imedi /  14 აგვისტო 2018, 15:30 / სანდო წყარო

NYT: რატომ არის თურქული ლირის კრიზისი მნიშვნელოვანი სხვა ქვეყნებისთვის

თურქეთი დღეს უპირველესი საზრუნავია, თუმცა განსაკუთრებულ ყურადღებას ის ფაქტი იპყრობს, რომ იქ შექმნილი ფინანსური პრობლემები შეიძლება სხვა სწრაფად განვითარებად, მაგრამ რისკებით სავსე ქვეყნებსაც გადაედოს. თურქული ლირის კრიზისს სტატიას New York Times-ი უძღვნის.

რა ხდება თურქეთში?

ბოლო კვირის განმავლობაში თურქული ლირის ღირებულება 20%-ზე მეტით დაეცა, რამაც ფინანსურ ბაზრებზე შოკი გამოიწვია. აღმოსავლეთის დროით 16 საათზე ერთი თურქული ლირა 15 ცენტზე ნაკლები ღირდა, რაც იმას ნიშნავს, რომ 1 დოლარი სულ რაღაც 7 ლირაზე ოდნავ ნაკლები ღირდა.

ერთი შეხედვით ეს კონკრეტულად თურქეთის პრობლემა ჩანს, რადგან ქვეყნის ეკონომიკა დასუსტებულია. საერთაშორისო სავალუტო ფონდის პროგნოზით, წელს ქვეყნის ეკონომიკა 4.4%-ით გაიზრდება, რაც 2017 წლის 7%-ზე ნაკლებია.

იმავდროულად, თურქეთის ავტორიტარული პრეზიდენტი რეჯეფ თაიფ ერდოღანი ქვეყნის ეკონომკურ პოლიტიკაზე სულ უფრო მეტ კონტროლს აწესებს.

ფინანსთა მინისტრად მან თავისი სიძე დანიშნა. მთელი რიგი განცხადებით, ის ქვეყნის ცენტრალური ბანკის დამოუკიდებლობის შეზღუდვას უწყობს ხელს და მაღალი საპროცენტო განაკვეთების წინააღმდეგ გამოდის.

დაბალი საპროცენტო განაკვეთები ზრდას ხელს უწყობს, თუმცა ინფლაციასაც აძლიერებს. თურქეთში კი ინფლაციის დონე წლიურ 16%-ს უახლოვდება. ივლისში ინფლაციის წლიური დონე თითქმის 16% იყო, რაც 15 წლის სარეკორდო მაჩვენებელია.

უცხოელი ინვესტორები შეშინებულები არიან და ქვეყნიდან ფული გააქვთ. პრაქტიკულად ეს იმას ნიშნავს, რომ ისინი ლირას ყიდიან და დოლარს ან სხვა რომელიმე ვალუტას ყიდულობენ. ამის შედეგად, ლირის ღირებულება მკვეთრად დაეცა. ამან შეიძლება თურქეთის ეკონომიკა და ფინანსური სისტემა თავდაყირა დააყენოს.

რა მნიშვნელობა აქვს ამას მსოფლიოსათვის?

როგორც გამოცემა წერს, თურქეთის ეკონომიკა იმდენად დიდი არ არის, რომ მისმა კოლაფსმაც კი მსოფლიო ეკონომიკაზე დიდი ზეგავლენა იქონიოს.

მაგრამ თურქეთის ამბების ზოგი შემადგენელი აჩვენებს, თუ როგორი უარყოფითი ზეგავლენა შეიძლება მოახდინოს უცხოელი ინვესტორების ასეთმა მასობრივმა გასვლამ სხვა ფინანსურ ბაზრებზე.

ბოლო წლების განმავლობაში ინვესტორებმა მსოფლიოს უფრო მდიდარი რეგიონებიდან, მაგალითად, შეერთებული შტატებიდან, ევროპიდან და იაპონიიდან, განვითარებადი ბაზრის მქონე ქვეყნების, თურქეთის, სამხრეთი აფრიკასა და არგენტინის მთავრობებსა და კომპანიებს მრავალი მილიარდი დოლარი ასესხეს.

ასეთი ქმედება მიმზიდველი ჩანდა, ვინაიდან შეერთებულ შტატებსა და სხვა განვითარებულ ბაზრებზე საპროცენტო განაკვეთები დაუჯერებლად დაბალი იყო, რადგან ცენტრალური ბანკები ცდილობდნენ თავიანთი ქვეყნების ეკონომიკა ბოლო რეცესიის შემდეგ გაჯანსაღების გზაზე დაეყენებინათ. თურქეთის მსგავს ქვეყნებში დაწესებული უფრო მაღალი განაკვეთები უცხოურ კაპიტალს მაგნიტივით იზიდავდა.

ახლა, როცა შეერთებული შტატების ეკონომიკა ისევ გაძლიერდა, ფედერალურმა სარეზერვო ბანკმა საპროცენტო განაკვეთების ამაღლება დაიწყო, რის გამოც ფულის ამერიკის ბაზრებში დაბანდება უფრო მომგებიანი ჩანს. დოლარის გაძლიერებაც ამან გამოიწვია.

დოლარის გაძლიერება ცუდი ამბავია იმ უცხო ქვეყნებისა და კომპანიებისათვის, რომლებსაც სესხები დოლარში აქვთ აღებული. ამის მიზეზი ის არის, რომ ვალუტების კურსის ცვლა ყოველთვის შეფარდებითია.

თუ დოლარი გაძლიერდა, სხვა ვალუტები დასუსტდება და პირიქით. შესაბამისად, ძლიერი დოლარის პირობებში უცხოელებს დოლარებში აღებული სესხების გასტუმრება უფრო უჭირთ.

თურქეთი სულაც არ არის ერთადერთი ქვეყანა, რომლის ეკონომიკაც უცხოურ ინვესტიციებზე დამოკიდებული გახდა. ანალოგიური ვითარებაა არგენტინასა და სამხრეთ აფრიკაში. ზოგი ექსპერტი სწორედ ამიტომ მიიჩნევს, რომ თურქეთში წარმოქმნილი პრობლემები რაღაც უფრო დიდი მოვლენის დასაწყისია.

ორშაბათს არგენტინის ცენტრალურმა ბანკმა ბაზრებზე საპროცენტო განაკვეთები ხუთი საპროცენტო ერთეულით გაზარდა. ეს ნაბიჯი იმიტომ გადაიდგა, რომ საკუთარი ვალუტა გაემყარებინათ და უცხოელი ინვესტორებისათვის ქვეყანაში დარჩენის სურვილი გაეჩინათ.

როგორ ვრცელდება პრობლემები?

წარსულში ასეთი რამ ნამდვილად მომხდარა. 1994 წ. მექსიკის მთავრობამ პესოს დევალვაცია მოახდინა, რის შემდეგაც ტეკილას კრიზისის სახელით ცნობილი ფინანსური არასტაბილურობის პერიოდი დაიწყო. 1997 წელს ტაილანდური ბაჰტის დაცემამ ფინანსური კრიზისი მთელ აღმოსავლეთ აზიაში გამოიწვია.

ხოლო 1998 წელს რუსული რუბლის დევალვაციამ განვითარებული სამყაროს გულში არასტაბილურობის წარმოქმნის საფრთხე შექმნა მას შემდეგ, რაც დიდი ამერიკული კომპანიის, Long Term Capital Management-ის კოლაფსს შეუწყო ხელი და აშშ-ის ფინანსურ ბაზრებზე პანიკა გამოიწვია.

წინა კრიზისების დროს პრობლემების გავრცელების ერთ-ერთი გზა საბანკო სისტემაზე გადიოდა. უცხოური ბანკები სესხებს აძლევდნენ კრიზისულ მდგომარეობაში მყოფი ქვეყნების კომპანიებს, ინვესტორებსა და მთავრობებს.

მსესხებლების დეფოლტის შემთხვევაში ეს სესხები დიდ დანაკერგებს იწვევდა და ათასობით კილომეტრის სიშორეზე მდებარე სისტემებს აზარალებდა.

მეორე მხრივ, მოვლენები, რომლებსაც თითქოს მსოფლიო ფინანსური სისტემის შერყევა შეუძლიათ, ხანდახან ყოველგვარი შედეგის გარეშე მთავრდება.

ყველა სიახლე

მამუკა ხაზარაძე

17 ნოემბერი 2019, 16:52

საქართველო

ხაზარაძე: მე ჩემი უზარმაზარი გუნდით დავდგები იქ, სადაც თავისუფლებას საფრთხე დაემუქრება

მე ჩემი უზარმაზარი გუნდით, „ლელოელებით“, დავდგები თქვენ ერთად იქ, სადაც თავისუფლებას საფრთხე დაემუქრება. პროტესტი იქნება ძლიერი და არ გასცდება კანონის ფარგლებს. შევათანხმოთ ყველა ნაბიჯი ერთმანეთთან, რომ სიურპრიზები არ იყოს, - ამის შესახებ რუსთაველის გამზირზე მიმდინარე აქციაზე „ლელოს“ დამფუძნებელმა მამუკა ხაზარაძემ განაცხადა.

პატრიოტთა ალიანსი

17 ნოემბერი 2019, 16:52

საქართველო

რესპუბლიკის მოედანზე „პატრიოტთა ალიანსის“ აქციის გამო გზა გადაიკეტა

რესპუბლიკის მოედანზე „პატრიოტთა ალიანსის“ საპროტესტო აქცია იწყება. სულ ცოტა ხნის წინ გადაიკეტა საავტომობილო მოძრაობაც. აქციის მონაწილეები პროპორციული არჩევნების ჩატარებას მოითხოვენ. ისინი ქვეყანაში არსებულ ვითარებასაც აპროტესტებენ.

მაკდოლანდსი

17 ნოემბერი 2019, 16:46

ტაბლოიდი

McDonaldʼs-ის ყოფილმა თანამშრომელმა აღიარა, რომ მომხმარებლებს დამატებით ნაგეთსს აძლევდა

კანადელმა ბლოგერმა და პოდკასტის Heart Half Full-ის ავტორმა კოდი ბონდარჩაკმა Twitter-ზე დაწერილ პოსტში აღიარა, რომ "მაკდონალდსში" მუშაობის დროს მომხმარებელბს ყოველთვის უდებდა შეფუთვაში ქათმის ნაგეთსის ერთით მეტ, მეთერთმეტე ნაჭერს. პოსტმა 700 ათასამდე მოწონება დაიმსახურა.

გია ვოლსკი

17 ნოემბერი 2019, 16:44

საქართველო

ვოლსკი: პარლამენტმა მუშაობა არ უნდა შეაჩეროს, ბიუჯეტი გვაქვს დასამტკიცებელი

პიკეტირების მიუხედავად პარლამენტმა მუშაობა არ უნდა შეაჩეროს. ამის შესახებ „ქართული ოცნების“ ერთ-ერთმა ლიდერმა გია ვოლსკიმ ჟურნალისტებს განუცხადა. მისი თქმით, სახელმწიფომ არ უნდა დაუშვას ლარის კურსის დაცემა და ეკონომიკის კოლაფსი, რომელიც შესაძლოა საკანონმდებლო ორგანოს მუშაობის გაჩერებას მოჰყვეს.

ჭადრაკი

17 ნოემბერი 2019, 16:35

სპორტი

საჭადრაკო გუნდი „ნონა“ ევროპის საკლუბო ჩემპიონატის გამარჯვებულია

მონტენეგროში გამართულ პრესტიჟულ ტურნირზე, "ნონამ" შვიდი შეხვედრიდან ოთხი მოიგო, სამი ყაიმით დაასრულა და კონტინენტის პირველობის ოქროს მედალი არსებობის ისტორიაში მეოთხედ მოიპოვა. საჭადრაკო გუნდის ღირსებას ხუთი მოჭადრაკე, ნანა ძაგნიძე, ლელა ჯავახიშვილი, სალომე მელია, ნინო ბაციაშვილი და ბელა ხოტენაშვილი იცავდა.

აქცია ბათუმში

17 ნოემბერი 2019, 16:26

საქართველო

ბათუმში აქციას „ქართული ოცნების“ ერთ-ერთი აქტივისტი შეურთდა

ბათუმში აქციას "ქართულ ოცნების" ერთ-ერთი აქტივისტი შეურთდა. როგორც მანუჩარ ვერულიძემ განაცხადა, ის პარტიის ქობულეთის ორგანიზაციაში 2012 წლიდან იყო. მისივე თქმით, გადაწყვეტილება მას შემდეგ მიიღო, რაც პარლამენტმა პროპორციული არჩევნების შესახებ კანონპროექტი ჩააგდო.

ირმა ინაშვილი

17 ნოემბერი 2019, 16:21

საქართველო

ირმა ინაშვილი: ირაკლი კობახიძე ახალი ზურაბ ადეიშვილია

„პატრიოტთა ალიანსის“ ლიდერის, ირმა ინაშვილის განცხადადებით ირაკლი კობახიძე ახალი ზურაბ ადეიშვილია. მისი თქმით, პარლამენტის ყოფილი თავმჯდომარე მუდმივად იტყუება. ამის შესახებ ირმა ინაშვილმა „იმედს“ განუცხადა. პატრიოტები 17:00 საათიდან საპროტესტო აქციებს იწყებენ.

ქეთევან ციხელაშვილი

17 ნოემბერი 2019, 16:14

საქართველო

ციხელაშვილი: წყაროების ინფორმაციით ექიმ გაფრინდაშვილს უახლოეს დღეებში გაათავისუფლებენ

რამდენიმე არხით მიღებული ინფორმაციით, მისი განთავისუფლება მოხერხდება რამდენიმე დღეში, უახლოეს დღეებში და ახლა ძალისხმევა იქითკენ არის მიმართული, რომ რაც შეიძლება მალე დაუბრუნდეს ვაჟა ექიმი თავის ოჯახს და მის პროფესიულ საქმიანობს. მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობა ნორმალურია.

ვაჟა ბიძინაშვილი

17 ნოემბერი 2019, 16:06

საქართველო

ცხინვალის იზოლატორიდან გათავისუფლებული ვაჟა ბიძინაშვილი ექიმ ვაჟა გაფრინდაშვილის შესახებ საუბრობს

სოფელ ბერშუეთის მკვიდრი ვაჟა ბიძინაშვილი, რომელიც 7 ნოემბერს ოკუპირებული ღდულეთის მიმდებარედ თანასოფლელ ივანე ზაუტაშვილთან ერთად დააკავეს და ჯერ სიტყვიერი, შემდეგ დაკავებისას კი ფიზიკური შეურაცხყოფა მიაყენეს, ცხინვალის იზოლატორში მყოფი ექიმის, ვაჟა გაფრინდაშვილის შესახებ საუბრობს.

აქცია რუსთაველის გამზირზე

17 ნოემბერი 2019, 16:05

საქართველო

გრიგოლ ვაშაძემ აქციაზე პარლამენტის პიკეტირება დააანონსა

აქციის მონაწილეები ვადამდელი საპარლამენტო არჩევნების პროპორციული საარჩევნო სისტემით ჩატარებას, ცესკოს შემადგენლობის შეცვლასა და დროებითი ტექნიკური მთავრობის შექმნას ითხოვენ. პროტესტი პარლამენტის მიერ პროპორციული საარჩევნო სისტემისთვის საჭირო ცვლილების ჩაგდებას მოჰყვა.

უკრაინული ხომალდები ქერჩის სრუტე

17 ნოემბერი 2019, 15:58

მსოფლიო

მოსკოვი კიევს ქერჩის სრუტეში დაკავებულ ხომალდებს უბრუნებს

რუსეთმა 3 უკრაინული ხომალდი ანექსირებულ ყირიმში 2018 წლის ნოემბერში დააკავა. რუსეთის სასაზღვრო სამსახურმა უკრაინელი მეზღვაურები საზღვრის უკანონო გადაკვეთაში დაადანაშაულა, ხოლო უკრაინამ რუსეთის მოქმედებას აგრესიის აქტი უწოდა. ხომალდზე მყოფი მეზღვაურები უკრაინაში რუსეთთან პატიმრების გაცვლის ფარგლებში დაბრუნდნენ.

ბათუმი

17 ნოემბერი 2019, 15:17

საქართველო

აჭარის მთავრობის სახლთან აქციის მონაწილეები იკრიბებიან

ბათუმში, აჭარის მთავრობის სახლთან სამოქალაქო აქტივისტები, არასამთავრობო ორგანიზაციების წარმომადგენლები და პოლიტიკური პარტიების წევრები იკრიბებიან. ისინი თბილისის მსგავსად რიგგარეშე არჩევნების პროპორციული სისტემით ჩატარებას მოითხოვენ.

აქცია პარლამენტთან

17 ნოემბერი 2019, 15:15

საქართველო

პარლამენტთან საპროტესტო აქცია „ერთად ერთის წინააღმდეგ“ მიმდინარეობს

პარლამენტის წინ საპროტესტო აქცია „ერთად ერთის წინააღმდეგ“ მიმდინარეობს. „ევროპული საქართველოს“, „ლელოს“ და „სახალხო პარტიის“ მხარდამჭერები პარლამენტის მიმდებარე ტერიტორიაზე ოპერის თეატრის ტერიტორიიდან, „ნაციონალური მოძრაობის“ მხარდამჭერები კი პუშკინის სკვერიდან მივიდნენ.

პატრიოტთა ალიანსი

17 ნოემბერი 2019, 15:10

საქართველო

„პატრიოტთა ალიანსის“ მხარდამჭერები თბილისისკენ კახეთიდან დაიძრნენ

„პატრიოტთა ალიანსმა“ კახეთის თითქმის ყველა მუნიციპალიტეტიდან მოქალაქეები თელავის სახელმწიფო უნივერსიტეტთან შეკრიბა. 10-მდე მიკროავტობუსით, 200-მდე მხარდამჭერი თბილისისკენ უკვე გამოემგზავრა. „პატრიორთა ალიანსი“ აქციას რესპუბლიკის მოედანზე გამართავს, მას „ქართული მარშიც“ შეუერთდება.

ირმა ინაშვილი

17 ნოემბერი 2019, 14:41

საქართველო

ინაშვილი: ოპოზიციის შეთავაზებული სამი ვარიანტიდან კონსტიტუციას არცერთი ეწინააღმდეგება

მისაღებია ე.წ. გერმანული მოდელიც, ჩვენს მიერ შეთავაზებული ვარიანტიც მცირე ცვლილებებით პროექტის ინიცირების შესახებ და ასევე ის ვარიანტიც, რომ 101 ხმით მიღებულად გამოვაცხადოთ ეს პროექტი და გადავიდეთ მეორე მოსმენაზე. ამ სამიდან არც ერთი ვარიანტი კონსტიტუციას არ ეწინააღმდეგება, - ამის შესახებ ირმა ინაშვილმა განაცხადა.

ვაჟა სირაძე

17 ნოემბერი 2019, 14:30

ძალოვნები

ვაჟა სირაძე: პარლამენტის ტერიტორიაზე არანაირი ცეცხლსასროლი იარაღი არ არის

შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის უფროსმა ვაჟა სირაძემ პარლამენტის შიდა პერიმეტრზე იარაღის შეტანის შესახებ ინფორმაცია განმარტა. მისი თქმით, არანაირი ცეცხლსასროლი იარაღი პარლამენტის ტერიტორიაზე არ არის.

17 ნოემბერი 2019, 14:06

საქართველო

ოკუპანტების მიერ გატაცებული ექიმის შვილი: წითელი ჯვარი იზოლატორში შესვლას ვერ ახერხებს

ოკუპანტების მიერ გატაცებული ექიმის შვილს თათა გაფრინდაშვილს დაკავებულის მალე გათავისუფლების მოლოდინი აქვს. ამის შესახებ ვაჟა გაფრინდაშვილის შვილმა „ქრონიკას“ განუცხადა. 15 ნოემბერს ექიმ ვაჟა გაფრინდაშვილს ოკუპანტებმა ორთვიანი წინასწარი პატიმრობა შეუფარდეს. მას ე.წ. საზღვრის დარღვევას ედავებიან.

შსს

17 ნოემბერი 2019, 14:05

ძალოვნები

შსს აქციის მონაწილეებს პოლიციის კანონიერი მოთხოვნების დამორჩილებისკენ მოუწოდებს

პოლიცია იცავს საქართველოს კონსტიტუციით გარანტირებულ მშვიდობიანი შეკრებებისა და მანიფესტაციის გამართვის უფლებას. „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად, აკრძალულია საკანონმდებლო ორგანოს შესასვლელების ბლოკირება და მისი საქმიანობის შეფერხება.

ალექსანდრ ლუკაშენკო

17 ნოემბერი 2019, 13:57

მსოფლიო

ლუკაშენკომ განაცხადა, რომ პრეზიდენტის პოსტზე კენჭს 2020 და 2025 წლებშიც იყრის

ბელარუსის პრეზიდენტმა ალექსანდრ ლუკაშენკომ განაცხადა, რომ ქვეყნის პირველი პირის პოსტზე კენჭს 2020 და 2025 წლებშიც იყრის. ამის შესახებ მან საპარლამენტო არჩევნებზე ხმის მიცემის შემდეგ ჟურნალისტებთან საუბარში განაცხადა.

ილია მეორე

17 ნოემბერი 2019, 13:50

საქართველო

ილია მეორე: ვცხოვრობთ რთულ დროს, როცა ყველაფერი იცვლება და ყველაფერი არამყარია

„ჩვენ ვცხოვრობთ რთულ დროს. ისეთ დროს, როცა ყველაფერი იცვლება, ყველაფერი არამყარია, ერთ დღეს შეიძლება, შეიცვალოს ყველაფერი, - ამის შესახებ სრულიად საქართველოს კათოლიკოს პატრიარქმა, უწმინდესმა და უნეტარესმა ილია მეორემ სამების საკათედრო ტაძარში საკვირაო ქადაგებისას განაცხადა.