დავით ქართველიშვილი: რუსეთის პოზიცია სამხრეთ კავკასიაში სტრატეგიულ კრახს ემსგავსება

პარტია „ხალხის ძალის“ წევრი დავით ქართველიშვილი რუსეთის მიერ სამხრეთ კავკასიაში გავლენის შემცირებასა და აფხაზეთისა და ცხინვალის რეგიონის საკითხზე მოსკოვის პოლიტიკას ეხმიანება.

ანალიტიკოსის შეფასებით, აზერბაიჯანსა და სომხეთში რუსეთის გავლენის შემცირების ფონზე, მოსკოვი აფხაზეთსა და ცხინვალის რეგიონზე კონტროლის შენარჩუნებას ცდილობს, რაც, მისი თქმით, თავად რუსეთისთვისაც სტრატეგიულ პრობლემად შეიძლება იქცეს.

„თუ არა დიპლომატიურ დეკლარაციებს, არამედ გავლენის რეალურ განაწილებას შევხედავთ, რუსეთის პოზიცია სამხრეთ კავკასიაში ნამდვილად ემსგავსება სტრატეგიულ კრახს. აზერბაიჯანი დიდი ხანია, აღარ არის სივრცე, სადაც მოსკოვს თამაშის წესების განსაზღვრა შეუძლია: მისი სამხედრო-პოლიტიკური ალიანსი თურქეთთან პრაქტიკულად მოკავშირეობრივ ხასიათს ატარებს, ხოლო ეკონომიკური გეოგრაფია სულ უფრო მეტად არის ორიენტირებული კასპიის ზღვაზე, ცენტრალურ აზიაზე, ჩინეთსა და აღმოსავლეთ-დასავლეთის სატრანსპორტო მარშრუტებზე. სომხეთი ასევე რუსეთის საპირისპირო მიმართულებით მოძრაობს: ამცირებს დამოკიდებულებას რუსეთის უსაფრთხოების მექანიზმებზე, აფართოებს ურთიერთობებს აშშ-სა და ევროკავშირთან, აღრმავებს სამხედრო თანამშრომლობას საფრანგეთთან და იმავდროულად ცდილობს ჩაეწეროს კომუნიკაციების ახალ რეგიონულ სისტემაში. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ბაქოს მოსკოვი უკვე ვეღარ აკონტროლებს, ხოლო ერევანს თანდათან ეკარგება ამის საჭიროება.

სახელმწიფოსთვის, რომელიც სულ რაღაც თხუთმეტი წლის წინ სამხრეთ კავკასიას თავისი ექსკლუზიური გავლენის ზონად მიიჩნევდა, ეს არა უბრალოდ პოზიციების დასუსტება, არამედ უწინდელი რეგიონული არქიტექტურის დემონტაჟია. მაგრამ სწორედ აქ იჩენს თავს მთავარი ქართული პარადოქსი. კრემლი, რომელმაც დაკარგა აზერბაიჯანისთვის პირობების კარნახის შესაძლებლობა და სწრაფად კარგავს უწინდელ ბერკეტებს სომხეთში - აგრძელებს აფხაზეთსა და ცხინვალის რეგიონზე ჩაბღაუჭებას, როგორც საკუთარი ძლიერების დამამტკიცებელ უკანასკნელ საბუთზე. ყალიბდება თითქმის კარიკატურული კონსტრუქცია: რაც უფრო ნაკლები გავლენა რჩება რუსეთს სამხრეთ კავკასიის საერთაშორისო დონეზე აღიარებულ სახელმწიფოებზე, მით მეტ პოლიტიკურ ღირებულებას ანიჭებს მოსკოვი ორ ტერიტორიას, რომელთა არსებობის დაფინანსება, დაცვა და დიპლომატიური მომსახურება თავადვე უწევს.

აზერბაიჯანი თურქეთსა და ცენტრალურ აზიას ენერგეტიკასა და ლოგისტიკას სთავაზობს; სომხეთი დასავლეთს სთავაზობს ახალ გეოპოლიტიკურ კონფიგურაციასა და კომუნიკაციებს; საქართველო სთავაზობს შავ ზღვას, შუა დერეფანს, პორტებსა და გამოსვლას ევროპაზე. ხოლო რისი შეთავაზება შეუძლიათ მოსკოვისთვის სოხუმსა და ცხინვალს? - მეტწილად მხოლოდ იმის შესაძლებლობისა, რომ არ აღიაროს 2008 წელს დაშვებული საკუთარი პოლიტიკის შეცდომა. და აქ საუბარია უკვე არა რაციონალურ იმპერიალიზმზე, არამედ იმპერიული პრესტიჟის მახეზე. მოსკოვისთვის თბილისთან კომპრომისი ტერიტორიულ საკითხზე ნიშნავს იმის აღიარების აუცილებლობას, რომ 2008 წლის გადაწყვეტილებას რუსეთისთვის გრძელვადიანი სტრატეგიული მოგება არ მოუტანია. ამიტომ კრემლი საკუთარი სიმბოლური კაპიტალის მძევალი ხდება: აღიარებაზე უარის თქმა შეუძლებელია პრესტიჟის მოსაზრებების გამო, ხოლო მისგან სერიოზული გეოპოლიტიკური სარგებლის მიღება შეუძლებელია ამ წარმონაქმნების ობიექტური სისუსტის გამო.

სწორედ ამიტომ, რუსული პოლიტიკა დროდადრო თავისებურ „პრაგმატულ აუტიზმს“ წააგავს: მას შესანიშნავად ეხერხება უკვე დაკავებული პოზიციის შენარჩუნება, მაგრამ სულ უფრო უჭირს პასუხის გაცემა შეკითხვაზე: რატომ უნდა შეინარჩუნოს ეს პოზიცია, თუ შენარჩუნების ფასი იმ სახელმწიფოსთან ურთიერთობების ნორმალიზების შეუძლებლობაა, რომელზედაც გადის ყველაზე მნიშვნელოვანი კომუნიკაციები რუსეთს, თურქეთს, სამხრეთ კავკასიასა და ახლო აღმოსავლეთს შორის. რატომ ეგუება მოსკოვი ასეთ შედეგს? იმიტომ, რომ რუსული პოლიტიკური ლოგიკის შიგნით სტრატეგიული უკანხევის აღიარება ხანდახან უფრო საშიშია, ვიდრე წაგებიანი სტრატეგიის გაგრძელება. აფხაზეთი და ცხინვალი დიდი ხანია გადაიქცა არა მხოლოდ საგარეო პოლიტიკურ აქტივებად, არამედ 2008 წლის შესახებ რუსული შიდა ლეგენდის ელემენტებადაც: რუსეთმა მაშინ ვითომ შეაჩერა დასავლეთის გაფართოება, დაიცვა თავისი მოკავშირეები და აჩვენა დიდი სახელმწიფოს სტატუსის დაბრუნება.

თუ ორი ათწლეულის შემდეგ აღმოჩნდება, რომ ამ „გამარჯვების“ შედეგი გახდა საქართველოს გაუცხოება, სომხეთის დაკარგვა და აზერბაიჯანის თითქმის სრული დამოუკიდებლობა, გაჩნდება უსიამოვნო შეკითხვა: კონკრეტულად რა მოიგო მოსკოვმა სამხრეთ კავკასიაში? რამდენიმე სამხედრო ბაზა და ორი სუბსიდირებული ტერიტორია - რეგიონის სამ ნამდვილ სახელმწიფოზე პოლიტიკური გავლენის დაკარგვის სანაცვლოდ? ამიტომ კრემლისთვის ფსიქოლოგიურად და პოლიტიკურად უფრო მარტივია არსებული მდგომარეობა სტრატეგიულ სტაბილურობად გამოაცხადოს, ვიდრე საკუთარი პოლიტიკის რევიზია განახორციელოს. სწორედ ამაში მდგომარეობს, ალბათ, არსებული სიტუაციის მთავარი ირონია. რუსეთს შეეძლო ეცადა საქართველოში გავლენის დაბრუნება არა ტანკებითა და სეპარატისტული ტერიტორიების აღიარებით, არამედ დიდი პოლიტიკის სრულიად ტრადიციული ინსტრუმენტებით - ვაჭრობით, ტრანსპორტით, ინვესტიციებით, ტურიზმით, ენერგეტიკითა და ეტაპობრივი პოლიტიკური ნორმალიზაციით.

სწორედ საქართველო შეიძლებოდა პოტენციურად გამხდარიყო მოსკოვისთვის სამხრეთ კავკასიის ის სახელმწიფო, რომელთანაც შესაძლებელი იქნებოდა პრაგმატული თანაარსებობა ქვეყნის არც რუსეთის სატელიტად და არც ანტირუსულ პლაცდარმად გადაქცევის გარეშე. მაგრამ ამისთვის კრემლს მოუწევდა იმპერიული ამპარტავნობის მსხვერპლად შეწირვა სახელმწიფოებრივი პრაგმატიზმისთვის. ჯერჯერობით კი საპირისპირო ხდება: რუსეთი ინარჩუნებს სოხუმსა და ცხინვალს და ამით თავადვე ზღუდავს თბილისში დაბრუნების შესაძლებლობას. თუ ბაქო საბოლოოდ დამკვიდრდება თურქულ-ცენტრალურაზიურ სისტემაში, ხოლო ერევანი გააგრძელებს დასავლურ დრეიფს, შედეგი თითქმის ისტორიული ანეკდოტი აღმოჩნდება: მოსკოვმა მოიგო 2008 წლის ომი ორი ტერიტორიისთვის, მაგრამ ოცი წლის შემდეგ რისკავს აღმოაჩინოს, რომ წააგო ბრძოლა მთელ სამხრეთ კავკასიისთვის“, - წერს დავით ქართველიშვილი.