი ალადინის თავგადასავალზეა. ამის შესახებ ჟურნალი Esquire-ი წერს.

მამუკა ჭელიძე

24 ივნისი 2019, 17:00

ძალოვნები

შსს: აქციის დაშლაში მონაწილე ორი სამართალდამცველის ქმედებაში სისხლის სამართლის დანაშაული გამოიკვეთა

10 სამართალდამცავს სამსახურებრივი უფლებამოსილება შეუჩერდა. ამის შესახებ შინაგან საქმეთა სამინისტროს ცენტრალური კრიმინალური პოლიციის დეპარტამენტის დირექტორის მოვალეობის შემსრულებელის მამუკა ჭელიძის ბრიფინგზე გახდა ცნობილი.

ილონ მასკი

24 ივნისი 2019, 16:55

ტექნოლოგიები

ილონ მასკი: მარსზე გასამგზავრებელი ბილეთების დაჯავშნის დროა

მისი თქმით, ხალხს უკვე აქვს შესაძლებლობა მარსზე წასასვლელი ბილეთები წინასწარ დაჯავშნოს. ხალხი კი წითელ პლანეტაზე მას შემდეგ გაემგზავრება, რაც კოსმოსური ხომალდი ორბიტიდან დაბრუნდება. მანამდე მასკი ამბობდა, რომ 2020 წლამდე ორბიტაზე მოსახვედრად კოსმოსურ ხომალდს 60%-იანი შანსი ჰქონდა.

კახა ოქრიაშვილი

24 ივნისი 2019, 16:53

ეკონომიკა

კახა ოქრიაშვილი: არ მომწონს სიტყვა „ტურისტი“, მირჩევნია სიტყვა „სტუმარი“

"სტუმრები საქართველოში მოდიან არამარტო საქართველოს ყველაზე მრავალფეროვანი და ლამაზი ადგილების სანახავად, მდიდარი ქართული სამზარეულოს გასაცნობად, ენდემური ქართული ღვინის გასასინჯად, არამედ, რაც მთავარია, ჩვენი ჰაერის სასუნთქად, რადგან ის განსხვავებულია და მასში არის თავისუფლება",- ამბობს დეპუტატი.

ნინო ლომჯარია

24 ივნისი 2019, 16:45

საქართველო

ლომჯარია ძალოვან უწყებებს აქციის გამოძიების პროცესში ომბუდსმენთან თანამშრომლობისკენ მოუწოდებს

ნინო ლომჯარიას თქმით, ომბუდსმენის აპარატი იმუშავებს არამარტო 20-21 ივნისის ღამეს განვითარებული მოვლენების გამოძიების საკითხებზე, არამედ ასევე შეისწავლის და შეაფასებს იმ სისტემურ პრობლემებს, რომლებიც საქართველოში აქციების გამართვასთან არის დაკავშირებული.

24 ივნისი 2019, 16:44

ტექნოლოგიები

რა საფრთხეს უქმნის ხანგრძლივი სამუშაო დღე ჯანმრთელობას

უფრო კონკრეტულად, იმ ადამიანებში, რომლებიც 1 განმავლობაში დღე-ღამეში არანაკლებ 10 საათს მუშაობდნენ, ინსულტის რისკი 29%-ით გაიზარდა იმათთან შედარებით, ვინც ზეგანაკვეთურ სამუშაოს არ ასრულებდა. ამასთან, ინსულტის განვითარების რისკი უკვე 45%-ს აჭარბებდა, თუ ადამიანები 10 წლის განმავლობაში 10 საათს მუშაობდნენ.