გლობალური ქსელის შემქმნელმა ინტერნეტის გადარჩენის 9 პრინციპი გამოაქვეყნა

გლობალური ქსელის (World Wide Web) შემქმნელი ტიმ ბერნერს-ლი ამტკიცებს, რომ ინტერნეტი საფრთხეშია. მან წარადგინა „კონტრაქტი ვებისთვის“. ეს არის 9 პრინციპი, რომელთა დაცვასაც ის მთავრობებს, კომპანიებს და რიგით ადამიანებს სთავაზობს იმისთვის, რომ ინტერნეტი ღია და უსაფრთხო იყოს და კაცობრიობამ „ციფრულ ანტიუტოპიას“ თავი აარიდოს. „კონტრაქტის“ შემუშავება ინიცირებულია ბერნერს-ლის მიერ დაფუძნებული ორგანიზაციის World Wide Web Foundation-ის მიერ. მის შექმნასა და პრინციპების დასაბუთებაში 80 ექსპერტი მონაწილეობდა, მათ შორის საფრანგეთის და გერმანიის მთავრობების წარმომადგენლები, ასევე Google-ის და Microsoft-ის თანამშრომლები.

„კონტრაქტის“ ნორმებია:

მთავრობებისთვის

1. უზრუნველყავით ყველას წვდომა ინტერნეტზე, რომ ნებისმიერმა ადამიანმა, იმის მიუხედავად, თუ ვინ არის ის და სად ცხოვრობს, ქსელში შესვლა შეძლოს. 

2. ყოველთვის შეუნარჩუნეთ ადამიანებს წვდომა მთელ ინტერნეტზე. რომ ვერავის წაართვან ინტერნეტზე სრული წვდომის უფლება.

3. პატივი ეცით ადამიანის ფუძემდებლურ უფლებას კონფიდენციალურობასა და მონაცემთა დაცვაზე. რომ ყველამ შეძლოს ინტერნეტის გამოყენება, უსაფრთხოდ და შიშის გარეშე.

კომპანიებისთვის:

4. გახადეთ ინტერნეტი იაფი და ყველასთვის ხელმისაწვდომი. რომ ვერავინ აღმოჩნდეს ინტერნეტით სარგებლობისა და ფორმირებისაგან მოწყვეტილი.

5. პატივი ეცით და დაიცავით ადამიანების კონფიდენციალურობა და პირადი მონაცემები იმისთვის, რომ ინტერნეტში ნდობის ატმოსფერო შეიქმნას; რომ ადამიანებმა აკონტროლონ თავიანთი ცხოვრება ინტერნეტში, მკაფიო და ცნობიერი არჩევანი გააკეთონ საკუთარ მონაცემებთან და კონფიდენციალურობასთან მიმართებით.

6. შექმენით ტექნოლოგიები, რომლებიც ადამიანებში საუკეთესოს უწყობენ ხელს და ყველაზე ცუდს ებრძვიან. რომ ინტერნეტი იყოს საზოგადოებრივი სიკეთე, სადაც პირველ ადგილზე ადამიანები იქნებიან.

რიგითი მომხმარებლებისთვის:

7. იყავით ქსელის თანაავტორები და შემოქმედნი. რომ ინტერნეტში იყოს მრავალფეროვანი კონტენტი ყველასათვის.

8. შექმენით ძლიერი თანამეგობრობები, რომლბიც პატივს ცემენ ცივილიზებულ დიალოგს და ადამიანურ ღირსებას. რომ თითოეულმა ინტერნეტში თავი უსაფრთხოდ და კეთილგანწყობილ ატმოსფეროში იგრძნოს.

9. იბრძოლეთ გლობალური ქსელისათვის. რომ ინტერნეტი დარჩეს ღია და გლობალურ საზოგადოებრივ რესურსად მთელი მსოფლიოს ადამიანებისათვის დღესაც და მომავალშიც.

ის, თუ როგორ დაეხმარება მისი პროექტი ინტერნეტს, ბერნერს-ლიმ The New York Times-ში დაწერა.

„ჩემი მშობლები მათემატიკოსები იყვნენ. დედაჩემი მონაწილეობდა მენჩესტერული მარკ 1-ის (ერთ-ერთი პირველი კომპიუტერი ოპერატიულ მეხსიერებაში შენახული პროგრამით) შექმნაში. მშობლები მასწავლიდნენ, რომ კომპიუტერული პროგრამის შექმნისას შენ მხოლოდ საკუთარი წარმოსახვით ხარ შეზღუდული. ექსპერიმენტებისგან მონიჭებული ეს სიხარული დამეხმარა მე გლობალური ქსელის შექმნაში.   

იმედი მქონდა, რომ ქსელის შექმნიდან 30 წლის შემდეგ, ჩვენ მას დიდწილად კაცობრიობის სამსახურისთვის გამოვიყენებდით. ისეთი პროექტები, როგორებიცაა Wikipedia, OpenStreetMap და ღია საწყისი კოდის მქონე პროგრამები - ის სასარგებლო ინსტრუმენტებია, რომელთა გამოჩენასაც ვიმედოვნებდი ქსელში.

იმავდროულად, რეალობა ბევრად რთულია. ქსელში ცდილობენ თავს მოგვახვიონ მცდარი აზრები, სიძულვილი და დეზინფორმაცია, რაც ადამიანთა ერთობებს ანგრევს. ინტერნეტს პირადი მონაცემების მოპარვისთვის, შეშინებისა და მუქარისთვის იყენებენ, ხოლო ცუდი ადამიანები ცბიერი ციფრული ტაქტიკის დახმარებით ძირს უთხრიან დემოკრატიას. ტარგეტირებული პოლიტიკური რეკლამის გამოყენება 2020 წლის ამერიკული საპრეზიდენტო არჩევნების წინ და სხვა ქვეყნებში არჩევნების პერიოდში, შეარყევს ამომრჩევლების ინფორმირებულობას და ხელს შეუშლის მათ არჩევანის გაკეთებაში.

ჩვენ უკან დაბრუნების რესურსი აღარ გაგვაჩნია. ის თუ რა რეაქცია გვექნება ჩვენ ასეთ ბოროტმოქმედებებზე განსაზღვრავს: გაამართლებს ქსელი თავის პოტენციალს როგორც სიკეთის მომტანი გლობალური ძალა, თუ მივალთ ციფრულ ანტიუტოპიამდე.  

ქსელს იმ ადამიანების რადიკალური ჩარევა სჭირდება, რომლებსაც მის მომავალზე რეალური გავლენა აქვთ. ესენია მთავრობები, რომლებსაც შეუძლიათ რეგულირება და კანონების გამოცემა; კომპანიები, რომლებიც ქმნიან პროდუქტებს; სამოქალაქო საზოგადოება და აქტივისტები, რომლებიც ხელისუფლებებს აკონტროლებენ; და თითოეული მომხმარებელი, რომელიც სხვებთან კონტაქტობს ინტერნეტში.    

ჩვენ უნდა გამოვიდეთ ჩიხიდან, რითაც დასრულდა ქსელის წინაშე არსებული პრობლემების გადაწყვეტის წინა მცდელობები. მთავრობებმა უნდა შეწყვიტონ პლატფორმების დადანაშაულება უმოქმედობაში, ხოლო კამპანიები კონსტრუქციულად უნდა მიუდგნენ მომავალი კანონების და წესების შექმნას და არამხოლოდ უბრალოდ ებრძოლონ მათ.  

მე გთავაზობთ ჩიხის დაძლევის ახალ მიდგომას - „კონტრაქტს ვებისათვის“.

ეს მოქმდებების გლობალური გეგმაა, რომელიც გასული წლის განმავლობაში შექმნეს აქტივისტებმა, მეცნიერებმა, კომპანიებმა, მთავრობებმა და რიგითმა ადამიანებმა მთელი მსოფლიოდან. მისი მიზანია იზრუნოს იმაზე, რომ ჩვენი ონლაინ-სამყარო იყოს უსაფრთხო, მომხმარებლების შესაძლებლობები გაფართოვდეს და მართლაც ღია იყოს ყველასთვის.

„კონტრაქტში“ აღწერილია ინტერნეტის მიზანმიმართულად ბოროტად გამოყენებასთან ბრძოლის ზომები. მაგალითად, დოკუმენტი მოუწოდებს მთავრობებს გამოაქვეყნონ მონაცემთა საჯარო რეესტრები, რათა მოქალაქეებს ესმოდეთ, თუ როგორ იყენებენ მათ პერსონალურ ინფორმაციას. თუ მთავრობები უზიარებენ ჩვენს მონაცემებს კერძო კომპანიებს ან ყიდულობენ ამ მონაცემებს მათგან, ჩვენ უფლება გვაქვს ვიცოდეთ ამის შესახებ და მივიღოთ ზომები.

„კონტრაქტში“ ჩამოთვლილია მეთოდები იმ სტიმულების მოსაშორებლად, რომლებიც ახალისებენ კლიკბეითს ან დეზინფორმაციას. ტარგეტირებული პოლიტიკური რეკლამა პარტიებს საზოგადოებრივი დისკუსიის ჩაშლის შესაძლებლობას აძლევს. აუცილებელია, რომ პლატფორმებმა გახსნან თავიანთი „შავი ყუთები“ და გვაჩვენონ, როგორ ამცირებენ ან სპობენ რისკებს, რომლებსაც მათი პროდუქტები წარმოადგენენ საზოგადოებისათვის. ჩემი აზრით, მთავრობებმა სასწრაფოდ უნდა აკრძალონ ტარგეტირებული პოლიტიკური რეკლამა, რომ საზოგადოებრივი დისკუსიის მიმართ ნდობა აღდგეს.  

განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი ის, რომ „კონტრაქტი“ მოიცავს კონკრეტულ ქმედებებს პლატფორმების შემუშავებისას (მათ შორის არაგანზრახ) ნეგატიური შედეგების თავიდან ასარიდებლად. მაგალითად, ქალები, რომლებიც იყენებენ სირბილის აპლიკაციებს, რატომ უნდა ნერვიულობდნენ იმაზე, რომ მათი მარშრუტები სხვა მომხმარებლებისთვისაც ხელმისაწვდომია? შესაძლოა, იმიტომ, რომ აპლიკაციის შემქნელებს არ უფიქრიათ ქალებისთვის უსაფრთხოების აუცილებლობაზე. ჩვენ გვჭირდება არსებითად უფრო მრავალფეროვანი პერსონალი ტექნოლოგიურ კომპანიებში, რომ მათი პროდუქცია მოსახლეობის ყველა მოთხოვნებს პასუხობდეს. და კომპანიებმა უნდა გამოსცენ ანგარიშები, რომლებიც დამაჯერებლად დაგვანახებს მრავალფეროვნების მიზნების მიღწევაში პროგრესს.      

იმისთვის, რომ ონლაინ-სამყარო საცხოვრებლად ღირსეული ადგილი გახდეს, ჩვენ უნდა გამოვიყენოთ „კონტრაქტი ვებისთვის“ ჩვენთვის სასურველი გლობალური ქსელისთვის საბრძოლველად. 

მთავრობებმა უნდა დაიცვან საკუთარი მოქალაქეების უფლებები ინტერნეტში ეფექტიანი რეგულირებისა და კანონის გამოყენების გზით. კომპანიებმა შედეგები კვარტალზე შორს უნდა გათვალონ და ესმოდეთ, რომ გრძელვადიანი წარმატება ნიშნავს საზოგადოებისათვის სასარგებლო და ადამიანებისათვის სანდო პროდუქტების შექმნას. 

უკვე ჩამოყალიბდა „კონტრაქტის“ მხარდამჭერი ძლიერი კოალიცია. ისეთი ქვეყნების მთავრობები, როგორებიცაა საფრანგეთი, გერმანია და განა მის პრინციპებს შეუერთდნენ. ტექნოლოგიური გიგანტები Google-ი, Facebook-ი, Microsoft-ი და Reddit-ი სხვა კომპანიებთან, მაგალითად, საძიებო სისტემა DuckDuckGo-თან ერთად, მზად არიან მოქმედებისათვის. ბევრი სამოქალაქო ორგანიზაცია, მათ შორის ელექტრონული საზღვრების ფონდი, „რეპორტიორები საზღვრებს გარეშე“ და AccessNow, კონტრაქტს შეუერთდნენ. ეს კერძო პირებმაც გააკეთეს, მაგალითად, აშშ-ის წარმომადგენლობითი პალატის დეპუტატმა რო კჰანამ.

„კონტრაქტთან“ მიერთებით, მთავრობები და კომპანიები ვალდებულნი ხდებიან რამდენიმე პუნქტის თანახმად კონკრეტული ნაბიჯები გადადგან. ზოგიერთ ცვლილებას შესაძლოა დიდი დრო დასჭირდეს: ჩვენ არ ველით ტრანსფორმაციას ერთ ღამეში. მაგრამ თვალს მივადევნებთ მათ ძალისხმევას, და თუ ისინი პროგრესს ვერ მიაღწევენ, „კონტრაქტიდან“ გაირიცხებიან.

„კონტრატქს“ უკვე იყენებენ, როგორც პრაქტიკულ სახელმძღვანელოს მთავრობის თანამდებობის პირებისა და კომპანიებისთვის პოლიტიკური გადაწყვეტილებების მისაღებად, ასევე იყენებენ, როგორც ინსტრუმენტს, რომელიც ეხმარება სამოქალაქო საზოგადოებას ცვლილებების დაცვაში, პროგრესის გაზომვასა და მთავრობების და კომპანიების ანგარიშვალდებულების უზრუნველყოფაში.

მაგრამ ეს საკმარისი არ არის. ფონდი World Wide Web Foundation-ი თავის საერთაშორისო პარტნიორებთან ერთად იმუშავებს ადამიანების მობილიზებაზე მთელი მსოფლიოს მასშტაბით. გააცანით კონტრაქტში მოცემული საკითხები თქვენს პოლიტიკურ წარმომადგენლებს და კანდიდატებს არჩევნების მოახლოებასთან ერთად. ხელისუფლებების პრიორიტეტების და ქმედებების შეცვლის საუკეთესო გზა - მათთან ლაპარაკია.

შემოუერთდით ჩვენს ფონდს, ჩვენს პარტნიორებს და ადამიანებს მთელ მსოფლიოში, რათა ვიბრძოლოთ ინტერნეტისთვის“, - წერს The New York Times-ში ტიმ ბერნერს-ლი.