როგორ ისჯება სექსუალური შევიწროება საქართველოში

საქართველოში 25 ნოემბერს ქალთა მიმართ ძალადობის წინააღმდეგ 16-დღიანი სამთავრობო კამპანია დაიწყო. 2019 წელს კამპანიის მთავარ თემად განისაზღვრა სექსუალური შევიწროება. სექსუალური შევიწროება ადამიანის უფლებების დარღვევაა და 2019 წლის მაისიდან კანონმდებლობაში შეტანილი ცვლილებების შედეგად ისჯება კანონით.

რას გულისხმობს სექსუალური შევიწროება საქართველოში და როგორია ამ მხრივ საქართველოს კანონმდებლობა:

2019 წლის 10 მაისიდან ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსში, ამოქმედდა ახალი მუხლი - 1661, რომელიც ითვალისწინებს ადმინისტრაციულ პასუხისმგებლობას სექსუალური შევიწროების ჩადენისათვის. 

რას ნიშნავს სექსუალური შევიწროება საჯარო სივრცეში?

საზოგადოებრივ ადგილებში პირის მიმართ არასასურველი სექსუალური ხასიათის ქცევა, რომელიც მიზნად ისახავს ან/და იწვევს მისი ღირსების შელახვას და ქმნის მისთვის დამაშინებელ, მტრულ, დამამცირებელ, ღირსების შემლახველ ან შეურაცხმყოფელ გარემოს. 

სექსუალური ხასიათის ქცევად მიიჩნევა სექსუალური ხასიათის ფრაზების თქმა ან/და მიმართვა, გენიტალიების ჩვენება ან/და სექსუალური ხასიათის სხვა ნებისმიერი არასიტყვიერი ფიზიკური ქცევა.

რა სახის პასუხისმგებლობას ითვალისწინებს კანონმდებლობა?

საჯარო სივრცეში სექსუალური შევიწროების ჩადენა იწვევს პირის დაჯარიმებას 300 ლარის ოდენობით, ხოლო დამამძიმებელი გარემოებების არსებობის შემთხვევაში, სამართალდამრღვევის მიმართ შეიძლება გამოყენებულ იქნეს ჯარიმა 500-დან 1000 ლარამდე ოდენობით ან გამასწორებელ სამუშაოები 1 თვემდე ვადით ან ადმინისტრაციული პატიმრობა 10 დღემდე ვადით.

რა შემთხვევაში მძიმდება პირის პასუხისმგებლობა სექსუალური შევიწროების ჩადენისას?

სექსუალური შევიწროების დამამძიმებელ გარემოებებს წარმოადგენს:
•    სექსუალური შევიწროების განმეორებითი ჩადენა  ერთი წლის განმავლობაში;
•    სექსუალური შევიწროების ჩადენა წინასწარი შეცნობით არასრულწლოვნის, ორსულის, უმწეო მდგომარეობაში მყოფის, შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირის მიმართ ან არასრულწლოვნის თანდასწრებით;
•    არასრულწლოვნის, ორსულის, უმწეო მდგომარეობაში მყოფის, შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირის მიმართ ან არასრულწლოვნის თანდასწრებით ჩადენილი სექსუალური შევიწროების ჩადენა ასეთი ქმედების ჩადენისათვის ადმინისტრაციული სახდელის დადებიდან ერთი წლის განმავლობაში;
•    სექსუალური შევიწროების ჩადენა ორი ან მეტი პირის მიმართ.

სექსუალური შევიწროება სამსახურში, სასწავლებელში, და სხვა კერძო სამართლებრივ ურთიერთობებში:

2019 წლის 19 თებერვალს „დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შეახებ“ კანონით აიკრძალა სექსუალური შევიწროება, როგორც დისკრიმინაციის ერთ-ერთი ფორმა. აღნიშნული კანონი ვრცელდება საზოგადოებრივი ცხოვრების თითქმის ყველა სფეროზე - შრომითი და წინასახელშეკრულებო ურთიერთობები, ჯანმრთელობის დაცვის მომსახურება, განათლება, საქონლისა და მომსახურების მიწოდება და ა. შ.

რას ნიშნავს სექსუალური შევიწროება კერძო სამართლებრივ ურთიერთობებში?

სექსუალური ხასიათის ნებისმიერი არასასურველი სიტყვიერი, არასიტყვიერი ან ფიზიკური ქცევა, რომელიც მიზნად ისახავს ან იწვევს პირის ღირსების შელახვას ან მისთვის დამაშინებელი, მტრული, დამამცირებელი, ღირსების შემლახველი ან შეურაცხმყოფელი გარემოს შექმნას.

ვის უნდა მიმართოთ, თუ კერძო სამართლებრივ ურთიერთობაში თქვენ მიმართ ადგილი ჰქონდა სექსუალურ შევიწროებას?

კერძო სამართლებრივ ურთიერთობაში სექსუალური შევიწროების ჩადენის შემთხვევაში შეგიძლიათ გამოიყენოთ შიდა ორგანიზაციული დაცვის მექანიზმები ასეთის არსებობის შემთხვევაში, ასევე მიმართოთ სასამართლოს ან საქართველოს სახალხო დამცველს #1481.

რა სახის პასუხისმგებლობას ითვალისწინებს კანონმდებლობა, თუ სასამართლომ ან სახალხო დამცველმა სექსუალური შევიწროების ფაქტი დაადგინა?

სასამართლო უფლებამოსილია, სექსუალური შევიწროების ჩამდენს დააკისროს: ა) სექსუალური შევიწროების შეწყვეტა; ბ) მატერიალური ანდა მორალური ზიანის ანაზღაურება. 
სახალხო დამცველი უფლებამოსილია, სექსუალური შევიწროების ჩამდენს მიმართოს რეკომენდაციით, ა) შეწყვიტოს სექსუალური შევიწროების ფაქტი; ბ) მომავალში არ ჩაიდინოს სექსუალური შევიწროება; გ) თუ სექსუალურ შევიწროებას ადგილი შემავიწროებლის დასაქმების ადგილას ჰქონდა, სახალხო დამცველი დამსაქმებელს მოუწოდებს, სექსუალური შევიწროების აკრძალვის შესახებ რეგულაცია ასახოს ორგანიზაციის შიდა დოკუმენტაციაში ანდა შექმნას მსგავს ფაქტებზე რეაგირების მექანიზმი.

ვის უნდა მიმართოთ, თუ საზოგადოებრივი თავშეყრის ადგილას თქვენს მიმართ ადგილი ჰქონდა სექსუალურ შევიწროებას?

საზოგადოებრივი თავშეყრის ადგილას სექსუალური შევიწროების ჩადენის შემთხვევაში, დაუყოვნებლივ უნდა მიმართოთ პოლიციას #112, რათა დროულად იყოს შესაძლებელი მტკიცებულებების მოპოვება და სამართალდამრღვევის გამოვლენა.

ქალებზე ძალადობის წინააღმდეგ 25 ნოემბრის დაწესება უკავშირდება 1960 წლის 25 ნოემბერს დები მირაბალების მკვლელობას, რომლებიც პოლიტიკური აქტივისტები იყვნენ და ეწინააღმდეგებოდნენ რაფაელ ტრუხილოს დიქტატურას დომენიკის რესპუბლიკაში. მათი მკვლელობა თვითონ დიქტატორის მიერ იყო შეკვეთილი. 1981 წლის 25 ნოემბერს ფემინისტებმა მოაწყვეს დემონსტრაცია ქალებზე ძალადობის შესახებ ცნობიერების ასამაღლებლად, 1999 წელს კი გაერომ ეს თარიღი ქალებზე ძალადობასთან ბრძოლის საერთაშორისო დღედ გამოაცხადა.