მედიაომბუდსმენის ინსტიტუტის შექმნაზე ეუთომ საკუთარი მოსაზრებები წარმოადგინა

საქართველოში მედიაომბუდსმენის ინსტიტუტის შექმნასთან დაკავშირებით, რომლის ინიციატივაც პრემიერმინისტრ გიორგი კვირიკაშვილს ეკუთვნის, ეუთომ საკუთარი მოსაზრებები და რეკომენდაციები მოამზადა. ამ საკითხის შესახებ გამოცემა "ნეტგაზეთი" წერს.

რეკომენდაციები, რომლებიც ლიტვის ჟურნალისტთა კავშირის თავმჯდომარის, დენის რაისვიჩუსის ზედამხედველობით მომზადდა, სამ მიმართულებას მოიცავს:

• პრემიერმინისტრის ინიციატივა უნდა განიხილონ საჯარო დისკუსიის გზით, რომელშიც ჩართული იქნებიან მედიის, აკადემიური სფეროს, არასამთავრობო სექტორისა და პოლიტიკური პარტიების წარმომადგენლები. მედიაომბუდსმენს უნდა ჰქონდეს მაღალი სანდოობა საზოგადოებაში.
• წინდახედულად და სიღრმისეულად უნდა შეფასდეს, საქართველოში მოქმედ ინსტიტუციებს (სახალხო დამცველი, ჟურნალისტური ეთიკის ქარტია და სხვა), რომლებიც უკვე მუშაობენ მედიის რეგულაციისა და თვითრეგულაციის საკითხებზე, მედიამბუდსმენის გაჩენით ხომ არ შეექმნებათ ახალი გამოწვევები. კარგად უნდა შეფასდეს, რით უნდა გაიზარდოს ამ ინსტიტუციების მუშაობის ეფექტურობა?
• ერთი შესაძლებლობა, რომელიც შეიძლება მედიაომბუდსმენის ოფისის შექმნისკენ გადადგმულ პირველ ნაბიჯად განვიხილოთ, ისაა, რომ საქართველოს მთავრობამ იმუშაოს ეუთოს მედიის თავისუფლების ოფისთან, რომელიც შეარჩევს საერთაშორისო მედიაექსპერტს. იგი მისცემს რჩევებს ყველა დაინტერესებულ მხარეს: მთავრობას, პარლამენტს, ინსტიტუციებს, არასამთავრობო ორგანიზაციებს და მედიას, რათა მედიის სამართლებრივი მდგომარეობა საქართველოში გაუმჯობესდეს და შეეწინააღმდეგება გამოწვევებს: პროპაგანდას, მედიის წიგნიერების და თვითრეგულაციის ამაღლებას. ამგვარი პერსონა არ უნდა იყოს მედიაომბუდსმენი მისი ტრადიციული გაგებით, არ უნდა ჰქონდეს მას ეს ტიტული. ამ პერსონას ჯობია ეწოდოს მთავარი მედიამრჩეველი ან საერთაშორისო მედიამრჩეველი, რომელსაც მთავრობისგან დამოუკიდებლად მოქმედების მანდატი ექნება გარკვეული დროის განმავლობაში, რომელიც რეგულარულად მოამზადებს  ანგარიშებს, შეაფასებს მდგომარეობას, გასცემს რეკომენდაციებს და სხვადასხვა მხარის დამაკავშირებელი იქნება. ეს უნდა იყოს საერთაშორისო და ეროვნულ დონეზე ცნობილი პიროვნება, რომელიც მოიპოვებს ნდობას პროცესის მონაწილე პირებს შორის.

რეკომენდაციების განმარტებით ნაწილში, მედიაომბუდსმენის შექმნის ინიციატივა დადებითად არის მიჩნეული, განსაკუთრებით კი რიგ შემთხვევებში: “მედიის მფლობელობასთან დაკავშირებული საკითხები, საზოგადოებრივი მაუწყებლის სტატუსსა და დამოუკიდებლობასთან დაკავშირებული დებატები, ასევე პროპაგანდის გავლენა ინფორმაციაზე, საჭიროებს ფრთხილ მიდგომას, როდესაც საქმე ეხება შესაძლო სამართლებრივ ცვლილებებს, რომელიც პრესის მოქმედებათა თავისუფლებას ეხება.

“საქართველოს პრემიერმინისტრის ინიციატივა მედიაომბუდსმენის ოფისის შექმნაზე არის და შეიძლება განვიხილოთ, როგორც საჯარო დისკუსიის დაწყებად ასეთი ინსტიტუტის საჭიროებაზე და მისი სტატუსის შესახებ. ამგვარი ინსტიტუტის შექმნისთვის მნიშვნელოვანია საზოგადოების მხარდაჭერა, პოლიტიკური კონსენსუსი და სამართლებრივი საფუძველი. ამგვარი ინიციატივის ფონზე, რომელიც მოულოდნელი იყო მედიაორგანიზაციებისთვის, პოლიტიკური ოპოზიციისა და სხვა აქტორებისთვის, საჭიროა მდგომარეობის დეტალური ანალიზი, რომელიც არამხოლოდ სხვა ქვეყნების კარგ მაგალითებს, არამედ შესაძლო საფრთხეებსაც განიხილავს. ამ საკითხის ფრთხილად განხილვისას არასამთავრობო ორგანიზაციებისა და მედიის აქტიური მონაწილეობითა და ჩართულობით შეიძლება გამოინახოს  ყველაზე შესაფერისი გადაწყვეტილება მომავალში მედიაომბუდსმენის ოფისის შესაძლო შექმნის საკითხზე”, – ნათქვამია ამ საკითხთან დაკავშირებით მომზადებულ დოკუმენტში.

6 მარტს პრემიერმინისტრი გიორგი კვირიკაშვილი საქართველოში მედიაომბუდსმენის ინსტიტუტის შექმნის ინიციატივით გამოვიდა. ამის წინაპირობა კი ევროპული სასამართლოს მიერ „რუსთავის 2"-ის საქმესთან დაკავშირებით დროებითი ზომის გამოყენების თაობაზე მიღებული გადაწყვეტილება აღმოჩნდა. 

"საკუთრების დაცვისა და სასამართლოს, როგორც უმნიშვნელოვანესი სახელმწიფო ინსტიტუტის დამოუკიდებლობის დაცვის პარალელურად, არ უნდა შეილახოს არც ერთი ფუნდამენტური უფლება. მართლაც, პირველ რიგში სწორედ ჩვენი, ხელისუფლების ინტერესშია, დაცული იყოს ჩვენივე მთავარი მონაპოვარი, სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლება და მედიაპლურალიზმი. ამიტომ, არ უნდა არსებობდეს არანაირი კითხვის ნიშანი ამ საკითხთან დაკავშირებით.

სწორედ ამიტომ, გამოვდივარ ინიციატივით, ჩამოვაყალიბოთ მედიაომბუდსმენის ინსტიტუტი, სადაც მოწვეული იქნებიან მსოფლიოში ყველაზე მაღალი რეპუტაციის მქონე მედიის უფლებადამცველები. მე დღეს საჯაროდ ვიწვევ სათანამშრომლოდ საერთაშორისო დონის, ევროპელ მედიაექსპერტებს და სპეციალისტებს, რომლებმაც თავისი მოღვაწეობით და საქმით დაამტკიცეს საკუთარი პროფესიონალიზმი. ამ ინსტიტუტმა მუდმივად უნდა აწარმოოს ჩვენს ქვეყანაში მედიაგარემოსა და მისი განვითარებაზე დაკვირვება, მონიტორინგი და ეს უნდა შეეხოს როგორც „რუსთავი 2"-ის ირგვლივ არსებულ ვითარებას, ისე საზოგადოებრივ მაუწყებელში და ზოგადად მედიასივრცეში მიმდინარე პროცესებს", - განაცხადა მაშინ გიორგი კვირიკაშვილმა.

2 მარტს უზენაესი სასამართლოს დიდმა პალატამ "რუსთავი 2" ქიბარ ხალვაშს მიაკუთვნა. 3 მარტს სტრასბურგის სასამართლომ, "რუსთავი 2"-ის მიმართვის საფუძველზე, უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულება შეაჩერა.