დავოსში მთლიანი შიდა პროდუქტის მაჩვენებლის ალტერნატივა მოიფიქრეს

მსოფლიო ეკონომიკურ ფორუმზე, რომელიც დავოსში გაიხსნა, ქვეყნების ეკონომიკური განვითარების ალტერნატიული შეფასების სისტემაზე ილაპარაკეს. მას მთლიანი შიდა პროდუქტის (მშპ) უფრო თანამედროვე ანალოგს უწოდებენ. მშპ მთავარი ეკონომიკური მაჩვენებელია, რომლის მიხედვითაც განისაზღვრება ქვეყნის პოზიცია მსოფლიოში.

მას ინკლუზიური განვითარების (Inclusive Development Index) ინდექსი (ან რეიტინგი) უწოდეს. ფორუმის ჩანაფიქრით, მისი მიზანი "საზოგადოების ინფორმირება და მდგრადი და ინკლუზიური ეკონომიკური განვითარების ხელშეწყობაა". უფრო მარტივად რომ ვთქვათ, ეს არის მაჩვენებელი, რომელიც ითვალისწინებს არამხოლოდ მშპ-ს, არამედ დამატებით 11 პარამეტერს, რაც იმას ნიშნავს, რომ უფრო სრულად ასახავს ქვეყანაში არსებულ ვითარებას და არა მხოლოდ მის საწარმოო სიმძლავრეებს. ინდექსს ზედიზედ მეორე წელია ადგენენ.

ეს ინდექსი სამ ჯგუფად იყოფა. ესენია ზრდა და განვითარება, ინკლუზიურობა, თაობათა მემკვიდრეობითობა და განვითარების მდგრადობა. ჯგუფები სულ 12 პარამეტრს მოიცავს, როგორებიცაა მშპ ერთ სულ მოსახლეზე (აშშ დოლარებში),  ჯანმრთელი ცხოვრების მოსალოდნელი ხანგრძლივობა (წლები), მოსახლეობის დასაქმება (პროცენტები); სიღარიბის დონე (პროცენტები), მედიანური შემოსავალი (აშშ დოლარებში); სახელმწიფო ვალი (მშპ-ს პროცენტები), დემოგრაფიული დატვირთვის კოეფიციენტი (პროცენტები) და სხვ.

ყველა ამ მაჩვენებლიდან თავდაპირველად ყალიბდება ჯგუფური ინდექსები, შემდეგ კი საბოლოო - მათი საშუალო არითმეტიკული.

შეფასების ახალი სისტემით მსოფლიოს ლიდერებად ის ქვეყნები რჩებიან, რომლებიც ლიდერები არიან მშპ-ს მიხედვითაც, თუმცა არის სიურპრიზებიც. მაგალითად, განვითარებულ ქვეყნებში, როგორც ერთ სულ მოსახლეზე მშპ-ს მიხედვით, ასევე ინკლუზიური განვითარების ახალი ინდექსის თანახმად, ლიდერები არიან ნორვეგია, ლუქსემბურგი და შვეიცარია. მაგრამ ისლანდია, რომელიც მშპ-ს თანახმად, მხოლოდ მე-12 პოზიციაზეა, ინკლუზიურობით მე-2 ადგილზე გავიდა. მოულოდნელი ლიდერები აღმოჩდნენ განვითარებად ქვეყნებშიც: აზერბაიჯანი (მშპ-ს თანახმად 26-ე ადგილზეა) შეფასების ახალ სისტემაში მე-3 ადგილზეა. პირველი პოზიციები ორივე შემთხვევაში ევროპულ ქვეყნებს აქვთ: ლიტვა, უნგრეთი და ლატვია.

მოწინავე ეკონომიკური სახელმწიფო ამერიკის შეერთებული შტატები, განვითარებულ ქვეყნებს შორის ინკლუზიურობით 30 ქვეყნიდან 23-ე ადგილზეა. ასეთი შედეგი აიხსნება ცხოვრების მცირე ხანგრძლივობით, სიღარიბის მაღალი დონით და უთანასწორობის მაღალი ხარისხით, ასევე სახელმიწიფო ვალის მოცულობით. განვითარებად ქვეყნებს შორის ბრაზილია 37-ე ადგილზეა, სადაც უთანასწორობის და სახელმწიფო ვალის მხრივ ასევე სერიოზული პრობლემებია.

კითხვა იმის შესახებ, თუ რომელი რეიტინგი უკეთესია, სპეციალისტების თქმით, არაკორექტულია: მშპ-ს ინდექსიც საჭიროა და ახალიც. მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმის ეკონომისტთა მთავარი თეზისი არის ის, რომ ქვეყნებმა უნდა გააცნობიერონ კურსის შეცვლის აუცილებლობა, რადგან მზარდი უთანასწორობა და მომავალი თაობებისთვის ზრუნვაზე უარის თქმა, კარგს არაფერს მოიტანს. და ახალი ინდექსიც საჭიროა იმის დემონსტრირებისთვის, თუ როგორ მაცდუნებლად შეიძლება გამოიყურებოდეს წარმატება, რომელიც მხოლოდ სახელმწიფოების საწარმოო სიმძლავრით იზომება.