როგორია საქართველოს პარლამენტის ერთი საუკუნე

საქართველოს დამოუკიდებლობა ტფილისის სასახლეში 1918 წლის 26 მაისს გამოცხადდა. ამავე სხდომაზე მიიღეს გადაწყვეტილება ეროვნული საბჭოსთვის საქართველოს პარლამენტი დაერქმიათ. 9 თვის შემდეგ საქართველოს ისტორიაში პირველი არჩევნები ჩატარდა - პირდაპირი საყოველთაო, ფარული და პროპორციული საარჩევნო სისტემით. არჩევნებში, სადაც ამომრჩეველთა აქტივობამ 60 პროცენტს მიაღწია სოციალ-დემოკრატიულმა პარტიამ გაიმარჯვა. მანდატები  მოიპოვეს  ეროვნულ-დემოკრატებმა, სოციალ-რევოლუციონერებმა და სოციალისტ-ფედერალისტთა სარევოლუციო პარტიამ. დეპუტატებს შორის იყო 5 ქალი. 
პირველი არჩეული კანონმდებლების ავტოგრაფებს დამოუკიდებლობის აქტი ინახავს -  1918 წლის 26 მაისს ტფილისში 5 საათსა და 10 წუთზე  გამოცხადებული დამოუკიდებლობის აქტი პარლამენტმა პირველივე სხდომაზე დაადასტურა. პირველმა საკანონმდებლო ორგანომ, არსებობის მცირე ისტორიის მიუხედავად შეიმუშავა და დაამტკიცა ქვეყნის უზენაესი კანონი. საქართველოს კონსტიტუცია 1921 წლის 21 თებერვალს მიიღეს, მაშინ, როცა ქართული საჯარისო ნაწილები თბილისის მისადგომებთან საოკუპაციო მეთერთმეტე არმიის ნაწილებს ებრძოდნენ. თბილისის თავზე წითელი დროშა ფრიალებს, გაუმარჯოს საბჭოთა საქართველოს - 1921 წლის 25 თებერვალს, კონსტიტუციის მიღებიდან 4 დღეში, ამ სიტყვებით ამცნო სერგო ორჯონიკიძემ ლენინს და სტალინს საქართველოს ოკუპაცია.
საბჭოთა ოკუპაცია 70 წლის შემდეგ დამოუკიდებლობის აღდგენით დასრულდა. ქვეყნის პირველმა პრეზიდენტმა რეფერენდუმის საფუძველზე მთავრობის სასახლეში დამოუკიდებლობა გამოაცხადა. დამოუკიდებელი ქვეყნის მშენებლობის მთავარ იდეას შიდა დაპირისპირება არღვევს. პარლამენტის შენობა პრეზიდენტის თავშესაფარი ხდება, სამოქალაქო ომი ქვეყნის ისტორიასაც ისეთივე მძიმე კვალს ამჩნევს,  როგორც რუსთაველის გამზირს და პარლამენტის შენობას. 
სახელმწიფო გადატრიალების შემდეგ, 92 წლის საპარლამენტო არჩევნები შერეული სიტემით ჩატარდა.  საკანონმდებლო ორგანო ყველაზე ჭრელი და მრავალპარტიული იყო - 235 დეპუტატით 24 პოლიტიკური გაერთიანებიდან. თუმცა, ასეთი შემადგენლობით პარლამენტმა შეძლო და საქართველოს კონსტიტუცია მიიღო.
მოქალაქეთა კავშირი აბსოლუტური ძალაუფლებით პარლამენტში ორჯერ მოვიდა- ორჯერ აირჩიეს პარლამენტის თავმჯდომარედ პარტიის გენერალური მდივანიც. - ზურაბ ჟვანიას თავმჯდომარეობის პერიოდში საქართველოს პარლამენტმა პოსტ-საბჭოურ სივრცეში პირველმა შექმნა სრულიად ახალი საკანონმდებლო სისტემა, დადგინდა 7%-იანი საარჩევნო ბარიერი და განისაზღვრა აჭარის და აფხაზეთის ავტონომიის საკითხიც. როცა ნინო ბურჯანაძე პარლამენტის თავმჯდომარედ აირჩიეს, მილოცვებს ზურაბ ჟვანიაც იღებდა-ეს მისი პირადი წარმატებაც იყო. პარლამენტი მაშინ სახელისუფლებო ძალის 132 და ოპოზიციის 92 დეპუტატს აერთიანებდა. ერთგვაროვანი პარლამენტის საკონსტიტუციო უმრავლესობას 135 დეპუტატით ნაციონალური მოძრაობა წარმოადგენდა -პირველივე წელს, უპრობლემოდ შეცვალეს კონსტიტუციის 30 მუხლი-ყველაფერი კეთდებოდა საპრეზიდენტო ძალაუფლების მაქსიმალური გაძლიერებისთვის. ბურჯანაძის სპიკერობის პერიოდს უკავშირდება საკანონმდებლო ორგანოში დეპუტატთა რიცხვის 235-დან 150 მდე შემცირება. თუმცა, ზოგიერთ პარლამენტარს დასვენებაზე უარი ვერც კონკურენციის ზრდამ ათქმევინა. მეშვიდე მოწვევის პარლამენტის თავმჯდომარის ჩაქუჩის ხმა დარბაზში იმ სიხშირით ისმოდა, რა სიხშირითაც საკონსტიტუციო უმრავლესობით კიდევ ერთხელ მოსული ნაციონალური მოძრაობა კონსტიტუციას ცვლიდა.  სწორედ ამ პერიოდში ჩაიწერა კონსტიტუციაში, რომ ქვეყანა საპრეზიდენტოდან საპარლამენტო მმართველობაზე უნდა გადასულიყო. 117 მომხრე და არც ერთი წინააღმდეგი-ამ შედეგით მიიღო პარლამენტმა ისტორიული გადაწყვეტილება დსთ-დან გასვლის შესახებ. კანონების მიღების სიხშირითა და სისწრაფით რეკორდსმენმა მე-7 მოწვევის პარლამენტმა,  კონსტიტუციაში პარლამენტის მისამართიც შეცვალა, თუმცა დავით ბაქრაძის ნაცვლად თავმჯდომარის სკამი ქუთაისის პარლამენტში დავით უსუფაშვილმა დაიკავა. 2012 წელს პარლამენტში ახალი ძალა, პოლიტიკაში კი უცხო სიტყვა-კოჰაბიტაცია გაჩნდა. თუმცა აუთვისებელის ათვისებაზე მეტად, პარლამენტარები უფრო ხშირად ურთიერთობებს ნაცადი ფორმებით არკვევდნენ. მერვე მოწვევის პარლამენტარებს თავმჯდომარე ყოფა-ქცევაში ორიანს უწერს. თუმცა დარბაზში მისი თქმით  რამდენიმე ხუთოსანიც ჰყავდათ და დაამტკიცეს ანტიდისკრიმინაციული კანონი. პარლამენტმა მხარი დაუჭირა ასოცირების ხელშეკრულების რატიფიცირებასაც. პარლამენტის აპარატის უხუცესი თანამშრომელი დამოუკიდებელი საქართველოს საკანონმდებლო ორგანოს მუშაობის ცოცხალი მემატიანეა. ყველაზე მძიმედ გამსახურდიას პრეზიდენტობის პერიოდი ახსენდება. იხსენებს ვარდების რევოლუციის პერიოდში, დემონტრანტების პარლამენტის შენობაში შესვლის შემდეგ, როგორ წაიღო დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტი სახლში, რომ უმნიშვნელოვანესი სიტორიული დოკუმენტი შემთხვევითი დაზიანებისგან გადაერჩინა. ამ სხდომათა დარბაზში პოლიტიკური დებატები 7 წლიანი შესვენების შემდეგ, მეცხრე მოწვევის პარლამენტმა საგაზაფხულო სესიაით გახსნა. ირაკლი კობახიძე პარლამენტს 2016 წლის ნოემბრიდან ხელმძღვანელობს. ის იყო სახელმწიფო საკონსტიტუციო კომისიის თავმჯდომარეც. პარლამენტის სპიკერს პირადი და თანაგუნდელების მთავარ მიღწევად სწორედ კონსტიტუციის ახალი რედაქცია მიაჩნია. პარლამენტარიზმის 100 წლისთავის რუსთაველის თეატრში სპეციალურად დაიდგა  რობერტ სტურუას ახალი სპექტაკლი-მინიმალური ტექსტით და მაქსიმალური ემოციით. სპექტაკლი მთავარ ისტორიული მოვლენების ზუსტი თხრობა არ არის- თუმცა, სცენის მიღმა, რეალობაში, პარლამენტი ყოველთვის მოვლენების ეპიცენტრია, პარლამენტში საკონსტიტუციო უმრავლესობა კი ქართული პარლამენტარიზმის ერთგვარი ნაწილი. დამფუძნებელმა კრებამ საუკუნის უკან დემოკრატიული ღირებულებების პარლამენტი შექმნა, 100 წლის შემდეგაც  ეს მოდელი ქართულ რეალობაზე მაღალ სტანდარტს უდრის.