The American Conservative: ამერიკის საგარეო პოლიტიკა კვლავ მისსავე საწინააღმდეგოდ მუშაობს საკვანძო გეოსტრატეგიულ რეგიონში, სამხრეთ კავკასიაში

გამოცემა The American Conservative სამხრეთ კავკასიაში და კონკრეტულად საქართველოში ამერიკის საგარეო პოლიტიკისა და საქართველოში მიმდინარე პროცესების თემაზე ვრცელ ანალიტიკურ სტატიას აქვეყნებს.

გთავაზობთ The American Conservative-ის სტატიას.

„ამერიკის საგარეო პოლიტიკა კვლავ მისსავე საწინააღმდეგოდ მუშაობს საკვანძო გეოსტრატეგიულ რეგიონში, სამხრეთ კავკასიაში. ეს მთიანი ლანდშაფტი, დასავლეთ ნახევარსფეროს მიერ, ტრადიციულად, ევროპული ცივილიზაციის აღმოსავლურ ბასტიონად განიხილება, ერთგვარ საზღვრად ევროპასა და აზიას, ისლამსა და ქრისტიანობას შორის, რომელიც საუკუნეების განმავლობაში ბრძოლის ველს წარმოადგენდა ისეთი ძალებისთვის, როგორიცაა რუსეთი, თურქეთი და ირანი. თუმცა, საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ ადგილობრივმა სახელმწიფოებმა დამოუკიდებლობა დაიბრუნეს, რის შედეგად, გაიხსნა კარი მათი დემოკრატიული განვითარებისა და თავისუფალ სამყაროში ინტეგრაციისთვის.

საქართველო დასავლეთის საგარეო პოლიტიკის ფასდაუდებელ პარტნიორად, ე.წ. ავანპოსტად იქცა. თუმცა, ეს თანამშრომლობა საფრთხის ქვეშ დგას, საქართველოს „უცხოური აგენტის“ კანონის მიმართ დასავლეთის დამოკიდებულების გამო. ამ გეოპოლიტიკური ჩიხის არსი მდგომარეობს საქართველო-რუსეთის ურთიერთობის არასწორ აღქმასა და ევროატლანტიკურ სივრცეში მისი როლის გაურკვევლობაში. საქართველოს ხელისუფლება არ არის პრორუსული. მას დიპლომატიური კავშირიც კი არ აქვს თავის ჩრდილოელ მეზობელთან და ყოველმხრივ დაგმო რუსეთის აგრესია უკრაინაში. გარდა ამისა, საქართველო რუსეთის ნაწილობრივი ოკუპაციის ქვეშ იმყოფება 1990-იანი წლების დასაწყისში აფხაზეთისა და მოგვიანებით სამხრეთ ოსეთის სეპარატისტულ რეგიონებში არსებული ომების შედეგად, რაც ფაქტობრივად ხელს უშლის ნებისმიერ ორმხრივ პოლიტიკურ თანამშრომლობას ან თუნდაც დიალოგის წარმართვას თბილისსა და მოსკოვს შორის.

მმართველი პარტია „ქართული ოცნება“ ხელისუფლებაში 2012 წლიდანაა და მას შემდეგ არაერთხელ დაამტკიცა, რომ თავისი ამერიკელი და ევროპელი მეგობრების ღირსეული და სანდო პარტნიორია. საქართველო თავისი ჩრდილო-ატლანტიკური და ევროპული პერსპექტივის ერთგულია. სწორედ „ქართულმა ოცნებამ“, რომელიც ახლა დასავლეთის კრიტიკის ქვეშ იმყოფება, NATO-სა და ევროკავშირში გაწევრიანება, 2017 წელს, ქვეყნის კონსტიტუციაში შეიტანა. მთავრობა მოწინავე იყო, ევროკავშირის კანდიდატ ქვეყნებს შორის, გაწევრიანების კრიტერიუმების შესრულებაში. ევროკავშირი-საქართველოს ასოცირების საბჭო მიესალმა მიღწეულ პროგრესს ადამიანის უფლებების, გამოხატვის თავისუფლებისა და გენდერული თანასწორობის კუთხით. საქართველო არის რეგიონული ლიდერი ანტიკორუფციულ ღონისძიებებში, რასაც მოწმობს საერთაშორისო გამჭვირვალობის კორუფციის აღქმის ინდექსი, რომელშიც საქართველომ გადაუსწრო ევროკავშირის რამდენიმე წევრ ქვეყანას. საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტი მსოფლიოში ყველაზე გამჭვირვალეა. მთავრობამ გადაჭარბებული სუპერ-საპრეზიდენტო სისტემაც კი შეცვალა საპარლამენტო დემოკრატიით და ვენეციის კომისიის რეკომენდაციების შესაბამისად, სრულად პროპორციული საპარლამენტო ხმის მიცემის სისტემა შემოიღო.

თუმცა საქართველო ვერ შეცვლის გეოგრაფიას და ვერც ისტორიის გადაწერს. ის რუსეთის უღლის ქვეშ იყო ორ საუკუნეზე მეტი ხნის განმავლობაში და იძულებულია შეინარჩუნოს პრაგმატული კავშირები მეზობლებთან, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ერთ-ერთი მათგანი ბირთვული ძალაა. რუსეთთან სავაჭრო კავშირების შენარჩუნება საკვანძო საკითხია საქართველოს ეკონომიკური სტაბილურობისა და ენერგეტიკული უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც საქართველოს დასავლელი პარტნიორები ვერ უზრუნველყოფენ ალტერნატივების შექმნას საქართველოს ტრადიციული საექსპორტო ბაზრებისა და კასპიის წიაღისეული საწვავისთვის, რომელიც რუსეთიდან და აზერბაიჯანიდან შემოდის. დღეს თურქეთი საქართველოს უდიდესი და დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის სიდიდით მეორე ეკონომიკური პარტნიორია. ძირითადი განვითარების პროექტები, როგორიცაა მაგალითად ანაკლიაში საზღვაო პორტის შექმნა, ჩინეთმა უნდა განახორციელოს და ეს დიდწილად გამოწვეულია იმით, რომ დასავლეთის ჩართულობა და ინვესტიციები ნაკლებია.

გათიშვა და დეგლობალიზაცია მთავარი საფრთხეა საქართველოს ეკონომიკისთვის, რომელიც პრაგმატულ ეკონომიკურ თანამშრომლობას ეყრდნობა ცენტრალურ ევრაზიაში. ძალაუფლების ბლოკების რეფორმირება საერთაშორისო ასპარეზზე და სამხედრო კონფლიქტების ესკალაცია სამეზობლოში ეგზისტენციალური საფრთხეა საქართველოსთვის. ეს არის იზოლირებული ქვეყანა დიდი და საშუალო ძალების საზღვრებზე; მას არ შეუძლია გარისკოს და დაუპირისპირდეს თავის ძლევამოსილ მეზობლებს განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც მისმა დასავლელმა პარტნიორებმა ვერ უზრუნველყვეს უსაფრთხოების გარანტიები 2008 წლის რუსეთ-საქართველოს ომის შემდეგ.

ბევრი ქართველი სვამს კითხვას: „დასავლეთის ეკონომიკური და თავდაცვითი ქოლგის გარეშე, რა რჩება საქართველოს ევროატლანტიკურ პარტნიორობისგან?” ისინი ხედავენ, რომ ეს ყველაფერი დამოკიდებულია ლიბერალური დემოკრატიის ამერიკულ ექსპორტზე, ვოუკიზმსა და კულტურულ ომზე. საქართველო არის ძალიან კონსერვატიული საზოგადოება, ერთ-ერთი ყველაზე რელიგიური ქრისტიანული ერი დედამიწაზე, რომელიც ამაყობს თავისი ხანგრძლივი ისტორიით, უძველესი კულტურით და სოციალური ღირებულებებით. ისეთი დისკურსები, რომლებიც ტრადიციულად მარგინალური იყო საქართველოში, მაგალითად ვიუკიზმი, ხელოვნურად წარმოიქმნება სამოქალაქო აქტივიზმის გარკვეული სფეროების მიერ. ამის ერთ-ერთი მაგალითია „თბილისი პრაიდი“, რომელიც დაფინანსებულია „ამერიკის ეროვნული ფონდი დემოკრატიისთვის“, გაეროს და ჰოლანდიის მთავრობის მიერ, რამაც საზოგადოების უდიდესი ნაწილის აღშფოთება გამოიწვია საქართველოში.

რაც შეეხება ერთსქესიანთა ურთიერთობას, ამ საკითხთან მიმართებით, ქართველებს ყველაზე კონსერვატიული საზოგადოებრივი აზრი აქვთ მთელ ევროპაში, 84% ამბობს, რომ ეს არასწორია. ეს არის ერთ-ერთი მიზეზი იმისა, რომ 2008 წლიდან საქართველოში არასამთავრობო ორგანიზაციების მიმართ უნდობლობა 17-დან 32%-მდე გაიზარდა. კიდევ ერთი მიზეზი, რის გამოც ქართული არასამთავრობო ორგანიზაციები კარგავენ როგორც საზოგადოების, ისე სახელმწიფოს ნდობას, არის მათი აშკარა დამოკიდებულება უცხო ძალებზე, როგორც პოლიტიკურად, ასევე ფინანსურად. ამ ორგანიზაციების დაახლოებით 90% მთლიანად ან ნაწილობრივ დამოკიდებულია უცხოურ, პირველ რიგში, ევროპულ და ამერიკულ დაფინანსებაზე და მათი მხოლოდ ნახევარი ამზადებს წლიურ ფინანსურ დეკლარაციებს. აქედან კი მხოლოდ 26% ქვეყნდება.

საქართველოში დაახლოებით 26000 არასამთავრობო ორგანიზაციაა დარეგისტრირებული, რაც იმას ნიშნავს, რომ ყოველ 143 მოქალაქეზე ერთი არასამთავრობო ორგანიზაცია მოდის, ეს ხდება ქვეყანაში, სადაც სულ 3.7 მილიონი ადამიანი ცხოვრობს და შესაბამისად, ეს მაჩვენებელი გლობალური სტანდარტებით ძალიან მაღალია. არც საზოგადოებამ და არც მთავრობამ ათწლეულების განმავლობაში არ იცოდა, ვინ უხდიდა ამ ორგანიზაციებს ფულს და როგორ ხარჯავდნენ ისინი. გამოვლინდა რამდენიმე ექსტრემალური მაგალითი, რამაც სერიოზული შეშფოთება გამოიწვია საქართველოში. მაგალითად, ერთ-ერთმა არასამთავრობო ორგანიზაციამ ოპოზიციის აქტივისტებს USAID-ის თანხით შესთავაზა „რევოლუციის სემინარი“ და 2023 წელს სერბი რევოლუციის ექსპერტებიც კი მოიწვია საქართველოში. ეს იყო ერთ-ერთი ბოლო წვეთი, რამაც „ქართული ოცნების“ მთავრობა მიიყვანა დასკვნამდე, რომ სამოქალაქო საზოგადოებაში გამჭვირვალობაა საჭირო. კანონი უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ – ე.წ. „რუსული კანონი” ან „უცხოელი აგენტის კანონი” – წარმოადგენს ფუნდამენტურ დემოკრატიულ ღირებულებას, გამჭვირვალობას, მაგრამ იგი დაგმობილია, როგორც ანტიდემოკრატიული. მას ვერ შევადარებთ რუსეთის კანონმდებლობას უცხოური აგენტების შესახებ, რომელმაც ფაქტობრივად შეზღუდა რამდენიმე არასამთავრობო ორგანიზაციის, მედიასაშუალების და თუნდაც ცალკეული პირების საქმიანობა; საქართველოს კანონმდებლობა მხოლოდ 9000 აშშ დოლარის ერთჯერად ჯარიმას აწესებს იმ ორგანიზაციებისთვის, რომლებიც თავიანთი სახსრების 20%ზე მეტს საზღვარგარეთიდან იღებენ და რეგისტრაციაზე უარს აცხადებენ.

კიდევ ერთი კანონმდებლობა, რომელმაც დასავლეთში აღშფოთება გამოიწვია და ქართველი ოფიციალური პირების წინააღმდეგ სანქციები განაახლა, არის კანონი „ოჯახური ფასეულობებისა და არასრულწლოვანთა დაცვის შესახებ“, რომელიც მიღებული იქნა სექტემბერში. აღნიშნული კანონი კიდევ ერთხელ ადასტურებს ერთსქესიანთა ქორწინების არსებულ აკრძალვას, კრძალავს სქესის შეცვლის ქირურგიას, ხსნის ნიადაგს პრაიდის ღონისძიებების უკანონოდ გამოცხადებისთვის, ცისარტყელას დროშის საჯარო გამოფენისთვის და LGBTQ პროპაგანდისთვის. კანონმდებლობას ფართოდ უჭერს მხარს ქართული საზოგადოება, მაგრამ ეს უმთავრეს არგუმენტს წარმოადგენს დასავლური კრიტიკისთვის საქართველოს ხელისუფლების მიმართ, მედიის ცენზურის და გამოხატვის თავისუფლების საფრთხის გამო. შურისძიების მიზნით, ევროპარლამენტმა ცოტა ხნის წინ მოუწოდა კომისიას გაყინოს ყველა ის თანხა, რომელსაც საქართველო იღებს ევროპიდან, ხოლო აშშ-მა სანქციები და სავიზო შეზღუდვები დაუწესა მთავრობის წარმომადგენლებს.

თუმცა სანქციების რეჟიმი საპირისპირო შედეგის მომტანია. შეერთებული შტატების ან ევროკავშირის არცერთი სანქცია არ შეცვლის საქართველოს მთავრობის პოლიტიკას საქართველოს სუვერენიტეტისა და კონსერვატიული სოციალური ღირებულებების დაცვის კუთხით. უფრო მეტიც, როდესაც ქართველები აღმოაჩენენ, რომ გერმანიამ გაყინა მათი ძნელად მიღებული ევროკავშირის წევრობის კანდიდატის სტატუსი და რომ აშშ-მ განუსაზღვრელი ვადით გადადო საქართველოსთან ერთობლივი სამხედრო წვრთნები, პოსტსაბჭოთა სივრცეში რუსეთის მხრიდან მოსალოდნელი აგრესიის მიუხედავად, ისინი დაკარგავენ იმ ნდობას, რაც ევროატლანტიკურ ბლოკში მიღებისთვის ჯერ კიდევ შერჩათ. დროა ვაშინგტონში გადაწყვეტილების მიმღებებმა გაიხსენონ ისტორიის გაკვეთილები და ის ფაქტები, თუ როგორ ვერ მიაღწიეს თავიანთ შედეგს კუბაზე, ერაყსა და ირანზე დაწესებულმა სანქციებმა. მოდით, ნუ დავუშვებთ იგივე შეცდომას სამხრეთ კავკასიაში”.