13 ნოემბერი 2023 - 10:10

ბერლინის კედელი: ორი ქალაქი, ორი ევროპა, ორი სამყარო

9 дней в году ლობაში არა მხოლოდ ქალაქს, არამედ ქვეყანას და მ თლიანად ევროპას ყოფდა ორ, იდეოლოგიურად გა ნსხვ ავებულ სამყაროდ. თუმცა, 1989 წელს, სწორედ მე-20 საუკუნის ყველაზე საზ არელი ნაგებობის, ორ ცივილიზაციას შორის ფრონტ ი ს ხაზად გავლებული კედლის დანგრევა იქცა ცივი ო მის დასასრულისა და ახალი ეპოქის დასაწყისის ს ი მბოლოდ. 

აღმოსავლეთში ბერლინის კედელს „ანტიფაშისტურ დ ამცავ ფარს», დასავლეთში კი, «სირცხვილის კედელს» უწოდებდნენ, რადგან სწორედ გიგანტური ნაგებობა იქცა იმ ყულფად, რომელმაც ალყაში მოაქცია ბერლინ ის დასავლეთ ნაწილი. ცივი ომის ფონზე, როცა არავინ იცოდა, რომ ორ წელი წადში კარიბის კრიზისი დაიწყებოდა, ბირთვუი ია რაღის გამოგონებით კი, კაცობრიობა თვითონ გამოუ ტანდა საკუთარ თავს სასიკვდილო განაჩენს, გერმა ნიის დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობა აქტი ურად შეუდგა საზღვრის გამაგრებას, რომელსაც მარ თალია, ოფიციალური განცხადებით, დასავლელი პროვ ოკატორების აგრესიისგან უნდა დაეცვა აღმ ოსავე თ ბერლინი , მაგრამ სინამდვილეში, ორ ნაწილ ად გახლეჩიი ქ Бесплатное приложение для детей. 

კედლის შენება

1961 წლის 13 აგვისტოს, რომელიც უქმე დღეს დაემთხვა, ბერლინელებმა მოულოდნელად აღმოაჩინეს, რომ ქალ აქი ორ ნაწილად იყოფოდა, აქტიურად მუშაობდნენ ს ა მხედროები, პატრული კი, არავის აძლევდა დასავლე თში გადასვლის უფლებას. ახალი საზღვარი ჯერ ეკლიანი მავთულით მოინიშნ ა, მერე კი, ბეტონის კედლით გამყარდა. 

 

რამდენიმე თვის განმავლობაში ათასობით ბერლინ ელმა სცადა აღმოსავლეთიდან დასავლეთში გაქცევ ა. მართალია, ზოგმა კანალიზაციის, ზოგმა მეტროს გვ ირაბით გააღწია, ზოგმა კი, უმძიმესი ტრავმა მიიღ ო, როცა საზღვრის პირას, პირდაპირ საკუთარი ბინი ს ფანჯრიდან გადმოხტა, მაგრამ მალე ყველა გზა და ი კეტა, გვირაბები ამოიქოლა, მეტროში რელსები აი ყ არა, სახლები საზღვართან ახლოს კი, დაილუქა ან სა ერთოდ დაინგრა. 

კონრად შუმანი

გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკის (გდრ-ს) არმიის 20 წლის ჯარისკაცი კონრად შუმანი, რომელიც რუპინერისა და ბერნაუერის ქუჩების გადაკვეთაზე იცავდა კედლის 20-მეტრიან მონაკვეთს, ერთ-ერთი პირველი იყო, ვინც საზღვარი გადაკვეთა და ქვეყნიდან გაიქცა. ეკლიან მავთულთან მისული ჯარისკაცი დიდხანს ორჭოფობდა, ღელავდა და აქეთ-იქით იყურებოდა, თუმცა გამამხნევებელმა შეძახილებმა საზღვრის მეორე მხრიდან, ახალგაზრდა სამხედროს საბედისწერო ნაბიჯის გადადგმა გააბედინა. ნახტომი მავთულის ღობეზე ცნობილმა ფოტოგრაფმა პიტერ ლეიბინგმა აღბეჭდა, ფოტო კი, რომელმაც მოგვიანებით „თავისუფლების ნახტომის“ სახელი შეიძინა, ცივი ომის ერთ-ერთ მთავარ სიმბოლოდ იქცა. 

 

გერმანიის ფედერაციულ რესპუბლიკაში (გფრ-ში) ყოფილმა ჯარისკაცმა ოჯახი შექმნა და ავტოსახელოსნოში დაიწყო მუშაობა, თუმცა გდრ-ის სპეცსამსახურების დევნით შეშინებულმა  ყველანაირი კავშირი გაწყვიტა აღმოსავლეთ ბერლინში დარჩენილ ნათესავებთან. ახლობლებთან შეხვედრა შუმანმა მხოლოდ 1989 წელს, საზღვრის გაუქმების შემდეგ სცადა, თუმცა უარი მიიღო ურთიერთობის აღდგენაზე, რაც ნამდვილ ტრაგედიად იქცა მისთვის, რადგან მძიმე დეპრესიის ფონზე თვითმკვლელობით დაასრულა სიცოცხლე. 

გვირაბი 57

მართალია, გდრ-ის მთავრობამ საიმედოდ ამოქოლა ყველა გვირაბი, მაგრამ ბერლინელებმა მაინც შეძლეს საკუთარი მიწისქვეშა გზების გაყვანა. მონაცემების თანახმად, 29 წლის განმავლობაში აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ 150-მდე გვირაბი გაითხარა, რომელთაც თანამედროვე ბერლინშიც ხშირად პოულობენ. მაგალითად, 2018 წელს დიგერებმა მორიგი გვირაბი აღმოაჩინეს პრენცლაუერ-ბერგის რაიონში, რომლის სიგრძემ 80 მეტრი შეადგინა და სავარაუდოდ დასავლეთ ბერლინის ტერიტორიაზე, კედელთან ახლოს უნდა დასრულებულიყო, თუმცა უსაფრთხოების სამსახურის აგენტებმა აღმოაჩინეს და ამოქოლეს.

აღმოსავლეთ და დასავლეთ სექტორებში შენობების სიახლოვის გათვალისწინებით,  ბერლინელები მეტწილად ბერნაუერ-შტარასეზე იწყებდნენ გვირაბის გაყვანას. ყველაზე ღრმა და გრძელმა მიწისქვეშა გასასვლელმა, რომელიც ექვს თვეში გათხარა 36 ახალგაზრდამ, „გვირაბი 57“-ის სახელი შეიძინა, რადგან სწორედ 57 ადამიანმა შეძლო ერთ ღამეში მისი გავლა და ქვეყნიდან გაღწევა.  

მესამე მსოფლიო ომს გადარჩენილი სამყარო

ფრიდრიხშტრასეს ფართო ზოლთან, რომელიც დასავლეთ და აღმოსავლეთ სექტორებად ყოფდა ბერლინს, 1961 წლის 27 ოქტომბერს საბრძოლო ჭურვებით შეიარაღებული საბჭოთა ტანკები, 100 მეტრის დაშორებით, საპირისპირო მხარეს კი, ამერიკული ტანკები ჩამწკრივდნენ და ერთმანეთისკენ მიმართეს ლულები. ისტორიკოსთა მტკიცებით, ერთი შეცდომა, შემთხვევითი გასროლაც საკმარისი იქნებოდა მესამე მსოფლიო ომის დასაწყებად, რომელიც სამყაროს დასასრულად იქცეოდა კაცობრიობისთვის. 

მართალია, 1961 წლის ოქტომბრის თვეში, ურთიერთობა ორ სამხედრო-პოლიტიკურ ბლოკს - ნატოსა და საბჭოთა კავშირის ხელმძღვანელობით ვარშავის შეთანხმებით გაერთიანებულ ქვეყნებს შორის უკიდურესად დაიძაბა, მაგრამ დასავლეთისთვის მაინც არასასიამოვნო სიურპრიზად იქცა კედლის შენება. ამერიკის პრეზიდენტი ჯონ კენედი 1948 წლის მოვლენების გამეორებას, საბჭოელების მხრიდან ახალი ბლოკადის შემოღებას შეუშინდა და ბერლინში გენერალი ლუციუს კლეი გაგზავნა. აქტიურ მოქმედებაზე კლეი საბჭოთა ჯარისკაცების თვითნებობის შემდეგ გადავიდა, როცა მესაზღვრეებმა უკან გაისტუმრეს ამერიკელი დიპლომატი ადამ ლაითნერი, რომელიც აღმოსავლეთ ბერლინში ცდილობდა გადასვლას და სპექტაკლის პრემიერაზე დასწრებას.     

სასაზღვრო ზოლთან პირველებმა ამერიკელებმა დაიკავეს პოზიციები, თუმცა არც საბჭოელებმა დააყოვნეს და რამდენიმე წუთში გამოჩნდნენ. დაძაბულობა თითქმის 48 საათს გაგრძელდა, სანამ ორი ქვეყნის ლიდერები ცდილობდნენ მოლაპარაკებას, 28 ოქტომბრის დილას კი, ტანკებმა საბრძოლო პოზიციები დატოვეს. მართალია, კონფლიქტი მოგვარდა და დასავლეთმა ფორმალურად აღიარა გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკის ახალი საზღვარი, მაგრამ იურიდიულად მხოლოდ 10 წლის შემდეგ გააფორმა.  

კედელი

ერთმანეთისგან 50-100 მეტრის დაშორებით აგებული ორი - აღმოსავლეთისა და დასავლეთის კედელი, რომლის სიმაღლემ საშუალოდ 3,6 მეტრი შეადგინა, ფოლადის ჯებირებით და სპეციალური სიგნალიზაციით აღიჭურვა, რომელიც უახლოეს სათვალთვალო კოშკს გადასცემდა განგაშის სიგნალს, მიწასთან ახლოს, ნაკლებად შესამჩნევი მავთული კი, შეხებისთანავე ფეთქდებოდა და ჰაერში განათებულ რაკეტებს უშვებდა. კედლის გაგრძელებად იქცა ტანკსაწინააღმდეგო თხრილები და ზოლი 14-სანტიმეტრიანი ფოლადის ეკლებით, რომელსაც დასავლეთში „სტალინის გაზონი“ შეარქვეს, ქვიშიანი მიწის ზოლი კი, ერთგვარ „სამხილად“ იქცა, რადგან სწორედ მასზე დატოვებული ნაკვალევის აღმოჩენის შემდეგ ადევნებდა პატრული ლტოლვილებს სპეციალურად დაგეშილ ნაგაზებს. 

შტაზი - უსაფრთხოების სამსახური

კედლის ორივე მხარეს გდრ-ის უსაფრთხოების სამინისტროს - შტაზის ფართო აგენტურული ქსელი მუშაობდა, რომლის შტატიან თანამშრომელთა და აგენტთა რიცხვმა 1989 წელს 91 ათას მიაღწია, რასაც 200 ათასამდე არაოფიციალური თანამშრომელ-ინფორმატორი დაემატა. შედეგად, უშიშროების სამინისტროსთან გდრ-ის ყოველი 50-ე მოქალაქე თანამშრომლობდა, რაც ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი მაჩვენებელია მსოფლიო ისტორიაში. 

დევიზით: „არ არსებობს უმნიშვნელო ინფორმაცია“, ცივი ომის წლებში შტაზიმ გდრ-ს თითქმის ყველა ზრდასრულ მოქალაქეზე შეადგინა დოსიე, რომლის გაცნობა გერმანელებმა მხოლოდ 1991 წელს შეძლეს, ე.წ. საჯაროობის კანონის მიღების შემდეგ. უზარმაზარ არქივში, რომელმაც დოკუმენტების 11-კილომეტრიანი და მიკროფილმების 47-კილომეტრიანი თაროები გააერთიანა, გერმანელები დღემდე ეცნობიან საკუთარ საქმეებს და მხოლოდ ათწლეულების შემდეგ გებულობენ, რომ ოდესღაც მათივე მეგობრები, კოლეგები და ოჯახის წევრები უთვალთვალებდნენ. 

გიუნტერ გიიომი

ცივი ომის პერიოდში შტაზის მთავარ წარმატებად ფედერაციული რესპუბლიკის კანცლერის ვილი ბრანდტის უახლოეს გარემოცვაში აგენტის, გიუნტერ გიიომის ჩანერგვა იქცა. 1959 წელს ლტოლვილის სტატუსით გერმანიაში ჩასულმა გიიომმა 1970 წელს დაიწყო ბრანდტის აპარატში მუშაობა, ორი წლის შემდეგ კი, მისი პერსონალური რეფერენტი გახდა და არა მხოლოდ საიდუმლო დოკუმენტების გაცნობის, არამედ მნიშვნელოვან სხდომებსა და შეხვედრებზე დასწრების უფლებაც მიიღო, თავად ბრანდტზე გავლენის მოპოვების შემდეგ კი, შტაზის აგენტებს შეუწყო ხელი ფარულად, თუმცა აქტიურად ჩაბმულიყვნენ ფედერაციული რესპუბლიკის პოლიტიკურ ცხოვრებაში. გიიომი მხოლოდ 1974 წელს ამხილეს და დააპატიმრეს. სკანდალურმა სასამართლო პროცესმა ბრანდტს გადადგომა, დასავლეთის ბლოკს კი, კონტრდაზვერვის თანამშრომელთა კომპეტენციის გადახედვა აიძულა. 

გლინიკის ხიდი

გლინიკის ხიდს მდინარე ჰაფელზე, რომელიც დასავლეთ ბერლინს აკავშირებდა გდრ-ის ტერიტორიასთან, ხშირად „ჯაშუშთა ხიდსაც“ უწოდებენ, რადგან მეტწილად აქ ცვლიდნენ ამერიკელი და საბჭოელი სპეცსამსახურები ტყვეებს. 1962 წლის 10 თებერვალს სწორედ გლინიკის ხედზე გაცვალეს მხარეებმა სვერდლოვსკში ჩამოგდებული ამერიკელი პილოტი ჰარი პაუერსი და საბჭოთა მზვერავი რუდოლფ აბელი, რომელიც ხუთი წლით ადრე დააკავეს ნიუ-იორკში.  

Levi’s - კაპიტალიზმის სიმბოლო

იზოლაციის მცდელობის მიუხედავად 1970-იან წლების მეორე ნახევარში აღმოსავლეთ ბლოკმა დასავლეთის კულტურის სერიოზული გავლენა განიცადა. 1978 წელს გდრ-ის მთავრობამ Levi’s-ის ნაწარმის გიგანტური პარტია შეიძინა, რადგან სწორედ ჯინსები ითვლებოდა კაპიტალიზმის მთავარ სიმბოლოდ. პოლიტბიუროს განკარგულებით მილიონზე მეტი მოდელი განაწილდა მსხვილ საწარმოებში და გაიყიდა მკაცრად განსაზღვრულ დროს. ნაკლებად გაუმართლათ „კოკა-კოლას“ მოყვარულებს, რადგან ამერიკულმა გამაგრილებელმა სასმელმა ვერ შეძლო აღმოსავლეთ გერმანიის ბაზარზე შეღწევა, რამაც გერმანელებს სოციალისტური ალტერნატივით Club Cola-თი და Vita Cola-თი აიძულა დაკმაყოფილება. 

სკეიტერები

დასავლელი მეზობლების მსგავსად სკეიტერების სუბკულტურით დაინტერესდნენ აღმოსავლელი ახალგაზრდებიც, ვისთვისაც სწორედ სპორტის ექსტრემალური სახეობა იქცა თავისუფლებისა და ამბოხის სიმბოლოდ, თუმცა ამერიკული სკეიტბორდის გდრ-ში შეძენა საკმაოდ ძვირი სიამოვნება იყო, რადგან ღირებულება რიგითი მოსამსახურის ოთხ საშუალო ხელფასს აღწევდა. განსაკუთრებით თავგამოდებული სკეიტერები საკუთარი ხელით აკეთებდნენ სკეიტბორდებს, აგებდნენ ტრამპლინებს და ათასობით ცნობისმოყვარეს იზიდავდნენ ალექსანდრპლაცზე, რითაც ძალიან აღიზიანებდნენ სამართალდამცავებს. ახალგაზრდების დამორჩილების სურვილით მთავრობამ მათი სპორტულ კლუბებში გაერთიანება მოინდომა, თუმცა გაძევება ქალაქის ქუჩებიდან მაინც ვერ მოახერხა. 

‘’99 საჰაერო ბურთი’’

1980-იანი წლების დასაწყისში დასავლეთ ბერლინში უამრავი მუსიკალური ჯგუფი შეიქმნა. მართალია, თავიდან ახალი გერმანული მუსიკა ინგლისურ ენაზე ჟღერდა, რადგან მხოლოდ ასე შეიძლებოდა მსოფლიოსთვის ხმის მიწვდენა, მაგრამ 1983 წელს ახალგაზრდა მომღერალმა Nena-მ გერმანულ ენაზე ჩაწერა სინგლი 99 Luftballons („99 საჰაერო ბურთი“), რომელიც თავისუფლების ახალ სიმბოლოდ იქცა და მსოფლიო ჩარტების ლიდერობა მოიპოვა, თავად Nena კი, მარლენ დიტრიხის შემდეგ ყველაზე პოპულარული გერმანელი გახდა. 

Hansa Tonstudio

პოპულარობით სარგებლობდა დასავლეთ გერმანული ხმისჩამწერი სტუდიაც Hansa Tonstudio კეტენერ-შტრასეზე, რომელსაც ცივი ომის პერიოდში Great Hall by the Wall ანუ „დარბაზს კედელთან’’ უწოდებდნენ, რადგან პოტსდამერ-პლაცზე, კედელთან ახლოს მდებარეობდა. 1970-იან წლებში სწორედ Hansa Tonstudio-ში ჩაწერეს ალბომები დევიდ ბოუიმ, იგგი პოპმა, ჯგუფებმა Depeche Mode-მა და U2-მ. 

Rolling Stones-ის კონცერტი

1966 წელს მედიამაგნატმა ალექს შპრინგერმა საზღვართან ახლოს გამომცემლობის 19-სართულიანი შენობა ააგო და ერთგვარი „პოლიტიკური სიგნალი“ გაუგზავნა მეზობლებს, რომელთაც რამდენიმე მაღალსართულიანი შენობა წამოჭიმეს მაღაზიებითა და საცხოვრებელი ბინებით. მართალია, 1969 წელს დასავლეთ ბერლინის რადიოს RIAS-ის დიჯეიმ მხოლოდ იხუმრა, რომ „შპრინგერის შენობის სახურავზე მოწყობილ Rolling Stones-ის კონცერტს ალბათ მთელი აღმოსავლეთი მოისმენდა“, მაგრამ ხუმრობა რამდენიმე თვეში იქცა რეალობად. 1969 წლის 7 ოქტომბერს - გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკის შექმნის 20 წლის იუბილეზე „კაპიტალისტურ ურჩხულად“ წოდებულმა შპრინგერმა მართლაც მოეწყო Rolling Stones-ის კონცერტი დასავლეთ ბერლინში, რომლის მოსმენა ბრანდერბურგის ჭიშკართანაც შეიძლებოდა. აღმოსავლეთ ბერლინელები ერთიანად მიაწყდნენ ჭიშკარს, თუმცა არც პოლიციამ დაიხია უკან და უმოწყალოდ დაარბია ახალგაზრდები.  

ანალოგიური კონცერტი გამართა თითქმის 20 წლის შემდეგ დევიდ ბოუიმაც, რომელმაც 1987 წლის 6 ივნისს დასავლეთ ბერლინში, რაიხსტაგთან ახლოს შეკრიბა მელომანები. აღმოსავლეთ სექტორიდან მხოლოდ რამდენიმე ასეული მეტრის დაშორებით მოწყობილ სცენაზე სწორედ დემოკრატიული რესპუბლიკისკენ იყო მიმართული ხმის გამაძლიერებლები, ამიტომ არავის გაჰკვირვებია, როცა ათეულობით ბერლინელი შეიკრიბა კედელთან, თუმცა მათი დარბევა აღარავის უცდია. რა თქმა უნდა, ვერავინ წარმოიდგენდა, რომ 2 წელიწადში კედელი დაინგრეოდა და მსოფლიო რადიკალურად შეიცვლებოდა, მაგრამ ხმები რეჟიმის სისუსტესა და გარდაუვალ კრახზე სულ უფრო ხშირად და თამამად ვრცელდებოდა. 

დასასრულის დასაწყისი

1989 წელს უნგრეთმა, რომელიც ვარშავის შეთანხმებით გახდა გდრ-ს პარტნიორი, ჯერ თავდაცვითი გამაგრებები აიღო, რამდენიმე თვის შემდეგ კი, სრულად გახსნა საზღვარი ავსტრიასთან, რამაც ბერლინის კედელს „საკრალური ძალა“ დაუკარგა, რადგან 3 დღეში 15 ათასამდე გერმანელმა შეძლო უნგრეთის გავლით დასავლეთში გაქცევა, აღმოსავლეთ ბერლინში დარჩენილებმა კი, აქტიურად წამოიწყეს საპროტესტო აქციები. მასობრივი დემონსტრაცია მოეწყო 1987 წლის 7 ოქტომბერს - დემოკრატიული რესპუბლიკის 30 წლის იუბილეზეც, როცა დემონსტრანტებმა საზღვრის გახსნა მოითხოვეს. 

საბედისწერო შეცდომა

1989 წლის 9 ნოემბერს დემოკრატიული რესპუბლიკის მ თავრობამ საგანგებო პრეს-კონფერენცია მოაწყო, რ ომელიც მთელი ქვეყნის მასშტაბით გადაიცა პმრდა პ ირ ეთერში. საღამოს, ზუსტად 19:34 საათზე სოციალისტური პარტი ისა და ცენტრალური კომიტეტის პოლიტბიუროს წევრ მ ??? ა აკეთა და აღნიშნა, რომ საზღვარზე მიმოსვლ ის ი მის გამარტივების წყალობით, დემოკრატიული რეს პ უბლიკის ნებისმიერ მოქალაქეს შეეძლო ვიზის მი ღ ება და ფედერაციული რესპუბლიკის სტუმრობა, ჟუ რნ ალისტის შეკითხვას კი, როდის ამოქმედდებოდა ახა ლი წესი, სრულიად გ ულუბრყვილოდ უპასუხა, რომ უკვე ამოქმ ედდა. მართალია, რეჟიმის გამარტივება ეტაპობრივად ი გეგმებოდა, მაგრამ სწორედ შაბოვსკის შეცდომის შ ემდეგ მიაწყდნენ აღმოსავლეთ ბერლინელები კედე ლ ს, რომელთა შეკავება მესაზღვრეებმა წყლის ჭავლ ი თ სცადეს, თუმცა მასობრივ ზეწოლას ვეღარ გაუძლ ეს და საზღვარი გახსნეს. 

სამ დღეში საზღვარზე დაახლოებით 3 მილიონი ადამ იანი გადავიდა. ერთი თვის შემდეგ, 1989 წლის 22 დეკემბერს ბრანდენბ ურგის ჭიშკარი გაიხსნა, 1990 წლის 22 იანვარს კი, დემო კრატიული რესპუბლიკის მთავრობა ბერლინის კედლ ი ს დემონტაჟს შეუდგა, რაშიც მესაზღვრეებთან ერთ ა დ ასობით გერმანელმაც მიიღო მონაწილეობა როგო რ ც აღმოსავლეთის, ისე დასავლეთის მხრიდან. 

გერმანიის გაერთიანება

ბერლინის კედლის დაცემა გერმანიის გაერთიანებ ის წინაპირობად იქცა. შეთანხმება დემოკრატიული რესპუბლიკის ლიკვიდ აციის, მისი ტერიტორიების ფედერაციული რესპუბლ იკის შემადგენლობაში შესვლისა და გერმანიის ერ თ ობის შესახებ 1990 წლის 31 აგვისტოს გაფორმდა, ქვეყ ნ ის გაერთიანების დღედ კი, 1990 წლის 3 ოქტომბერი გა მ ოცხადდა. 

2003 г. თებმა, რომელთა შორის ყველაზე მასიურმა 210 მეტრი შეადგინა და ბერნაუერშტრასეს რაიონში, კედის მ უზეუმთან შენარჩუნდა, სახელმწიფოს მიერ დაცული ისტორიული ძეგლის სტატუსი შეიძინა. კედლის სიმბოლოდ იქცა ცალკეულ მონაკვეთებზე მ ის ნაცვლად გავლებული ზოლი, კომპლექსი აკერშტრა სზე და პეტერ ფეხტერის მემორიალი, რომელიც ერთ-ე რ თი პირველი ემსხვერპლა თავისუფლების ბრძოას. 

სხვა თემები