05 ნოემბერი 2019 - 19:00

რა უნდა იცოდეთ ტექნოლოგიების შესახებ, რომლებიც კოსმოსმა გვაჩუქა

კოსმოსი

ფოტო: Shutterstock.com

კოსმოსი ბევრი ჩვენგანისთვის შორეულ პლანეტებთან, გაღიმებული კოსმონავტების ფოტოებსა და მასშტაბური პროექტების ანონსებთან, რაკეტებთან და თანამგზავრებთან ასოცირდება. იშვიათად დავფიქრებულვართ იმაზე, რომ ჩვენი ყოველდღიურობის განყოფელი ნაწილია ის ნივთები და ტექნოლოგიები, რომლებიც საგანგებოდ კოსმოსისთვის შეიქმნა. ზოგიერთ მათგანს ყოველდღიურად მოვიხმართ, სხვებს კი, ერთი შეხედვით, უჩვეულო სფეროებში ვიყენებთ.

რა არის თანამგზავრული კავშირი?

ჩვენს ყოველდღიურ ცხოვრებაში, ალბათ, ყველაზე შესამჩნევი კოსმოსური ტექნოლოგია. საკმარისია, გახვიდეთ ქუჩაში და ათობით სატელიტურ თეფშს ნახავთ. სხვადასხვა ორბიტაზე თანამგზავრის მიერ გადაცემული ინფორმაციის მოცულობა კი უზარმაზარია. 

ასეთი კავშირის დროს რადიოტალღები თანამგზავრის მეშვეობით ინფორმაციას გადასცემენ. ჯერ კიდევ კოსმოსის ათვისებამდე მეცნიერები მიხვდნენ, რომ სხვადასხვა მოცულობის რადიოტალღები (გრძელი, საშუალო, მოკლე და ულტრამოკლე) არსებობს და ისინი დედამიწის ზედაპირზე განსხვავებულად ვრცელდება. ამასთან, ინფორმაციის შორ მანძილზე სწრაფად გადაცემა დიდხანს ვერ ხერხდებოდა. 

საქმე ის არის, რომ გრძელ ტალღებს ძალიან დიდი ანტენები სჭირდება და მონაცემებს ძალიან ნელა გადასცემს. ულტრამოკლე სხივებისთვის საკმარისია პატარა გადამცემები, რომელთა დახმარებითაც ინფორმაცია მაღალი სისწრაფით ვრცელდება. თუმცა ეს მხოლოდ პირდაპირი ხილვადობის დისტანციაზეა შესაძლებელი. ეს იმას ნიშნავს, რომ როდესაც მიმღები ჰორიზონტს მიღმა იმალება, კავშირი წყდება. მოკლე ტალღებისთვის სტაბილური კავშირის უზრუნველსაყოფად საჭიროა რეტრანსლიატორი - მოწყობილობა, რომელიც იჭერს სიგნალს და შემდეგ მას გადასცემს. როდესაც გაჩნდა იდეა რეტრანსლიატორი კოსმოსში გაეშვათ, ამით სიგნალის მთელ ნახევარსფეროზე გავრცელებაც შესაძლებელი გახდა.

დღეს უკვე თანამგზავრულ კავშირს ტელევიზიისა და ინტერნეტკავშირისთვისაც აქტიურად იყენებენ. მას მოიხმარენ ძნელად ხელმისაწვდომ ადგილებში, მაგალითად, სასამართლო პროცესებზე ან მცირედ დასახლებულ გეოგრაფიულ პუნქტებში.

როგორ მუშაობს ნავიგაციური სისტემა? 

კოსმოსური ტექნოლოგიების წყალობით, ტელეფონმა დიდი ხანია კომპასი და რუკა შეცვალა. გარდა ამისა, ისეთი წვრილმანიც კი, როგორიც არის სმარტფონზე ეკრანის ორიენტაცია (როცა თქვენ მას ატრიალებთ, ეკრანის მდებარეობა იცვლება) არის კოსმოსური ტექნოლოგიის განვითარების შედეგი. ის რაკეტებსა და თანამგზავრებთან არის დაკავშირებული.

წარმოიდგინეთ, რომ თქვენ ახვეული თვალით უნდა დაჯდეთ ველოსიპედზე და ამ მდგომარეობაში 9 წუთს იაროთ. სისტემა უზრუნველყოფს რაკეტის დაბალანსებულ ფრენას, ისევე როგორც ველოსიპედისტი იცავს წონასწორობას. ძრავა გამოირთვება, რადგან წინააღმდეგ შემთხვევაში რაკეტა მას არასწორ ორბიტაზე გაიყვანს. ყველაფერი ეს შესაძლებელია გიროსკოპებისა და აქსელერომეტრების საშუალებით. პირველი რაკეტის ორიენტაციის კუთხეების ცვლილებაზე მოქმედებს, მეორე კი - აჩქარებას აფიქსირებს. 

სარაკეტო სისტემას სმარტფონში ვერ ჩაამონტაჟებთ. ამ შემთხვევაში ის საზამთროს მოცულობის და გაცილებით ძვირადღირებული იქნებოდა. თუმცა თანამედროვე გიროსკოპები და აქსელერომეტრები ისეთი კომპაქტური გახდა, რომ მათი გარჩევა მხოლოდ მიკროსკოპით არის შესაძლებელი. ამასთანავე, ძალიან გაიაფდა. რა თქმა უნდა, სიზუსტით ისინი კოსმოსურ სისტემებს ბევრად ჩამოუვარდება, მაგრამ საყოფაცხოვრებო მოხმარებისთვის სავსებით საკმარისია. გარდა ამისა, რომ არა კოსმონავტიკის ეს კომპონენტი, დრონი, სიგვეი, ჰიროსკუტერი და ჰოვერბორდი, დიდი ალბათობით, საერთოდ არ იარსებებდა.

დედამიწის დისტანციური ზონდირება რაღაა? 

„რაც უფრო მაღლა ვზივარ, მით უფრო მეტს ვხედავ“, - ამ გამოთქმის საკმაოდ ზუსტი ილუსტრაციაა ორბიტაზე არსებული თანამგზავრი. იმის გამო, რომ თანამგზავრი დედამიწას კოსმოსიდან სხვადასხვა დიაპაზონიდან იღებს, ჩვენ ამინდის ზუსტ პროგნოზზე საუბარი შეგვიძლია, ასევე შესაძლებელია მოსავლის მდგომარეობის შეფასება და სტიქიური უბედურებების რეგისტრაცია (მაგალითად, ტყის ხანძრების). თუ ადრე მყინვარებზე დასაკვირვებლად ვერტმფრენებს უშვებდნენ, ახლა ყინულის საფარს თანამგზავრული ფოტოებით სწავლობენ. ამასთან, ამ სურათების ხარისხი სულ უფრო უმჯობესდება. 

კოსმონავტიკას აქტიურად იყენებენ საერთაშორისო სამძებრო-სამაშველო სამუშაოებისთვისაც. ამ მეთოდით სხვადახვა სიტუაციაში ათასობით ადამიანია გადარჩენილი. პირველად ასეთი რამ 1982 წლის 9 სექტემბერს მოხდა, როდესაც ბრიტანეთის კოლუმბიის მთებში ჩავარდა კანადური თვითმფრინავი, რომლის ბორტზეც 3 ადამიანი იყო. სწორედ თანამგზავრის მეშვეობით გახდა შესაძლებელი პილოტისა და 2 მგზავრის პოვნა, შემდეგ კი ჰოსპიტალიზება. შესაბამისად, ისინი იყვნენ პირველი ადამიანები, რომლებიც კოსმონავტიკის წყალობით გადარჩნენ.

როგორი გარემოა კოსმოსში? 

კოსმოსი მეგობრული გარემო არ არის. კოსმოსურ ხომალდს სჭირდება სიცოცხლისუნარიანობის რთული სისტემა, რათა ადამიანმა იქ ცხოვრება და მუშაობა შეძლოს. ორბიტულ სადგურზე კოსმონავტებისთვის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი საფრთხეა სიცოცხლის მხარდამჭერი ძირითადი სისტემის დაზიანება, რასაც ჟანგბადის უკმარისობის ან ნარხირორჟანგის ჭარბი რაოდენობით დაგროვების გამოწვევა შეუძლია. 

კოსმოსური ტექნოლოგია დედამიწაზე კატასტროფულ მედიცინაშიც გამოიყენება. მაგალითად, საველე ჰოსპიტალისთვის ბევრად მარტივია დიზელ-გენერატორის პოვნა, რათა სამედიცინო მოწყობილობა ჩაირთოს, ვიდრე ჟანგბადის აპარატის მოპოვება.

შეუძლია თუ არა კოსმონავტიკას ენერგიის ახალი წყარო მოგვცეს?

ენთუზიასტთა ჯგუფი დიდი ხანია ოცნებობს, რომ კოსმონავტიკა სამყაროს ენერგიის ახალ წყაროს აჩუქებს. სუფთა ენერგიის მიღების ერთ-ერთი ყველაზე პერსპექტიული მეთოდია თერმოელექტრული გარდამქმნელი.

როგორც წესი, კოსმოსური აპარატებისთვის ენერგიას მზის ბატარეების მეშვეობით მოიპოვებდნენ, თუმცა ეს რადარების უწყვეტი მუშაობისთვის საკმარისი არ აღმოჩნდა. სწორედ ამიტომ ალტერნატიული წყაროების ძიება გახდა საჭირო. დღეს უკვე ელექტროენერგიის მოპოვების პერსპექტიულ მეთოდად თერმოემისიური გენერატორები მიიჩნევა, რადგან კათოდის გაცხელება მზის სხივებითაც არის შესაძლებელი.

სხვა თემები