რატომ არის აშშ-ში უზენაესი სასამართლოს შემადგენლობა ასეთი მნიშვნელოვანი

უზენაესი სასამართლოს მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებებს ამერიკელთა ცხოვრებაზე მომავალი ათწლეულებისა და ხშირად ასწლეულების განმავლობაშიც კი აქვს გავლენა. სწორედ უზენაესმა სასამართლომ მისცა ლგბტ ამერიკელებს 2015 წელს ქორწინების უფლება, თითქმის ნახევარი საუკუნის წინ კი ამავე სასამართლომ ორსულობის ადრეულ ეტაპზე აბორტის უფლება დააკანონა.

"ამერიკის ხმა" შეეცადა გაერკვია, თუ რატომ არის ასეთი მნიშვნელოვანი უზენაესი სასამართლოს შემადგენლობა აშშ-ში. როგორც სტატიაში წერია, დემოკრატები შიშობენ, რომ სასამართლოს შემადგენლობის ცვლილებამ შესაძლოა ზოგიერთ სამოქალაქო უფლებას საფრთხე შეუქმნას.

პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა ოვალური კაბინეტის დაკავებიდან წელიწადნახევრის განმავლობაში უკვე მეორე კანდიდატი დაასახელა უზენაესი სასამართლოს მოსამართლის ვაკანტურ პოზიციაზე. ბევრი ისტორიკოსის აზრით, უზენაესის მოსამართლის შერჩევა ამერიკის პრეზიდენტის ერთ-ერთი ყველაზე საპასუხისმგებლო გადაწყვეტილებაა, რომელსაც ხშირად ყველაზე სერიოზული და ხანგრძლივი გავლენა შეიძლება ჰქონდეს ამერიკელთა ცხოვრებაზე.

გასული წლის თებერვალში, ტრამპმა უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეობის კანდიდატად ფედერალური სააპელაციო სასამართლოს კონსერვატორი მოსამართლე ნილ გორსაჩი წარადგინა. რამდენიმე თვის შემდეგ ის სენატმა 54 ხმით 45-ის წინააღმდეგ ოფიციალურად დაამტკიცა. სენატში რესპუბლიკელებს მცირე უმრავლესობა აქვთ, ისინი მხოლოდ ორი ადამიანით აჭარბებენ დემოკრატებს. თუმცა გორსაჩის კანდიდატურას სამმა დემოკრატმა დაუჭირა მხარი.

უზენაესი სასამართლო 9 მოსამართლისგან შედგება, ისინი თანამდებობაზე სიცოცხლის ბოლომდე რჩებიან. გორსაჩმა კონსერვატორი ენტონინ სკალია ჩაანაცვლა, რომელიც 1986 წელს რონალდ რეიგანმა წარადგინა და 2016 წელს ძილში გარდაიცვალა. უზენაეს სასამართლოში ამის შემდეგ, ბევრი შეფასებით, 4 ლიბერალური და ოთხი კონსერვატული შეხედულების მოსამართლე დარჩა. ამიტომ კანდიდატის იდეოლოგიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ჰქონდა.

თავდაპირველად, ბარაკ ობამამ ვაკანტურ პოსტზე კანდიდატი დაასახელა, თუმცა იმ პრეზიდენტის კანდიდატი, რომლის მმართველობის ვადაც ძალიან მალე იწურებოდა, სენატმა განუხილველად დატოვა და ეს პასუხისმგებლობა მომავალ პრეზიდენტს დაუტოვა. თუმცა, წელიწადნახევრის შემდეგ პრეზიდენტ ტრამპს კიდევ ერთხელ მოუხდა უზენაესი სასამართლოს მოსამართლის კანდიდატურის შერჩევა.

რჩეული კვლავ ფედერალური სააპელაციო სასამართლოს კონსერვატორი წევრი - ბრეტ კავანაა. კავანა, დამტკიცების შემთხვევაში, მოსამართლე კენედის ადგილს დაიკავებს.

ენტონი კენედი 1987 წელს პრეზიდენტმა რეიგანმა წარადგინა მოსამართლის პოზიციაზე და როგორც მოსალოდნელი იყო, ის კენჭისყრათა 2/3-ში სწორედ კონსერვატორების პოზიციების მხარდამჭერ გადაწყვეტილებებს იღებდა. თუმცა, ბევრ სოციალურ საკითხზე მისი ლიბერალური მიდგომა ცნობილი იყო. მისი ხმა ხშირად მეხუთე გადამწყვეტი ხმა იყო. მიუხედავად კონსერვატული მსოფლმხედველობისა, მას მედიაში ხშირად მოიხსენიებენ, როგორც „ლგბტ თემის ჩემპიონს“, რადგან არაერთ სხვადასხვა საქმეზე მის მიერ გაკეთებული განმარტებები სექსუალურ უმცირესობათა ჯგუფების უფლებების დამცავი კანონმდებლობის პრაქტიკულ ნიადაგს აყალიბებდა და აძლიერებდა.

მის სახელს უკავშირდება 2015 წლის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილება ქორწინების უფლების შესახებ. მკვეთრად დაყოფილ კოლეგიაში ის იყო ცხრიდან მეხუთე მოსამართლე, რომლის ხმითაც გადაწყდა, რომ ამერიკის ყველა შტატში ერთი და იმავე სქესის წყვილებს დაქორწინების უფლება ეძლევათ.

თუკი კავანას სენატი დაამტკიცებს, ბოლო 25 წლის განმავლობაში ეს იქნება პრაქტიკულად პირველი შემთხვევა, როდესაც ახალი მოსამართლის დანიშვნამ შესაძლოა რადიკალურად შეცვალოს სასამართლოს მიმართულება და მისი გადაწყვეტილებები. ბოლოს, ასეთი რამ 1991 წელს მოხდა, როდესაც მოსამართლე თორგუდ მარშალი კლარენს თომასმა შეცვალა.

თორგუდ მარშალი უზენაესის 96-ე და რიგით პირველი აფროამერიკელი მოსამართლე იყო. ის ძირითადად ლიბერალური გადაწყვეტილებების მხარდამჭერი იყო, ინდივიდუალური უფლებების ძლიერი დამცველი, განსაკუთრებით კი ეჭვმიტანილთა უფლებებისა. ის მხარს უჭერდა აბორტის უფლებას და ეწინააღმდეგება სიკვდილით დასჯას.

მისი შემცვლელი - კლარენს თომასი კი მეორე აფროამერიკელი იყო, რომელიც უზენაესი სასამართლოს მოსამართლე გახდა. თუმცა მას სასამართლოს ერთ-ერთ ყველაზე კონსერვატორ წევრად მიიჩნევენ. თანამშრომელი ქალის სექსუალური შევიწროვების ბრალდებების ფონზე, გამართული მწვავე და დაძაბული მოსმენის შემდეგ სენატმა ის 52 ხმით 48 ხმის წინააღმდეგ დაამტკიცა.

თომასის შემდეგ, ყველა ახალი მოსამართლე, ექსპერტების შეფასებით, იდეოლოგიურად თითქმის იმავე პოზიციებზე იყო, რაზეც მათი წინამორბედები.

დემოკრატების აზრით, ლიბერალური სამოქალაქო საზოგადოების ბევრი მონაპოვარი ახლა შესაძლოა საფრთხის ქვეშ დადგეს, რადგან ისედაც უკვე „მარჯვნივ გადახრილი“ სასამართლო შესაძლოა კიდევ უფრო კონსერვატიული გახდეს.

ამერიკაში ელიან სხდომებს, როდესაც სენატორებს საშუალება ექნებათ პრეზიდენტის რჩეულს კითხვები დაუსვან. პრეზიდენტმა ტრამპმა თეთრ სახლში მისი წარდგენისას განაცხადა, რომ ის არის „ერთ-ერთი ყველაზე კარგი და მახვილი გონების პატრონი ჩვენს დროში." მან თქვა, რომ კავანა „გვერდით გადადებს თავის პოლიტიკურ მოსაზრებებს“, და „კონსტიტუციას ისე მიუდგება, როგორც ის არის დაწერილი“.

კავანა პრეზიდენტ ჯორჯ ბუშ უმცროსის ადმინისტრაციაში მუშაობდა. ის ასევე იყო გამომძიებელთა გუნდის წევრი ბილ კლინტონის იმპიჩმენტის საქმეში. 20 წლის წინ დამოუკიდებელ გამომძიებელ კენეთ სტართან ერთად მუშაობისას, მან შექმნა საკმაოდ ფართო სამართლებრივი საფუძველი პრეზიდენტ კლინტონის იმპიჩმენტისთვის.

ადმინისტრაციისთვის მუშაობამდე, მოსამართლე კავანა ჯორჯ ბუშის 2000 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების ფლორიდის შტატში ხმების გადათვლის საქმეშიც იყო ჩართული. როდესაც ბუშმა ის 2003 წელს კოლუმბიის ოლქში სააპელაციო სასამართლოს მოსამართლეობის კანდიდატად დაასახელა, მაშინ დემოკრატები წუხდნენ, რომ ის შესაძლოა „პარტიულად ძლიერ მიკერძოებული“ ყოფილიყო. კავანამ მაშინაც საკმაოდ ცხარე დებატების ფონზე გაიარა დამტკიცების პროცესი და უჩვეულოდ დიდი ხნის - 3 წლის შემდეგ დაამტკიცეს სააპელაციო სასამართლოს მოსამართლედ.

ასე რომ, კავანას მნიშვნელოვანი კავშირები აქვს რესპუბლიკელთა ელიტურ სამართლებრივ წრეებთან და აქვს მკაფიო კონსერვატული წარსული. სწორედ ამიტომ, დემოკრატები განსაკუთრებით არიან მობილიზებულნი და ამბობენ, რომ ყველაფერს გააკეთებენ მის კანდიდატურასთან დასაპირისპირებლად. თუმცა რესპუბლიკელებიც მზად არიან სენატში ბრძოლისთვის. სენატორი კორნინი ამბობს, რომ პრეზიდენტის კანდიდატს „შესაბამის, მოკლე ვადებში დაამტკიცებენ“.