რას გულისხმობს ჯანსაღი კვების 5 ძირითადი ელემენტი. რეკომენდაცია

არა ერთი კვლევით დასტურდება, რომ ჯანსაღი კვება დაკავშირებულია როგორც სიცოცხლის ხანგრძლივობასთან, ასევე წონის რეგულირებასთან. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციას ჯანსაღი კვების ხუთი ძირითადი ელემენტი აქვს შემუშავებული. სია იწყება ადრეულ ასაკში ძუძუთი კვებიდან. 

ჯანსაღი კვების 5 ძირითადი ელემენტია: 

1. ჩვილების და მცირეწლოვანი ბავშვების ძუძუთი კვება - რეკომენდაციის მიხედვით, დაბადებიდან 6 თვემდე ჩვილები მხოლოდ ძუძუთი უნდა იკვებობდნენ, სხვა დამატებითი საკვებისა და სასმელის გარეშე. ამასთან, ჩვილებმა მოთხოვნის მიხედვით უნდა ჭამონ - რამდენჯერაც მოშივდებათ დღე-ღამის განმავლობაში. 

6 თვიდან მშობელს შეუძლია ეტაპობრივად დაუმატოს სხვადასხვა სახის უსაფრთხო და ნოყიერი საკვები, თან ძუძუთი კვებაც უნდა გაგრძელდეს 2 ან მეტ წლამდე. რეკომენდაციაა, რომ არ დაემატოს ჩვილისა და მცირეწლოვანი ბავშვების საკვებში მარილი და შაქარი. ქალის რძე თავისთავად შეიცავს პირველი 6 თვის განმავლობაში ბავშვის ჯანსაღი ზრდისა და განვითარებისთვის ყველა საჭირო საკვებ ნივთიერებას და სითხეს. ის ბავშვები, რომლებიც მხოლოდ დედის რძით იკვებებიან, უკეთესი მდგრადობა აქვთ დაავადებების მიმართ როგორიცაა დიარეა, რესპირატორული და ყურის ინფექციები. ბავშვებში, რომლებიც ძუძუთი იკვებებიან, ნაკლებია ჭარბწონიანობისა და სიმსუქნის ან ისეთი არაგადამდები დაავადებების განვითარების რისკი, როგორებიცაა დიაბეტი, გულის დაავადებები ან ინსულტი.

2. მრავალფეროვანი საკვების მიღება - ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის რეკომენდაცია სხადასხვა ტიპის საკვების კომბინაციაა, მათ შორის საბაზისო საკვები (მაგ: მარცვლოვანი, ხორბალი, ქერი, ჭვავი, სიმინდი, ბრინჯი ან ფესვები როგორიცაა კარტოფილი, ტენი, ტარო ან კასავა, პარკოსნები როგორიცაა ოსპი, ლობიო), ბოსტნეული, ხილი და ცხოველური წარმოშობის საკვები (მაგ: თევზი, ხორცი, კვერცხი და რძე). 

მრავალფეროვანი ნატურალური (დაუმუშავებელი) და ახალი საკვების მიღება ყოველდღიურად ეხმარება ბავშვებს და ზრდასრულებს მიიღონ სასიცოცხლოდ აუცილებელი საკვები ნივთიერებების საჭირო რაოდენობა. ეს ასევე თავიდან აცილებს ისეთი საკვების მიღებას, რომელიც შეიცავს ჭარბი რაოდენობით შაქარს, ცხიმს და მარილს, რამაც შესაძლოა გამოიწვიოს წონაში არაჯანსაღი მატება და არაგადამდები დაავადებები. ჯანსაღი და ბალანსირებული საკვების მიღება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ბავშვების სწორი განვითარებისათვის და ასევე ეხმარება ხანდაზმულ ადამიანებს შეინარჩუნონ ჯანმრთელობა და იყვნენ უფრო აქტიურები.

3. მიირთვით ბევრი ბოსტნეული და ხილი - წასახემსებლად უპირატესობა უნდა მიენიჭოს უმ ბოსტნეულს და ახალ ხილს, ვიდრე ისეთ საკვებს, რომელიც შეიცავს ჭარბად შაქარს, ცხიმს ან მარილს. რეკომენდაციების მიხედვით, ბოსტნეულისა და ხილის ძალიან დიდხანს თერმული დამუშავება არ არის კარგი, რადგან ამან შეიძლება გამოიწვიოს მათში შემავალი მნიშვნელოვანი ვიტამინების დაკარგვა. დაკონსერვებული ან გამომშრალი ბოსტნეულისა და ხილის გამოყენებისას, უპირატესობა უნდა მიენიჭოს უშაქრო და უმარილო პროდუქტს. 

ბოსტნეული და ხილი ვიტამინების. მინერალების, დიეტური უჯრედისის, მცენარეული პროტეინის და ანტიოქსიდანტების მნიშვნელოვანი წყაროა. ადამიანებს, რომელთა რაციონში უხვად შედის ბოსტნეული და ხილი, საგრძნობლად ნაკლები აქვთ სიმსუქნის, გულის დაავადებების, ინსულტის, დიაბეტის და კიბოს ზოგიერთი ტიპის განვითარების რისკი.

4. მიირთვით ზომიერად ცხიმები და ზეთები - გამოიყენეთ არასატურირებული მცენარეული ზეთები (მაგ ზეითუნის, სოიოს, მზესუმზირის ან სიმინდის) ვიდრე ცხოველური ცხიმი ან მაღალი სატურაციის ცხიმის შემცველი ზეთები (კარაქი, ქოქოსის ზეთი, პალმის ზეთი ა.შ.). უპირატესობა უნდა მიენიჭოს თეთრ ხორცს (როგორიცაა ფრინველის ხორცი) და თევზს, რაც შედარებით ნაკლებ ცხიმიანია ვიდრე წითელ ხორცს (საქონლის, ღორის, ცხვრის ა.შ). რაც შეიძლება მცირე რაოდენობით უნდა იყოს მენიუში გადამუშავებული ხორცი (მაგ: ძეხვი, სოსისი), რადგან მათში მაღალია ცხიმისა და მარილის შემცველობა. როცა შესაძლებელია აირჩიეთ, ნაკლებცხიმიანი რძე და რძის ნაწარმი.

ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის რეკომენდაციაა, რომ მოვერიდოთ დამუშავებულ, გამომცხვარ და შემწვარ საკვებს, რომელიც შეიცავს ინდუსტრიულად წარმოებულ ტრანსცხიმებს, ცხიმები და ზეთები ენერგიის კონცენტრირებული წყაროა. ცხიმის ზედმეტი რაოდენობით მიღება, განსაკუთრებით არასწორი ცხიმის საზიანოა ჯანმრთელობისთვის. მაგალითად, ადამიანებს ვინც მიირთმევენ ზედმეტ სატურირებულ და ტრანს ცხიმებს გულის დაავადებების და ინსულტის განვითარების მეტი რისკი აქვთ. ტრანსცხიმები შეიძლება ბუნებრივად იყოს ზოგიერთ ხორცსა და რძის პროდუქტებში, მაგრამ ინდუსტრიულად წარმოებული ტრანს-ცხიმები (მაგ: ნახევრად ჰიდროგენირებული ზეთები), რომლებსაც შეიცავს სხვადასხვა დამუშავებული საკვები მათი ძირითადი წყაროა.

5. მიირთვით ნაკლები მარილი და შაქარი - საკვების მომზადების დროს შეზღუდეთ მარილის ან ნატრიუმის მაღალი შემცველობის სოუსების დამატება (მაგ: სოიოს სოუსი და თევზის სოუსი). მოერიდეთ ისეთი საკვების და სახემსის მიღებას, რაც შეიცავს ბევრ მარილს ან შაქარს. ასევე შეზღუდეთ შაქრიანი წვენებისა და გაზიანი სასმელების მიღება. უპირატესობა მიანიჭეთ ახალი ხილს ორცხობილების, ნამცხვრებისა და შოკოლადის ნაცვლად. 

ადამიანებს, რომელთა რაციონში ჭარბადაა ნატრიული (მათ შორის მარილი) ჰიპერტენზიის განვითარების მეტი რისკი აქვთ, რაც ასევე ზრდის გულის დაავადების და ინსულტის რისკს. მსგავსად, ვინც ბევრ შაქარს მიირთმევს, მეტი აქვს ჭარბი წონისა და სიმსუქნის განვითარების რისკი. ადამიანები ვინც ზღუდავენ შაქრის მიღებას, ამცირებენ არაგადამდები დაავადებების განვითარების ალბათობას.