რატომ იკლავენ კაცები თავს უფრო ხშირად ვიდრე ქალები

მთელი მსოფლიოს მასშტაბით, ქალებს უფრო ხშირად უსვამენ დეპრესიის დიაგნოზს, ვიდრე კაცებს. მდედრობითი სქესის წარმომადგენელთა მხრიდან სუიციდის მცდელობის შემთხვევებიც ბევრად მეტია, ვიდრე - მამრობითი სქესის წარმომადგენელთა შემთხვევაში. მაშინ რატომ არის თვითმკვლელობის მაჩვენებელი კაცებში რამდენჯერმე უფრო მაღალი, ვიდრე ქალებში? ამ თემას BBC Future-მა სტატია მიუძღვნა.

ვინ და რატომ იკლავს თავს?

სამწუხაროდ, თვითმკვლელობა თანამედროვე საზოგადოებაში არც თუ ისე იშვიათი მოვლენაა. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის მონაცემებით, 2016 წელს, მთელი მსოფლიოს მასშტაბით, 793 000 სუიციდის შემთხვევა დაფიქსირდა, გარდაცვლილთა უმრავლესობას კი კაცები წარმოადგენდნენ. თუ კონკრეტულად დიდ ბრიტანეთის სტატისტიკას გადავხედავთ, 1981 წლიდან კაცების თვითმკვლელობა მკვეთრად შემცირდა, რაც 100 000 ადამიანზე 15.5 სუიციდის შემთხვევას გულისხმობს. მიუხედავად ამისა, ქვეყანაში თვითმკვლელობა 45 წლამდე კაცებში გარდაცვალების ყველაზე ხშირ მიზეზად რჩება და ამ მიმართულებით გენდერული დისბალანსი ძველებურად თვალშისაცემია. მაგალითისთვის, 100 000 ბრიტანელ ქალზე სუიციდის 4.9 შემთხვევა მოდის. ანალოგიური სიტუაციაა სხვა ქვეყნებშიც. ავსტრალიაში სამჯერ მეტი კაცი იკლავს თავს, ვიდრე ქალი, აშშ-ში ეს მაჩვენებელი 3.5-ჯერ მეტია, არგენტინაში კი - 4-ჯერ მეტი. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის მონაცემებით, ქვეყნების 40%-ში 100 000 კაცზე 15 თვითმკვლელობაზე მეტი მოდის. ქალების სუიციდის მაღალი მაჩვენებელი კი ქვეყნების მხოლოდ 1.5%-ში დაფიქსირდა.

ფსიქოლოგების განმარტებით, თვითმკვლელობა ძალიან მგრძნობიარე და რთული პრობლემაა, რომელიც ბევრ მიზეზთან არის დაკავშირებული. სიკვდილის ეს სახეობა თავშივე გამორიცხავს მისი ნამდვილი მიზეზის სრულად გაგებასაც. რთულია ზემოთხსენებული სტატისტიკური მონაცემების ახსნა, რადგან ქალების ძალიან დიდ ნაწილს აქვს დიაგნოზად დეპრესია. ისინი კაცებზე უფრო ხშირად ცდილობენ სიცოცხლის თვითმკვლელობით დასრულებას. მაგალითად, აშშ-ში ზრდასრული ქალები 1.2-ჯერ ხშირად ლაპარაკობდნენ თვითმკვლელობის მცდელობებზე, ვიდრე კაცები. თუმცა სუიციდის მეთოდები, რომლებსაც კაცები იყენებენ, ხშირად უფრო სასტიკია, ეს კი გადაწყვეტილების სისრულეში მოყვანის ალბათობას მკვეთრად ზრდის. აშშ-ში ცეცხლსასროლი იარაღის 10 მფლობელიდან 6 კაცია და თვითმკვლელობების ნახევარზე მეტი სწორედ ამ მეთოდზე მოდის. ერთ-ერთმა გამოკვლევამ, რომელშიც საავადმყოფოში თვითდაზიანებით მოხვედრილი 4000 პაციენტი მონაწილეობდა, აჩვენა, რომ მამრობით სქესის წარმომადგენლებში სუიციდური მიზანდასახულობა ბევრად მაღალია, ვიდრე - მდედრობითში. 

რა პრობლემები აქვთ კაცებს? 

ბანალურია, მაგრამ ფაქტია, რომ ქალები მზად არიან, თავიანთ პრობლემებზე ილაპარაკონ, კაცები კი დუმილისკენ არიან მიდრეკილი. თუმცა ამაში გარკვეული „ბრალი“ საზოგადოებასაც მიუძღვის, რადგან თაობები იზრდებოდნენ ისე, რომ კაცი „ძლიერი“ უნდა ყოფილიყო და თავის პრობლემებზე არ უნდა ესაუბრა. ეს ყველაფერი კი ბავშვობაში იწყება. „ჩვენ ბიჭებს ვეუბნებით, რომ „ბიჭები არ ტირიან.“ ჩვენ ვაიძულებთ მათ პატარა ასაკიდანვე, არ გამოხატონ ემოცია, რადგან ეს „სისუსტეს“ ნიშნავს“, - ამბობს ქოლმან ო’დრისქოლი, ავსტრალიური საქველმოქმედო ორგანიზაცია Lifeline-ს ყოფილი აღმასრულებელი დირექტორი. ფსიქოლოგების შეფასებით, დედები გოგოებისგან ელოდებიან ემოციურობას, ბიჭებისგან კი ეს მიღებული არ არის. ამიტომაც კაცები ნაკლებად არიან მიდრეკილნი აღიარებისკენ, ვიდრე ქალები. ისინი ექიმსაც ნაკლებად მიმართავენ. ბრიტანული სამედიცინო ჟურნალის მიერ ჩატარებული კვლევის მიხედვით, პირველადი სამედიცინო დახმარების მაჩვენებლები კაცებში 32%-ით ნაკლებია, ვიდრე ქალებში. მამრობითი სქესის წარმომადგენლები ექიმს ფსიქიკური დახმარებისთვისაც ძალიან იშვიათად მიმართავენ. იმიტომ კი არა, რომ კაცებს ნაკლები პრობლემა აქვთ, ვიდრე ქალებს. უბრალოდ, ისინი ვერ იაზრებენ თავიანთ სტრესულ მდგომარეობას და იმას, რომ მათში სუიციდის რისკი მაღალია. სპეციალისტები გარკვეულ ახსნას ქალისა და კაცის განსხვავებულ ბიოლოგიურ აგებულებაში, ჰორმონალურ სტრუქტურასა და ტვინის ფუნქციონირებაში ხედავენ.

კაცები პრობლემის მოგვარებას თვითმკურნალობით ცდილობენ, რაც ფსიქოაქტიური ნივთიერებებისა და ალკოჰოლის მიღებით გამოიხატება. ეს მეთოდები კი თვითმკვლელობისკენ მიდრეკილებას კიდევ უფრო ამწვავებს. კაცებს თითქმის ორჯერ უფრო ხშირად აქვთ ალკოჰოლდამოკიდებულება, ვიდრე ქალებს, რაც თავის მხრივ სუიციდის მაპროვოცირებელი ერთ-ერთი ძირითადი რისკ-ფაქტორია. თვითმკვლელობის გამომწვევ მიზეზებს შორის სპეციალისტები ოჯახსა და სამსახურსაც ასახელებენ. მაგალითისთვის, ეკონომიკური კრიზისის დროს უმუშევრობის დონე იზრდება, რაც, თავის მხრივ, სუიციდის შემთხვევებს ზრდის. 2015 წელს ჩატარებული კვლევის თანახმად, უმუშევრობის ზრდის ყოველ 1%-იან მაჩვენებელზე 0.79 თვითმკვლელობის ფაქტი დაფიქსირდა. მორიგი რისკ-ფაქტორი არის იზოლაცია, რომელიც ცხოვრების ნებისმიერ სფეროში შეიძლება გამოვლინდეს. მაგალითისთვის, გარეგნულად წარმატებული ადამიანი, რომელსაც ფანტასტიკური კარიერა აქვს, შესაძლოა, „პირამიდის თავში მარტო აღმოჩნდეს“. თუმცა, მეორე მხრივ, მილიონობით ადამიანი კარგავს სამსახურს, ჩვენ ყველამ ცხოვრების გარკვეულ ეტაპზე  ვიღაც ან რაღაც დავკარგეთ, რაც სრულებით არ ნიშნავს იმას, რომ სიცოცხლეს თვითმკვლელობით დავასრულებთ.

შეიძლება თუ არა პრობლემის მოგვარება?

ამ პრობლემის მოგვარების მარტივი გზა ნამდვილად არ არსებობს. თუმცა არის პროგრამები, რომლებიც ამ მიმართულებით მეტნაკლებად წარმატებულია. მაგალითისთვის, არსებობს სხვადასხვა სახის თერაპია, რაც თვითმკვლელობისადმი მიდრეკილ ადამიანებთან ერთად ფეხბურთის ყურებას ან ველოსიპედის ტარებას გულისხმობს. ეს აძლევს მათ შესაძლებლობას ილაპარაკონ, თუ რას გრძნობენ და ეს აღიარება გულწრფელი უნდა იყოს. პრობლემის მოგვარებაში მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ახალი ტექნოლოგიებიც. იქნება ეს ნდობის ტელეფონი თუ ხელოვნური ინტელექტი, რომელსაც ჩატ-ბოტის ფორმა აქვს. მთავარია, ადამიანმა გააცნობიეროს, რომ დახმარება სჭირდება და მიმართოს ოჯახის წევრს, მეგობარს, კოლეგას ან პირდაპირ სპეციალისტს.