Responsible Statecraft: ჰელსინკის კომისია „ცივი ომის“ ეპოქის გადმონაშთია, რომელიც უნდა გაუქმდეს - ის „ჩრდილოვან სახელმწიფო დეპარტამენტად“ იქცა და აშშ-ის საგარეო პოლიტიკას აზიანებს, განსაკუთრებით საქართველოსთან მიმართებით

ამერიკული გამოცემა Responsible Statecraft ჰელსინკის კომისიასთან დაკავშირებით ვრცელ სტატიას აქვეყნებს და აღნიშნავს, რომ ის „ცივი ომის“ ეპოქის გადმონაშთია, რომელიც უნდა გაუქმდეს.

სტატიის ავტორის შეფასებით, ჰელსინკის კომისია „ჩრდილოვან სახელმწიფო დეპარტამენტად“ იქცა და აშშ-ის საგარეო პოლიტიკას აზიანებს, განსაკუთრებით საქართველოსთან მიმართებით.

„ყველა სახელმწიფო უწყებას პერიოდულად უნდა დაუსვან მარტივი კითხვა: კვლავ ასრულებს თუ არა ის იმ მისიას, რომლისთვისაც კონგრესმა შექმნა? ეს პრინციპი დონალდ ტრამპის ადმინისტრაციის ერთ-ერთ მთავარ მიმართულებად იქცა. მთავრობის ეფექტიანობის დეპარტამენტის (DOGE) საქმიანობის, USAID-ის დახურვისა და ფედერალური უწყებების რესტრუქტურიზაციის გზით, ადმინისტრაცია ცდილობს, ხელახლა შეაფასოს დიდი ხნის წინ შექმნილი ინსტიტუტები და დარწმუნდეს, რომ ისინი თავდაპირველ მიზნებს კვლავ შეესაბამებიან. ახლა იგივე კითხვა უნდა დაისვას ვაშინგტონის ერთ-ერთი ყველაზე ნაკლებად კონტროლირებადი კონგრესის ორგანოს - აშშ-ის ჰელსინკის კომისიის - მიმართ“, - აღნიშნულია სტატიაში.

აშშ-ის ჰელსინკის კომისია კონგრესმა 1976 წელს შექმნა, ჰელსინკის საბოლოო აქტის ხელმოწერიდან ერთი წლის შემდეგ. ეს დოკუმენტი ევროპაში უსაფრთხოებისა და თანამშრომლობის კონფერენციის (CSCE) - „ცივი ომის“ პერიოდში ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი დიპლომატიური პროცესის - საბოლოო შეთანხმება იყო.

CSCE-მ ერთმანეთთან დააკავშირა შეერთებული შტატები, კანადა, საბჭოთა კავშირი და თითქმის ყველა ევროპული ქვეყანა. მოგვიანებით ეს პროცესი დღევანდელ ევროპაში უსაფრთხოებისა და თანამშრომლობის ორგანიზაციად (ეუთო) გარდაიქმნა.

ჰელსინკის საბოლოო აქტმა შექმნა პოლიტიკური ჩარჩო, რომლის მიზანი აღმოსავლეთსა და დასავლეთს შორის დაძაბულობის შემცირება იყო სამხედრო გამჭვირვალობის, ეკონომიკური თანამშრომლობისა და ფუნდამენტური უფლებების დაცვის ხელშეწყობის გზით.

კონგრესმა ჰელსინკის კომისია სწორედ იმისთვის შექმნა, რომ შეერთებული შტატების სახელით ეკონტროლებინა ჰელსინკის აქტის შესრულება. დღეს კომისიის წევრები ასევე წარმოადგენენ აშშ-ის დელეგაციას ეუთოს საპარლამენტო ასამბლეაში, რაც კომისიას პირდაპირ აკავშირებს ჰელსინკის პროცესის შედეგად შექმნილ ფართო ინსტიტუციურ სისტემასთან.

თუმცა, არსებობს ერთი პრობლემა: „ცივი ომი“ სამ ათეულ წელზე მეტია დასრულდა, საბჭოთა კავშირი აღარ არსებობს, მაგრამ ეს ორგანიზაცია და მისი წლიური 3 მილიონი დოლარის ბიუჯეტი კვლავ განაგრძობს მუშაობას. დღეს მთავარი კითხვა არ არის, ჰქონდა თუ არა კომისიას ოდესღაც მნიშვნელოვანი ფუნქცია. მთავარი კითხვაა - რატომ აძლევს კონგრესი მას უფლებას, გააგრძელოს საქმიანობა იმ მისიის მიღმა, რომლისთვისაც თავდაპირველად შეიქმნა“, - წერს სტატიის ავტორი.

როგორც სტატიაშია აღნიშნული, ბოლო წლების განმავლობაში კომისიის მუდმივი და მიკერძოებული ყურადღება საქართველოს მიმართ აჩვენებს, რატომ იმსახურებს ეს საკითხი სერიოზულ განხილვას.

ყველაზე ბოლო მაგალითი იყო 2026 წლის 8 ივლისს ეუთოს საპარლამენტო ასამბლეის 33-ე ყოველწლიურ სესიაზე მიღებული რეზოლუცია „საქართველოში არჩევნების მთლიანობისა და ფუნდამენტური თავისუფლებების დაცვის შესახებ“.

რეზოლუციის ინიციატორი იყო კონგრესმენი ჯო უილსონი, აშშ-ის ჰელსინკის კომისიის თანათავმჯდომარე.

ავტორის შეფასებით, ეს დოკუმენტი საქართველოს არჩეული კონსერვატიული მთავრობის წინააღმდეგ მიმართული პოლიტიკური შეტევა იყო და წარმოადგენს იმ ტიპის ინსტიტუციურ გადაჭარბებას, რომელიც სულ უფრო მეტად ახასიათებს ჰელსინკის კომისიას.

ეს მკვეთრად განსხვავდება ტრამპის ადმინისტრაციის მიდგომისგან.

2026 წლის 16 ივლისს სახელმწიფო მდივანმა მარკო რუბიომ ვაშინგტონში მიიღო საქართველოს ვიცე-პრემიერი და საგარეო საქმეთა მინისტრი მაკა ბოჭორიშვილი, რომელიც მონაწილეობდა მაღალი დონის მინისტერიალში 60-ზე მეტი ქვეყნის წარმომადგენლებთან ერთად.

მეორე დღეს პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა პირდაპირ მიმართა პრემიერ-მინისტრ ირაკლი კობახიძეს, გამოხატა მადლიერება საქართველოს მეგობრობისთვის და დაადასტურა სურვილი, გაძლიერდეს აშშ-საქართველოს თანამშრომლობა სუვერენიტეტის, უსაფრთხოებისა და ხანგრძლივი კეთილდღეობის მხარდასაჭერად.

თუმცა, იმავე პერიოდში კონგრესმენი ჯო უილსონი ეხმარებოდა ისეთი რეზოლუციის წინსვლას, რომელიც საქართველოს შემდგომ იზოლაციას ისახავდა მიზნად.

ავტორის თქმით, ჰელსინკის კომისიის მეშვეობით უილსონი არაერთხელ უჭერდა მხარს საქართველოს მიმართ ისეთ საგარეო პოლიტიკურ ინიციატივებს, რომლებიც ადმინისტრაციის უფრო მეგობრულ მიდგომას ეწინააღმდეგება.

კომისიის კამპანია საქართველოს წინააღმდეგ ეფუძნება, ავტორის შეფასებით, დაუმტკიცებელ მოსაზრებას, რომ ქვეყნის მოქმედ მთავრობას დემოკრატიული ლეგიტიმაცია არ გააჩნია.

ეუთომ განაცხადა, რომ 2024 წლის ოქტომბრის საპარლამენტო არჩევნებზე ადგილი ჰქონდა ამომრჩევლებზე ზეწოლას და უცხოური გავლენის შემცირების მიზნით მიღებულმა კანონმა პრობლემები შექმნა.

ამ საკითხებზე დაყრდნობით ევროპარლამენტმა არჩევნების ხელახლა ჩატარებისკენ მოუწოდა. თუმცა, სტატიის ავტორი აღნიშნავს, რომ არცერთ საერთაშორისო დამკვირვებელს, მათ შორის ეუთოს, არჩევნების შედეგები არ უარუყვია.

საქართველოს 2024 წლის არჩევნებმა მმართველ პარტია „ქართულ ოცნებას“ პარლამენტში 89-61 მანდატის უმრავლესობა მოუტანა. შედეგები დადასტურდა ქვეყნის კონსტიტუციური პროცედურების შესაბამისად და გადათვლის პროცესითაც.

ხმების თითქმის 90% ელექტრონული ხმის მიცემის ტექნოლოგიით იქნა მიცემული, რომელიც საერთაშორისო კომპანია Smartmatic-მა უზრუნველყო, ხოლო სისტემა დამოუკიდებლად შეამოწმა ამერიკულმა ლაბორატორიამ Pro V&V. ერთი წლის შემდეგ საქართველოს ამომრჩევლებმა მმართველ პარტიას კვლავ მიანიჭეს გამარჯვება ქვეყნის მასშტაბით ჩატარებულ ადგილობრივ არჩევნებში.

ავტორის აზრით, ამ ფაქტების გათვალისწინებით რთულია იმის ახსნა, როგორ შეუძლია კომისიას კვლავ განავითაროს მოსაზრება საქართველოს ხელისუფლების „არალეგიტიმურობის“ შესახებ.