რა ეტაპზეა ანაკლიის პორტის მშენებლობა. ვიდეო

შავი ზღვის აკვატორიაში პორტისთვის საუკეთესო ადგილას, ანაკლიის სანაპიროზე, დიდი გადამზიდავი გემები დიდი ტვირთით პირველად 2021 წლის დასაწყისში უნდა შემოვიდნენ. ინვესტორმა ამ ტერიტორიაზე შესაბამისი ინფრასტრუქტურა 2 წელიწადზე ნაკლებ დროში უნდა მოაწყოს. "ანაკლიის განვითარების კონსორციუმს" ამისთვის მეტი დრო ჰქონდა, თუმცა სამუშაოები ხელშეკრულების გაფორმებიდან მხოლოდ 1 წლის შემდეგ დაიწყო. ამასთან დაკავშირებით სიუჟეტი "იმედის კვირამ" მოამზადა.

1 წელზე მეტი გავიდა მას შემდეგ, რაც ანაკლიის სანაპიროზე ოფიციალურ სამუშაოები დაიწყო, თუმცა ამ დროისთვის, მხოლოდ მოსამზადებელი სამუშაოების ნაწილია დასრულებული. კერძოდ, გამზადებულია მიწა და ზღვის ფსკერის დაღრმავებითი სამაშაოები. გასული წლის შემოდგომაზე აქ დაღრმავებითი სამუშაოებისთვის გემი "ათენა" მუშაობდა.

კონსორციუმში განმარტეს, რომ არსებული მდგომარეობა ნორმალურია, რადგან დიდ ჭაობს აშრობენ და ამას დრო სჭირდება. ძირითად სამშენებლო სამუშაოებს კი მაშინ დაიწყებენ, როცა ფული ექნებათ. 

საერთაშორისო საფინანსო ინსტიტუტებისგან სესხის მიღებას რომ ვერ ახერხებს, ამაზე პასუხისმგებლობას ინვესტორი მთავრობას აკისრებს, თუმცა მათ თავიდანვე იცოდნენ, რომ პორტის მშენებლობის მხოლოდ პირველი ფაზისთვის 600 მილიონი აშშ დოლარი დასჭირდებოდათ. 

ამ 600 მილიონიდან ინვესტორი ანუ მამუკა ხაზარაძის მიერ დაფუძნებული კონსორციუმი - საკუთარი კაპიტალის სახით 100 მილიონს დოლარს ჩამოდის, კიდევ 100 მილიონს "საპარტნიორო ფონდიდან", ანუ სახელმწიფოსგან იღებს სუბორდინირებული სესხის სახით. ეს ნიშნავს, რომ სახელმწიფო ინვესტორს ვალის დაბრუნებას მხოლოდ სხვა ვალდებულებების დაფარვის შემდეგ მოსთხოვს. რაც შეეხება დარჩენილ 400 მილიონ დოლარს, ესეც სესხია, ოღონდ საერთაშორისო ფინანსური ორგანიზაციებისგან - EBRD, ADB, AIIB და OPIC.

როცა კონსორციუმი მთავრობასთან ხელშეკრულებას აფორმებდა, წარადგინა განზრახულობის წერილები, რომ ამ ბანკებიდან სესხის მიღებას შეძლებდა, თუმცა 2 წელიწადზე მეტი გავიდა და თანხა ისევ არ მიუღია. შესაბამისად ვერც ძირითად სამშენებლო სამუშაოებს იწყებს. ახლა, როცა მშენებლობის დაწყების ეტაპი უკვე მესამედ გადავადდა გაირკვა, რომ ბანკები კონსორციუმს სესხს მხოლოდ სახელმწიფოს თავდებობით მისცემენ. 

"თუ არ მოხდება კონსესუის მიღწევა მთავრობასა და საფინანსო ინსტიტუტებს შორის, ისინი არ ჩადებენ ამ თანხებს პროექტში და მერე კითხვა ისმის რა მიზეზით იყო ეს ყველაფერი, რატომ მოხდა", - ამბობს "ანაკლიის განვითარების კონსორციუმის" გენერალური დირექტორი ლევან ახვლედიანი.

თუმცა, აღსანიშნავია, რომ კონსორციუმი და მთავრობა ამასთან დაკავშირებით შეთანხმებულები არ ყოფილან.

რას გულისხმობს სახელმწიფოსთვის მიუღებელი პირობები? იმისთვის, რომ კონსორციუმს სესხი მისცენ საერთაშორისო ბანკები სახელმწიფოსგან რამდენიმე პირობის შესრულებას და ხელშეკრულებაში შესაბამის ცვლილებებს მოითხოვენ. ერთ-ერთი შესაძლო ცვლილება უკავშირდება ტვირთბრუნვის გარანტიას. 

"იმ შემთხვევაში თუ პორტის შემოსავლები არ იქნება საკმარისი იმისთვის რომ პროექტი მოემსახუროს 400 მილიონი სესხის გადახდას, სახელმწიფო იქნება ვალდებული შეავსოს ეს თანხა და აუნაზღაუროს ნაკლული ოდენობა", - განმარტავს ინფრასტრუქტურის მინისტრი მაია ცქიტიშვილი.

საერთაშორისო ინვესტორები ხელშეკრულებაში სულ 8 პრინციპულ ცვლილებას ითხოვენ და ეს ერთ-ერთია, თუმცა შეიძლება ყველაზე მნიშვნელოვანიც. ექსპერტები, რომლებიც ამ პროცესს აკვირდებიან, ფიქრობენ, რომ ინვესტორი ანუ ამ შემთხვევაში მამუკა ხაზარაძე პორტის სახელით ხელისუფლებას აშანტაჟებს და პოლიტიკური აჟიოტაჟის შექმნით ცდილობს სასურველი პირობების მიღწევას. 

თუმცა საპირისპიროს დამტკიცებას ცდილობდა მამუკა ხაზარაძე პარლამენტის ტრიბუნიდან. რატომ მოაწერა ხელი ხელშეკრულებას, რომელიც კაბალურად მიაჩნდა, მამუკა ხაზარაძეს არ უთქვამს, მისი დაფუძნებული კონსორციუმის გენერალური დირექტორი კი ამას პატრიოტული მოტივით ხსნის. ლევან ახვლედიანის თქმით, თავიდანვე იცოდნენ, რომ მოგვიანებით ხელშეკრულების პირობების შეცვლას მოითხოვდნენ, თუმცა მაინც მთავრობის შეთავაზებაზე მოაწერეს ხელი მხოლოდ იმიტომ, რომ ანაკლიის პორტის იდეა განხორციელებულიყო. 

საქართველოს მთავრობა პორტის აშენებას ყველა შემთხვევაში აპირებს. ამბობენ, რომ პროექტის განხორციელების ინტერესი ჯერ კიდევ 2014-ში გამოხატეს და თუ კონსორციუმი დაფინანსებას ვერ მოიპოვეს, პორტს სხვა გზით მაგრამ, მაინც ააშენებენ.

"ჩვენ ვაპირებთ, რომ განვახორციელოთ. დაფინანსების ნაწილში ალტერნატივა ბევრია როგორც ახალი ინვესტორების მოზიდვა, ასევე ის რომ ჩვენ ავაშენოთ, სახელმწიფომ", - თქვა მაია ცქიტიშვილმა.

თუმცა მინისტრის თქმით, ალტერნატივის ძიება არ მიმდინარეობს, რადგან არსებულ ინვესტორთან ცდილობენ შეთანხმებას.

რატომ მოითხოვეს ბანკებმა დამატებითი გარანტიები მხოლოდ ახლა და არა საწყის ეტაპზე. ამაზე ინფრასტრუქტურის მინისტრი პასუხობს:

"ბანკები დღეს გვეუბნებიან, რომ იმის გამო რომ პროექტში არ გყავთ არც სტრატეგიული ინვესტორი და არც პორტების ოპერატორი, რომელიც უზრუნველყოფს ერთი მხრივ ბანკების სესხების დაცვას და მეორე მხრივ ტვირთების მოზიდვის უზრუნველყოფას, ამიტომ გახდა საჭირო ამ პროექტში სახელმწიფოს გარანტია", - განმარტა მინისტრმა.

სტრატეგიული ინვესტორის და პორტის ოპერატორის თემის გახსნას ხაზარაძის კონსორციუმის კიდევ ახალ შეუსრულებელ დაპირებამდე მივყავართ. უფრო კონკრეტულად, ანაკლიის განვითარების კონსორციუმმა როცა კონკურსში გაიმარჯვა, მაშინ თქვა რომ მისი სტრატეგიული პარტნიორი იქნებოდა ამერიკული "კონტი ჯგუფი". თუმცა სამინისტროს ინფორმაციით, ამ ეტაპზე "კონტის" მხრიდან პროექტში რაიმე სახის ინვესტიცია არ ფიქსირდება, ხოლო 2018 წლის ბოლოს "კონტი ჯგუფის" დამფუძნებელი სამეთვალყურეო საბჭოს შემადგენლობიდანაც გავიდა.

ასევე,  კონსორციუმმა პორტის ოპერატორად თავდაპირველად დაასახელა მსხვილი ამერიკული ოპერატორი SSA Marine, თუმცა, მოგვიანებით გაირკვა, რომ აღნიშნული კომპანიის ნაცვლად ანაკლიის პროექტში მონაწილეობას სხვა კომპანია - SSA International აპირებს. ეს კომპანიაც  SSA Marine-ს მსგავსად შედის Carrix ჯგუფში, თუმცა გაცილებით მცირე კომპანიაა. 

ბანკებთან გართულებულ ურთიერთობას სხვაგვარად ხსნიან ანაკლიის განვითარების კონსორციუმში. მათი თქმით, საერთაშორისო ფინანსური ინსტიტუტები დააფრთხო ინფორმაციამ, რომ ანაკლიის გარდა კიდევ ერთი ღრმაწყლოვანი  პორტი ფოთში აშენდება. 

მთავრობის ინფორმაციით, ფოთის პორტის განვითარების შეზღუდვით არა ბანკები, არამედ თავად ანაკლიის განვითარების კონსორციუმი იყო დაინტერესებული და ეს არც მანამდე დაუმალავთ. საკუთარი პოზიცია თავიდანვე დაფიქსირებული აქვს მთავრობასაც. 

მაია ცქიტიშვილი ამბობს, რომ სინამდვილეში ბანკები, რომელზეც კონსორციუმი საუბრობს ფოთის პორტის გაფართოების წინააღმდეგი არ არიან, რადგან ერთ-ერთმა მათგანმა - აშშ-ის განვითარების კორპორაციამ - თავად ასესხა ფოთის პორტს 50 მილიონი. 

კონკურსში გამარჯვების დღიდან ხაზარაძის კონსორციუმმა პირობების  შეცვლა არაერთხელ მოითხოვა და მთავრობაც ყოველ ჯერზე დათმობაზე მიდიოდა. მთელ რიგ შემთხვევებში ინვესტორმა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები ვერ შეასრულა ან გადავადება მოითხოვა. 

ანაკლიის ღრმაწყლოვანი ნავსადგურის განვითარების სააგენტო მთავრობასა და კონსორციუმს შორის გაფორმებული ხელშეკრულების მონიტორინგს ახორციელებს. მისი დირექტორი იხსენებს, რომ კონსორციუმმა შეთანხმების გაფორმებიდან დღემდე უკვე 10 ცვლილება მოითხოვა, მათ შორის იყო სამშენებლო სამუშაოებისა და ფინანსური დახურვის რამდენჯერმე გადავადება. 

ანაკლიის განვითარების კონსორციუმმა ფინანსური დახურვა 30 ივნისამდე უნდა მოასწროს, თუმცა არ გამორიცხავენ რომ ამ ვადის შეცვლა კიდევ მოითხოვონ. ინვესტორი საკუთარ ვალდებულებებს მთავრობასაც ახსენებს. ხელშეკრულებით გათვალისწინებულია, რომ მთავრობამ მიწის გადაცემის გარდა პორტთან დამაკავშირებელი გზისა და რკინიგზის მშენებლობაც უნდა უზრუნველყოს. სამჯერ ჩაშლილი ტენდერის შემდეგ საავტომობილი გზების დეპარტამენტმა ახალი კონკურსი თვის დასაწყისში გამოაცხადა და გამარჯვებულს ხელშეკრულებას სავარაუდოდ თვის ბოლომდე გაუფორმებს.