ამერიკული გამოცემა Foreign Affairs: უკრაინა მამაცურ წინააღმდეგობას უწევს მტერს, თუმცა მისი სიმტკიცე ვერ მალავს იმ ფაქტს, რომ ის ომს აგებს

რუსეთის უკრაინაში სრულმასშტაბური შეჭრიდან ოთხი წლის თავზე, ტრამპის ადმინისტრაცია კიევს მშვიდობის სანაცვლოდ მტკივნეულ ტერიტორიულ დათმობებზე დათანხმებას სთხოვს - სამშვიდობო შეთანხმების პროექტში, რომლის შესახებაც პირველად ნოემბერში გამოცემა Axios-მა გაავრცელა ინფორმაცია, ადმინისტრაციამ წამოაყენა წინადადება, რომ ყირიმის, დონეცკისა და ლუგანსკის რეგიონები მთლიანად იყოს აღიარებული რუსეთის დე ფაქტო ტერიტორიებად, ხოლო ხერსონისა და ზაპოროჟიეს იმ ნაწილებზე, რომლებსაც ამჟამად რუსული ძალები აკონტროლებენ, რუსეთმა კონტროლი შეინარჩუნოს, - წერს ამერიკული გამოცემა Foreign Affairs-ი სტატიაში სათაურით უკრაინა ომს აგებს.

უკრაინის პრეზიდენტი, ვოლოდიმირ ზელენსკი წინააღმდეგობას უწევს ამ გეგმას და უარს ამბობს ნებისმიერ ქმედებაზე, რაც მისი ქვეყნის ტერიტორიულ მთლიანობას დაარღვევს. თუმცა, ბრძოლის ველზე არსებული რეალობა მის სასარგებლოდ არ მეტყველებს.

უკრაინა მამაცურ წინააღმდეგობას უწევს მტერს, თუმცა მისი სიმტკიცე ვერ მალავს იმ ფაქტს, რომ ის ომს აგებს. რუსეთი აკონტროლებს უკრაინის ტერიტორიის დიდ ნაწილს და კიევს მისი განდევნის მცირე შანსი აქვს, რაც 2023 წლის წარუმატებელმა კონტრშეტევამაც აჩვენა. რა თქმა უნდა, რუსეთის ბოლოდროინდელი წარმატებები ძალიან ნელა და დიდი დანაკარგების ფასად იყო მიღწეული; ბოლო სამი წლის განმავლობაში, რუსეთმა უკრაინის ტერიტორიის მხოლოდ დამატებითი ერთი პროცენტი დაიკავა. თუმცა, ეს არ ცვლის რეალობას, რომ რუსეთი ამჟამად ფლობს უკრაინის 1991 წლის საზღვრებში არსებული მიწების თითქმის მეხუთედს - ან იმას, რომ რუსეთის უფრო დიდი რესურსები და მოსახლეობა ნიშნავს, რომ მოსკოვს ბრძოლის გაგრძელება კიდევ წლების განმავლობაში შეუძლია.

რუსეთის ამ უპირატესობების გადალახვა და ბრძოლის ველზე დაკარგული მიწების დაბრუნება მოითხოვს დროსა და ინვესტიციებს, რაც უკრაინას არ გააჩნია. შესაბამისად, არსებული გარემოებები კიევს კომპრომისული მშვიდობისკენ უბიძგებს - მშვიდობისკენ, რომელიც აუცილებლად მოიცავს უკრაინის ტერიტორიების დათმობას.

მხოლოდ ციფრებით თუ ვიმსჯელებთ, ომის ტრაექტორია უკრაინის სასარგებლოდ არ მეტყველებს. ამის ერთ-ერთი მაგალითია თითოეული მხარის დანაკარგების მაჩვენებელი ბრძოლის ველზე. რუსული მედიასაშუალება Mediazona სოციალური ქსელების, ნეკროლოგებისა და ოფიციალური სამთავრობო შეტყობინებების მეშვეობით ადევნებს თვალს რუსი სამხედროების დაღუპვის შემთხვევებს და ყველაზე სანდო შეფასებებს აქვეყნებს.

2025 წლის ბოლოსთვის, Mediazona-ს ანალიტიკოსებმა 156,151 დაღუპული რუსის იდენტიფიცირება მოახდინეს, ხოლო იქედან გამომდინარე, რომ ყველა გარდაცვალების შემთხვევა საჯაროდ არ ცხადდება, მოსახლეობის მონაცემების გამოყენებით დაღუპულთა საერთო რაოდენობა 219,000-ად შეაფასეს. უკრაინულმა არასამთავრობო ორგანიზაციამ UA Losses, მსგავსი მეთოდოლოგიის გამოყენებით, ბრძოლაში დაღუპული 87,045 უკრაინელისა და უგზო-უკვლოდ დაკარგული 85,906 ადამიანის შესახებ განაცხადა - ეს უკანასკნელი ციფრი, სავარაუდოდ, მოიცავს დაუდასტურებელ სიკვდილიანობასა და დეზერტირობის შემთხვევებსაც.

მიუხედავად იმისა, რომ აბსოლუტურ ციფრებში უკრაინა ნაკლებ დანაკარგს განიცდის, ომი მისი ცოცხალი ძალის გაცილებით დიდ პროპორციას ფიტავს. უკრაინის მოსახლეობა დღეს 36 მილიონზე ოდნავ ნაკლებია, რაც რუსეთის 140-მილიონიანი მოსახლეობის დაახლოებით 26 პროცენტს შეადგენს. უკრაინას 25-დან 54 წლამდე ასაკის 9.5 მილიონზე ოდნავ ნაკლები მამაკაცი ჰყავს და ამ ჯგუფის ერთი-დან ორ პროცენტამდე უკვე დაკარგული ჰყავს. რაც შეეხება რუსეთს, რომელსაც იმავე ასაკობრივ ჯგუფში 30.2 მილიონზე ოდნავ მეტი მამაკაცი ჰყავს, შედარებით მაღალი დანაკარგები საერთო რაოდენობის მხოლოდ 0.5-დან 0.7 პროცენტს შეადგენს. საბოლოო ჯამში, რუსეთს, თავისი ბევრად მრავალრიცხოვანი მოსახლეობით, შეუძლია გაუძლოს უფრო დიდ ჯამურ დანაკარგებს, ვიდრე უკრაინას.

გარდა ამისა, რუსეთი ძირითადად საკონტრაქტო სამხედროებით - მოხალისეებით - იბრძვის და წვევამდელებს ფრონტის ხაზს არიდებს. ამის შედეგია უფრო მეტი მოტივირებული რუსი ჯარისკაცი. ჯერჯერობით, მოსკოვს რეკრუტირების საჭიროებების დაკმაყოფილება არ უჭირს. უკრაინა კი, ამის საპირისპიროდ, დიდწილად გაწვევაზეა დამოკიდებული.

ბოლო დროს რეკრუტირების გეგმის ჩავარდნამ და დეზერტირობის შემთხვევებმა გამოიწვია სულ უფრო დრაკონული ძალისხმევა, რათა შესრულდეს გაწვევის მიზანი - თვეში 30,000 ადამიანი. ეს მოიცავს „ბუსიფიკაციას“ პრაქტიკას, როდესაც მამაკაცებს ქუჩაში აკავებენ და მიკროავტობუსებით ადგილობრივ სამხედრო კომისარიატებში გადაჰყავთ. გარდა იმისა, რომ ეს მკაცრი მეთოდები არაპოპულარულია, მათ შედეგად ჯარში ძირითადად ხანდაზმული, ნაკლებად ჯანმრთელი და აშკარად უმოტივაციო ჯარისკაცები ხვდებიან, რომელთაგან ბევრი პირველივე შესაძლებლობისთანავე გარბის. ისინი კი, ვინც რჩებიან, ომის პროცესში მცირე წვლილი შეაქვთ.

რაც შეეხება ძირითად შეიარაღების სისტემებს, უკრაინა ყველა მიმართულებით ჩამორჩება. 2025 წლის მონაცემებით, რუსეთის ტანკების რაოდენობა, საწყობებში არსებული ტექნიკის ჩათვლით, თითქმის ხუთჯერ აღემატებოდა უკრაინისას. რუსეთს სამჯერ მეტი ქვეითთა საბრძოლო მანქანა და ჯავშანტრანსპორტიორი ჰქონდა, ვიდრე უკრაინას. მას ჰქონდა 670 ერთეული ბუქსირებადი არტილერია უკრაინის 543-ის წინააღმდეგ. რუსეთის უპირატესობა ხუთჯერადი იყო მობილურ არტილერიაში, თითქმის ათჯერადი - ზალპური ცეცხლის რეაქტიულ სისტემებში და თითქმის ხუთჯერადი - ნაღმტყორცნებში. რუსეთს ჰქონდა 163 საბრძოლო თვითმფრინავი, უკრაინას კი - 66.

მიუხედავად იმისა, რომ რუსეთის უზარმაზარი უპირატესობა ნაწილობრივ ძველ, დასაწყობებულ ტექნიკას ეყრდნობა, უკრაინისთვის გაგზავნილი დასავლური აღჭურვილობის დიდი ნაწილი ასევე ძველია და პარტნიორი ქვეყნების მარაგებიდანაა ამოღებული. თუმცა, დასაწყობებული ტექნიკის გამოკლებითაც კი, კატეგორიების უმეტესობაში რუსეთის მარაგები სულ მცირე ორჯერ აღემატება უკრაინისას.

ეკონომიკური ძალა სამხედრო ძლიერების საფუძველია და რუსეთს ამ მხრივაც აქვს უპირატესობა. რუსეთის 2024 წლის მშპ თითქმის 7 ტრილიონ დოლარს შეადგენდა. ამის საპირისპიროდ, უკრაინის მშპ თითქმის 657 მილიარდი დოლარი იყო, რაც რუსეთის მაჩვენებლის ათ პროცენტზე ნაკლებია. ნომინალური მაჩვენებლებიც მსგავს მნიშვნელოვან განსხვავებას აჩვენებს.

მშპ-ის დაახლოებით შვიდი პროცენტის დახარჯვით, რუსეთს თავდაცვისთვის 484 მილიარდი დოლარის გამოყოფა შეუძლია. მაშინაც კი, თუ უკრაინა თავისი მშპ-ის 30 პროცენტს დახარჯავს, ის მხოლოდ 197 მილიარდი დოლარის ოდენობის თავდაცვის ბიუჯეტის მობილიზებას შეძლებს, რაც რუსეთის ბიუჯეტის ნახევარზე ნაკლებია.

ეს ციფრი სათანადოდ ვერ აფასებს უკრაინის გრძელვადიან სამხედრო შესაძლებლობებს, რადგან ის არ მოიცავს იმ მნიშვნელოვან ფინანსურ და მატერიალურ დახმარებას, რომელსაც ქვეყანა დასავლეთ ევროპისგან და, ბოლო დრომდე, ამერიკის შეერთებული შტატებისგან იღებდა. თუმცა, უკრაინა უფრო მეტად არის დამოკიდებული უცხოელ პარტნიორებზე, ვიდრე რუსეთი.

რუსეთს აქვს მძლავრი ადგილობრივი თავდაცვის ინდუსტრია და სამხედრო აღჭურვილობის უზარმაზარი მარაგები, თუმცა ისიც გარკვეულწილად დამოკიდებული გახდა მოკავშირეებზე, მათ შორის ჩინეთსა და ჩრდილოეთ კორეაზე.

მიუხედავად იმისა, რომ რუსეთის მიზნების შესახებ დისკუსია გრძელდება, მთავრობის წევრების განცხადებები ორ მათგანს უსვამს ხაზს: უკრაინის დონეცკის, ხერსონის, ლუგანსკისა და ზაპოროჟიეს რეგიონების ნაწილობრივ ან სრულ კონტროლს და უკრაინის ნატოს მიღმა დარჩენას.

დღეის მდგომარეობით, რუსეთი აკონტროლებს ლუგანსკის 99 პროცენტს, ხერსონის 76 პროცენტს, ზაპოროჟიეს 74 პროცენტსა და დონეცკის 72 პროცენტს. რუსული ძალები წინ მიიწევენ ზაპოროჟიეში, ხერსონში დაბალი ინტენსივობის ბრძოლები გრძელდება, ხოლო ჩრდილოეთით მოსკოვი ახორციელებს შეზღუდულ ოპერაციებს ხარკოვისა და სუმის რეგიონებში ბუფერული ზონის შესაქმნელად.

თუმცა, რუსეთის პოზიტიური რეაქცია ტრამპის ადმინისტრაციის 28-პუნქტიან სამშვიდობო გეგმაზე - რომელიც მოსკოვს გადასცემს დონეცკისა და ლუგანსკის რეგიონებს სრულად, ხოლო უკრაინის სხვა აღმოსავლეთ რეგიონებს მხოლოდ ნაწილობრივ - მიუთითებს იმაზე, რომ დონბასზე სრული კონტროლი მოსკოვის ყველაზე მტკიცე ტერიტორიული მიზანია. მისი ყველაზე თანმიმდევრული პოლიტიკური მიზანი კვლავ უკრაინის ნატოს მიღმა დარჩენაა. ოთხწლიანი დამქანცველი ომის შემდეგ, ვლადიმირ პუტინს, როგორც ჩანს, მიაჩნია, რომ ეს უფრო შეზღუდული მიღწევებია ის მაქსიმუმი, რისი მიღებაც მას შეუძლია.

ამის საპირისპიროდ, უკრაინის ლიდერები მტკიცედ აცხადებენ, რომ მათი მიზანი კვლავ ქვეყნის 1991 წლის საზღვრებით განსაზღვრულ ტერიტორიებზე კონტროლის აღდგენა (რაც ყირიმსაც მოიცავს) და უკრაინის სუვერენიტეტის დაცვაა - განსაკუთრებით კი თავისუფლება, შეუერთდეს ნებისმიერ ალიანსს, რომელსაც კიევი ისურვებს. თუმცა, უკრაინას არც სამხედრო რესურსები გააჩნია წარმატებული შეტევისთვის და არც პოლიტიკური ნება მტკიცე თავდაცვისთვის.

უკრაინის ევროპელი მხარდამჭერები მოუწოდებენ კიევს, უარყოს რუსეთის მოთხოვნა დონბასის მთლიანად დათმობის შესახებ. კაია კალასმა, ევროკავშირის უმაღლესმა წარმომადგენელმა საგარეო საქმეთა საკითხებში, უკრაინული ტერიტორიების მშვიდობაზე გადაცვლას „ხაფანგი“ უწოდა. გერმანიის კანცლერმა ფრიდრიხ მერცმა, საფრანგეთის პრეზიდენტმა ემანუელ მაკრონმა და ევროკომისიის პრეზიდენტმა ურსულა ფონ დერ ლაიენმა არაერთხელ განაცხადეს, რომ „საერთაშორისო საზღვრები ძალის გამოყენებით არ უნდა შეიცვალოს“.

ზოგიერთი შიშობს, რომ პუტინის წინაშე ახლა დათმობაზე წასვლა მხოლოდ გაუღვიძებს რუსეთის ლიდერს მადას უკრაინისა და ნატოს ტერიტორიების კიდევ უფრო მეტად მისატაცებლად - მსგავსად იმისა, რაც მოხდა 1938 წელს მიუნხენში, როდესაც წინა თაობის ევროპელმა ლიდერებმა ჰიტლერთან გარიგება დადეს.

დონეცკის დარჩენილი ნაწილის დაკარგვა, რაც უდავოდ მძიმე დარტყმა იქნება უკრაინის თავმოყვარეობაზე, სულაც არ ნიშნავს, რომ მოსკოვისთვის კიევისკენ მიმავალი გზა გაიხსნება. 2024 წლის ოქტომბრიდან 2025 წლის ოქტომბრამდე პერიოდში რუსებმა უკრაინის ტერიტორიის დაახლოებით 1,703 კვ. მილზე დაამყარეს კონტროლი. მდინარე დნეპრის აღმოსავლეთით მდებარე უკრაინის დანარჩენი ოკუპირებული ტერიტორია კი 57,066 კვადრატულ მილს შეადგენს. რუსეთის წინსვლის შარშანდელი ტემპის გათვალისწინებით, მოსკოვს მსგავსი მასშტაბის დაპყრობის დასასრულებლად 30 წელზე მეტი დასჭირდება.

დასავლეთ ევროპაში არსებული პანიკის მიუხედავად, დონბასში რუსეთის მიერ გამარჯვების გამოცხადება არსებითად მცირე საფრთხეს შეუქმნის კონტინენტის დანარჩენ ნაწილს. დონბასი არ არის სუდეტის ოლქი, რადგან რუსეთის ამჟამინდელი ტაქტიკა არაფრით ჰგავს „ბლიცკრიგს“, რომლის მეშვეობითაც ნაცისტურმა გერმანიამ უზარმაზარი ტერიტორიები ძალიან სწრაფად ჩაიგდო ხელში. რუსეთს ათწლეულები დასჭირდება უკრაინის დარჩენილი ნაწილის დასაპყრობად, ამიტომ ევროპის სხვა ქვეყნების უმეტესობისთვის ნებისმიერი პირდაპირი საფრთხე მხოლოდ შორეულ მომავალში შეიძლება გამოიკვეთოს.

უკრაინელებმა და მათმა მოკავშირეებმა ახლა საკუთარ თავს უნდა ჰკითხონ, რას მოიტანს ომის კიდევ ერთი წელი და რა ფასად. უკრაინის მაღალჩინოსნებს შორის, მათ შორის კირილ ბუდანოვს - პრეზიდენტის ადმინისტრაციის ხელმძღვანელსა და სამხედრო დაზვერვის ყოფილ უფროსს - შორის იზრდება იმის განცდა, რომ მართალია უკრაინის ღრმა დარტყმები და თავდასხმები მოსკოვის „ჩრდილოვან ფლოტზე“ აზარალებს რუსეთს, თუმცა ეს ომს უახლოეს მომავალში ვერ დაასრულებს.

რადგან უფრო დიდი მიზნები მიუღწეველია, უკრაინა დგება ტერიტორიების დათმობის პერსპექტივის წინაშე, რაც კიევისთვის მტკივნეული იქნება. თუმცა, ეს სულაც არ ნიშნავს უკრაინის, როგორც დამოუკიდებელი ქვეყნის, აღსასრულს. აღმოსავლეთ რეგიონების გარეშე დარჩენილ უკრაინას შეუძლია გააგრძელოს კიევის პროდასავლური სახელმწიფოებრივი მშენებლობის პროექტი. ჯერ კიდევ 2022 წლის რუსულ შემოჭრამდე, უკრაინის ეკონომიკურმა მიზიდულობის ცენტრმა უკვე დაიწყო გადანაცვლება ინდუსტრიული დონბასიდან პოსტინდუსტრიული ცენტრისა და დასავლეთისკენ.

ყოვლისმომცველი პოლიტიკური და ეკონომიკური რეფორმებით; კორუფციასთან ბრძოლის სერიოზული მცდელობით, განსაკუთრებით სამხედრო სექტორში; დრონებზე და დაბალი ინტენსივობის ომზე ოპტიმიზებული თავდაცვითი პოზიციების მშენებლობის კამპანიითა და საბრძოლო ინოვაციებში მნიშვნელოვანი ფინანსური და ორგანიზაციული რესურსების ინვესტირებით - უკრაინა ბევრად ძლიერ პოზიციაში იქნება საკუთარი თავის დასაცავად ხელახალი თავდასხმის შემთხვევაში. „ცუდ“ სამშვიდობო შეთანხმებაზე დათანხმება ახლა კიევს მაინც მისცემს უკეთესი მომავლის შანსს. ამ შეთანხმების უარყოფა კი მხოლოდ გაახანგრძლივებს ძვირადღირებულ და წამგებიან ომს.