რამდენად ძვირია საბანკო სესხები საქართველოში

საბანკო სესხებზე საპროცენტო განაკვეთების სიდიდე დამოკიდებულია ქვეყნის ეკონომიკური განვითარების დონესთან, ცენტრალური ბანკის მიერ განხორციელებულ მონეტარულ და საზედამხედველო პოლიტიკასთან და ასევე ფინანსურ სისტემაში არსებულ კონკურენციასთან. ვებგვერდი "ბანკები და ფინანსები"  განმარტავს, რამდენად ძვირია საბანკო სესხები საქართველოში 

საქართველოში საშუალო წლიური საპროცენტო განაკვეთები კომერციული ბანკების სესხებზე უკანასკნელი ორი ათწლეულის განმავლობაში კლებადი ტენდენციით ხასიათდება და თუ მაგალითად 1996 წელს 61,2% იყო, უკვე 2017 წელს  12,2% ფიქსირდება. უფრო დეტალურად კი შინამეურნეობეზე გაცემული სესხების საპროცენტო განაკვეთები უნდა ვნახოთ, სადაც ეროვნული ბანკის მონაცემების მიხედვით შემდეგი ვითარებაა: უძრავი ქონებით უზრუნველყოფილი სესხების საშუალო წლიური შეწონილი საპროცენტო განაკვეთი 2017 წელს 11,7%-ს შედაგენს, ავტოსესხი – 17%, ლომბარდული სესხი – 23,45%, სამომხმარებლო სესხი 17,87%, უზრუნველყოფილი სესხი – 17,43%, ხოლო არაუზრუნველყოფილი სესხი – 18%.

ზემოხსენებული საშუალო წლიური 12,2% არის საშუალო მაჩვენებელი, რომელიც მიიღება შემდეგნაირად: თუ მაგალითად ბიზნეს სესხს ბანკი ე.წ. „პრაიმ რეითში“ (prime rate) გასცემს 5%-ად, ხოლო სამომხმარებლო სესხს 19,4%-ად, საშუალო მაჩვენებელი 12,2% გამოდის, რაც სულაც არ ნიშნავს იმას, რომ სესხების უმეტესი კატეგორია ამ პროცენტში გაიცემა. როგორც წესი, „პრაიმ რეითიში“ კომერციული ბანკები უპირატეს მომხმარებლებს აკრედიტებენ, ხოლო მათ მიერ კლიენტებისთვის შეთავაზებული სასესხო პროდუქტების უმეტესი ნაწილი როგორც ზემოთ აღვნიშნეთ, საშუალო მაჩვენებელზე გაცილებით მაღალია.

ბანკის მიერ სესხზე დაწესებული საპროცენტო განაკვეთი სხვადასხვა კომპონენტისგან შედგება. პირველ რიგში, დეპოზიტებზე არსებული საშუალო წლიური საპროცენტო განაკვეთი, რომელიც 2017 წელს 4%-ს შეადგენს (ჯამში ეროვნულ და უცხოურ ვალუტაში დეპოზიტებზე). ამას ემატება ლიბორი, (London Interbank Offered Rate) ბანკთაშორის სესხებზე საშუალო შეწონილი საპროცენტო განაკვეთი, ანუ ის, თუ რა პროცენტში იზიდავენ თავად კომერციული ბანკები თანხებს უცხოურ ვალუტაში და ეს მაჩვენებელი დაახლოებით 2%-ს შეადგენს. გასათვალისწინებელია აგრეთვე მომსახურების პროცენტი, რომელიც არის დაახლოებით 2,5%. ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი კომპონენტია რისკის პრემია, რომელსაც ბანკი გაიანგარიშებს მსესხებლის გადამხდელუნარიანობიდან გამომდინარე.

თუ კომპანიაზე გაიცემა სესხი რომელსაც რეიტინგი AAA აქვს, საპროცენტო განაკვეთში რისკის პრემია ნულთან ახლოს იქნება, თუმცა საცალო სესხების დროს რისკის პრემია მნიშვნელოვნად ზრდის საპროცენტო განაკვეთს. არსებობს მოსაზრება, რომ საქართველოში კომერციული ბანკები ხელოვნურადაც ზრდიან რისკის პრემიის განაკვეთს, იმისათვის, რომ მაღალ პროცენტში გაიცეს სესხი.

საბანკო სექტორს, ქართულ ფინანსურ ბაზარზე უკონკურენტო მდგომარეობა შესაძლებლობას აძლევს, რომ პროცენტები მაღალ ნიშნულზე შეინარჩუნოს, ვინაიდან საფინანსო ბაზარზე მაღალი კონკურენციის არსებობის შემთხვევაში, ფინანსური სერვისების მიმწოდებლები, მომხმარებლების მისაზიდად ბუნებრივად ცდილობენ საპროცენტო განაკვეთების შემცირებას და პროდუქტების დივერსიფიცირებას.