05 ივნისი 2017

აფგან მუხტარლის საქმე

პირველი ვრცელი ინფორმაცია გამოძიების დეტალებზე

აზერბაიჯანელი აქტივისტი და ჟურნალისტი აფგან მუხტარლი, მისი ოჯახის წევრების თქმით, თბილისიდან 29 მაისს გაუჩინარდა. მოგვიანებით, ის აზერბაიჯანში აღმოჩნდა, სადაც ბაქოს საქალაქო სასამართლომ სამთვიანი წინასწარი პატიმრობა მიუსაჯა. ჟურნალისტს აზერბაიჯანის პროკურატურამ ბრალი კონტრაბანდის, სახელმწიფო საზღვრის უკანონო გადაკვეთისა და პოლიციისთვის დაუმორჩილებლობის მუხლებით წარუდგინა. საქართველოში კი მის საქმეზე შსს-მ გამოძიება საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 143-ე მუხლით დაიწყო, რაც თავისუფლების უკანონო აღკვეთას გულისხმობს. მუხტარლის ახლობლებს, არასამთავრობო სექტორის და ჟურნალისტების ნაწილს არ სჯერა, რომ აქტივისტი ბაქოში ქართველი სამართალდამცველების მონაწილეობის გარეშე მოხვდა. რა დაადგინა ქართულმა გამოძიებამ და რა პასუხი აქვს ბრალდებებზე შინაგან საქმეთა სამინისტროს? მინისტრის მოადგილე შალვა ხუციშვილი თეა სიჭინავას შეკითხვებს პასუხობს. 

ხუთი დღე გავიდა მუხტარლის დაკავებიდან და სამი დღე - ამ საქმეზე შინაგან საქმეთა მინისტრის პირველი კომენტარიდან. გვაქვს ორი ოფიციალური განცხადება - აზერბაიჯანის პროკურატურის და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსი, ასევე არაოფიციალური ვერსია, რომლის თანახმად, მუხტარლი საქართველოდან, თბილისის შუაგულიდან გაიტაცეს. ამის მეტი არაფერი ვიცით. პირველი, რაც გვაინტერესებს, რა ეტაპზეა გამოძიება? ამ შეკითხვაზე პასუხს ელის, როგორც საქართველოს და აზერბაიჯანის მოსახლეობა, ისე საერთაშორისო თანამეგობრობაც.


კი ბატონო. საღამო მშვიდობისა კიდევ ერთხელ. გამოძიებას რაც ეხება, შემიძლია გითხრათ, რომ ამ ეტაპზე ჩემ ხელთ არსებული ინფორმაციით, ასამდე საგამოძიებო მოქმედებაა შესრულებული. საკმაოდ ინტენსიურად მიმდინარეობს გამოძიება. საუბარია, რამდენიმე ასეული მოწმის დაკითხვაზე, კამერების დათვალიერებაზე, მარშრუტების დადგენაზე, აფგან მუხტარლის კავშირების დადგენაზე, ასევე სატელეფონო ჩანაწერებზე, ანძებზე და ასე შემდეგ. ანუ გამოძიება საკმაოდ ინტენსიურად მუშაობს, თუმცა იმის გათვალისწინებით, რომ ხუთი დღეა გასული, და ვინც იცის გამოძიების სპეციფიკა, ეს არცთუ ისე დიდი დროა იმისათვის, რომ ამ კატეგორიის საქმეზე, როდესაც საკმაოდ განსხვავებული ვერსიები გვაქვს, შუალედური, თუნდაც წინასწარი დასკვნები გავაკეთოთ.    

გასაგებია. უბრალოდ, დაკავების დღიდან, იმ დღიდან, რაც ოფიციალურად ცნობილი გახდა, რომ ის იმყოფებოდა ბაქოში, აზერბაიჯანის პროკურატურამ გაავრცელა ინფორმაცია, რომ ის დაკავებულია საზღვრის გადაკვეთის ბრალდებით, მისმა მეუღლემ რამდენიმე ცნობა გაავრცელა. გავიდა ხუთი დღე. შეიძლება გამოძიების სრულყოფილი დასკვნისათვის ეს ძალიან ცოტა დროა, მაგრამ პირველადი ინფორმაციის მოპოვებისთვის, ალბათ არა. პირველ რიგში, რა კითხვაც უჩნდება საზოგადოებას, არის ის, თუ რატომ არ დაიკითხა ლეილა მუსტაფაევა აქამდე? ჩვენ ვიცით, რომ ახლა, როდესაც მე და თქვენ ვსაუბრობთ, ქალბატონი ლეილა იმყოფება გამოკითხვაზე. 

ლეილა მუსტაფაევა გამოიკითხა, როდესაც მან პირველად მიმართა პოლიციას. შემდეგ, რამდენადაც ჩემთვის ცნობილია, წარიმართა მოქმედებები უკვე ქალბატონი მუსტაფაევას ჩვენების გადასამოწმებლად და ახლა კიდევ მიმდინარეობს გამოკითხვა. როგორ გითხრათ, ეს არის გამოძიების ძალიან სპეციფიკური დეტალები და მე და თქვენ, ან გარეშე უბრალო მოქალაქემ, შეიძლება ძალიან ზერელე მსჯელობა გავმართოთ იმაზე, თუ რატომ ახლა. ეს ყველაფერი არის გამოძიების ტაქტიკის საგანი ჩემი აზრით და ვფიქრობ, ვინც ამ სფეროში ერკვევა, ყველა დამეთანხმება, რომ გამოძიებას უნდა ჰქონოდა დრო, რომ გადაემოწმებინა რაღაც დეტალები მუსტაფაევას ჩვენებიდან, რაღაც დამატებითი ინფორმაცია შეეგროვებინა და ჩვენ ერთი წუთითაც არ შეგვიწყვეტია კომუნიკაცია თუნდაც აზერბაიჯანულ მხარესთან დამატებითი ინფორმაციის მიღების კუთხით, თუნდაც თვითმხილველების გამოკითხვის მხრივ.

შეგიძლიათ გვითხრათ, რა სახის ინფორმაციას იღებთ აზერბაიჯანიდან?

ინფორმაციას სხვადასხვა არხით ეტაპობრივად ვიღებთ ჩვენი აზერბაიჯანელი კოლეგებისგან. თუმცა ამ ეტაპზე ინფორმაციის თქვენთან თქმა, მე, სამწუხაროდ, არ შემიძლია.

მესმის, უბრალოდ თქვენ განაცხადეთ, რომ გამოძიების ტაქტიკიდან გამომდინარე ასე უფრო მართებულიაო, მაგრამ ვიდრე ეს გამოძიების ტაქტიკა…

ეს არის მხოლოდ ჩემი შეფასება, რადგან მე არ ვაწარმოებ გამოძიებას, მაგრამ ყოველდღე რომ დავკითხოთ ქალბატონი მუსტაფაევა...

გასაგებია, მაგრამ ვიდრე ეს გამოძიება... ქვეყნის საერთაშორისო იმიჯზეა საუბარი, რომელიც დღითიდღე ზარალდება. 

მესმის, მესმის ეს ემოციები. ჩვენც გვაქვს ემოციები, მაგრამ აქ საუბარია ძალიან დელიკატურ საქმეზე, რომელიც ეხება არამხოლოდ საქართველოში რაღაც კრიმინალურ შემთხვევას, არამედ, მოგეხსენებათ, რომ ჩართულები არიან ჩვენი აზერბაიჯანელი კოლეგები ამ საქმეში და მათ აქვთ საკუთარი გამოძიება. ამიტომ ნებისმიერი ინფორმაცია, რომელიც ჩვენ გვაქვს და ჩვენ ვიღებთ ჩვენი წყაროებიდან, ასევე მოწმეთა ჩვენებებიდან და სხვადასხვა საგამოძიებო მოქმედების შედეგად, საჭიროებს ძალიან კომპლექსურ შეფასებას, ძალიან დეტალურ შეჯერებას და გადამოწმებას, რადგან ჩვენი გამოძიებით დადგენილი ნებისმიერი ფაქტობრივი გარემოება შეიძლება ემხრობოდეს, ამყარებდეს სხვადასხვა ვერსიას, ვინაიდან ამ გამოძიების ფარგლებში სხვადასხვა ვერსია განიხილება...

კი, ბატონო! რა ვერსიებზე მუშაობს მაშინ გამოძიება?

...ამიტომ აქ ჩვენ გვიჭირავს ძალიან მაღალი სტანდარტი და შესაბამისად, ვერ გავაკეთებთ ისეთ შეფასებებს, რასაც გააკეთებდა პოლიტიკური მიმომხილველი ან ექსპერტი.

გასაგებია ბატონო შალვა, მაგრამ შეხედეთ... ქალბატონ ლეილას მიერ გაკეთებულ განცხადებებს უნდა დავუბრუნდეთ. დღეს ადვოკატებისგანაც მოვისმინეთ განცხადებები. აქ უკვე სერიოზულ ბრალდებებზეა საუბარი. აქ საუბარია იმაზე, რომ ქართული მხარეა უშუალოდ ჩართული ბატონი მუხტარლის გატაცების საქმეში. ითქვა, რომ ადამიანებმა მოქალაქე ჩიტაძის ქუჩიდან აიყვანეს, ამაზე ქალბატონი ლეილა საუბრობს... ანუ ჩიტაძის ქუჩის ვიდეოჩანაწერები თუ არის ამოღებული? თქვენ ანძებზე და სატელეფონო კავშირებზეც თქვით. ლეილა მუსტაფაევა ამბობს, რომ მისი მეუღლე მასთან საუბრიდან ნახევარ საათში გაუჩინარდა. როგორ აღმოჩნდა ის ასეთ დროში საზღვარზე, ცოტა გაუგებარია. დღეს ადვოკატმა განაცხადა, რომ გამტაცებლები თითქოს ქართულად ლაპარაობდნენ და ახსენებდნენ ვინმე გენერალს. არის რადენიმე დეტალი... შეიძლება თქვენ გეღიმებათ, მაგრამ ეს დეტალები ბუნდოვანს ხდის მთელ ამ ისტორიას.

ანუ სხვადასხვა, ურთიერთგამომრიცხავი ინფორმაცია ვრცელდება. მოდით, აქედან დავიწყოთ. მაგალითად, მუსტაფაევას ადვოკატები და ოჯახის წევრები აცხადებდნენ, რომ მას ჰქონდა დაზიანებები, თუმცა ოფიციალური ინფორმაციით, რაც აზერბაიჯანის ხელისუფლების მხრიდან არის და მათი ექიმების შესწავლის შედეგად, მას დაზიანებები საერთოდ არ ჰქონია.

ადვოკატი ამბობს, რომ მას დღესაც აღენიშნება დაზიანებები...

მესმის, თქვენ რასაც ამბობთ, მაგრამ ზუსტად მაგას ვუსვამ ხაზს, რომ არის ბევრი წინააღმდეგობრივი ინფორმაცია და თუკი ჩვენ არ გვექნება სრული სურათი, გადამოწმებული ინფორმაცია იმისა, რომ ეს ვერსია არის სწორი, ან ამ ვერსიის კონკრეტულად ესა თუ ის დეტალი, ან ამ გარემოებას ჰქონდა ადგილი თუ არ ჰქონდა... ეს არის, ძალიან სენსიტიური თემა. ერთი მხრივ, საკითხი ეხება ჟურნალისტს, მეორე მხრივ საკითხი ეხება ჩვენს კოლეგა სამართალდამცავ უწყებებს სხვა ქვეყანაში. ასე რომ, ახლა მე რომ თქვენ წინასწარი შეფასება გითხრათ, რომ იცით რა, აი ასე იყო... ჩიტაძეზეც და ყველგანაც, სადაც ბატონი მუხტარლის შესაძლო მარშრუტები იყო, და ასევე მისი ყველა შესაძლო კავშირი მოწმდება. ჩვენ კი ჩვენი მხრიდან აბსოლუტურად ვაცნობიერებთ იმ ინტერესს და აბსოლუტურად მესმის საზოგადოების განწყობის და ყველაზე დიდი ინტერესი ჩვენია, იმიტომ რომ სამართალდამცავი უწყებების პრესტიჟის საკითხია ნათელი მოეფინოს ამ საქმეს ხომ? ამიტომ ყველაფერს ვაკეთებთ იმისთვის, რომ ჩვენი შეფასებები რაც იქნება, დამყარებული იყოს კონკრეტულ მტკიცებულებათა ერთობლიობაზე, ასე ვთქვათ, გარემოებათა ერთობლიობაზე... თუმცა ემოციები ჩვენც გვაქვს, რა თქმა უნდა.

აზერბაიჯანის პროკურატურის განცხადებით, აფგან მუხტარლის დიდი ოდენობით, არადეკლარირებული კონტრაბანდული ფული გადაჰქონდა. რამდენიმე დღის წინ მინისტრმა მღებრიშვილმა ამ შეკითხვაზე ასეთი პასუხი გასცა, რომ ჩვენ ამ ეტაპზე ვერც დავადასტურებთ და ვერც უარვყოფთ ზემოთხსენებულ გარემოებებს, გამოძიებით ჯერერობით არ არის დადგენილი ამ ვერსიის უტყუარობა და ავთენტურობაო. მუშაობს გამოძიება ამ მიმართულებით?

                 
რა თქმა უნდა. მე მოკლედ შემიძლია ვთქვა, რომ ძირითადად გამოძიების მიზანია, დადგინდეს, რანაირად აღმოჩნდა ბატონი მუხტარლი თბილისიდან საზღვარზე…

...ყველას აინტერესებს ეს.

...რა თქმა უნდა. ჩვენი გამოძიების მთავარი ფოკუსი აქეთ არის, თუ რანაირად აღმოჩნდა თბილისიდან საზღვარზე, ეს მოხდა მისი ნებით თუ სხვა პირების დახმარებით...

ანუ შინაგან საქმეთა სამინისტრო უშვებს იმ ვერსიას, რომ აქ შეიძლება გარეშე პირებიც იყვნენ ჩართულები?

რა თქმა უნდა, გამოძიება განიხილავს იმაზე მეტ ვერსიას, ვიდრე საჯაროდ იყო გაცხადებული. თუნდაც, იმ ვერსიას, რომ რატომ არ შეიძლება ვინმეს მოტყუებით...

წაეყვანა?

წაეყვანა ან შეხვედროდა რაღაც ლოკაციაზე, ანუ ნებისმიერი ვერსია შეიძლება იყოს განხილული. უბრალოდ, საქართველოში რატომღაც ისეთი ვითარებაა შექმნილი, რომ მუსირებს გარკვეული აზრი, არის გარკვეული სპეკულაციები პოლიციის ჩართულობაზე და ასე შემდეგ, ახლა თქვენ როგორ წარმოგიდგენიათ...

პოლიტიკოსების განცხადებებმა ცოტა დაგვაბნიეს.

ქალბატონო თეა, როგორ წარმოგიდგენიათ თქვენ, რომ ახლა პოლიცია, თავისი ფორმით, იტაცებს ცნობილ ჟურნალისტს, მერე ეს ჟურნალისტი აღმოჩნდება იქ... ნებისმიერ ქვეყანაში, ბავშვმა, რომელსაც დეტექტივების კითხვა დაწყებული აქვს, ამას არ დაიჯერებს, ამას არავინ დაიჯერებს ხომ? რაღაც აბსურდიის მიღმაა. ასე რომ ძალიან ბევრი სპეკულაციაა ამ საკითხზე. მე მინდა ვთხოვო საზოგადოებას, ჩვენს თანამოქალაქეებს, იგივე ოჯახის წევრებს, დაინტერესებულ პირებს, ემოციური და ნაჩქარევი განცხადებებისგან, მით უფრო ბრალდებებისგან სახელმწიფო უწყებების მიმართ, რომლებიც კეთილსინდისიერად ემსახურებიან თავის ქვეყანას, იგივე აქ საუბარი იქნება კრიმინალური პოლიციის თანამშრომელებზე თუ ასე შემდეგ, ასე ხელაღებით არ ვისაუბროთ. ეს არის ქვეყნის სამართალდამცავი ინსტიტუტების დისკრედიტაცია. ამ ეტაპზე არანაირი გარემოება, არანაირი მტკიცებულება არ არსებობს იმისა, რომ თუნდაც პოლიცია რაიმე ფორმით შეიძლება ჩართულიყო ამ საქმეში და კატეგორიულად გამორიცხულია. ამ ფონზე ჩვენ ვისმენთ, მათ შორის სახალხო დამცველის განცხადებებს. ვფიქრობ, ცოტა მეტი პასუხისმგებლობით უნდა მოეკიდოს ყველა საქმეს, სანამ რაიმე ბრალდებები იქნება.

მაშინ, კიდევ უფრო გაუგებარი ხდება აზერბაიჯანის პროკურატურის ვერსია, რომ მუხტარლიმ ისე გადაკვეთა საზღვარი, ეგრეთ წოდებული მწვანე ზოლი, რაზეც ოფიციალურად გაკეთდა განცხადება, რომ ქართული მხრიდან მას არანაირი პრობლემა არ შეჰქმნია და ის მხოლოდ აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე დააკავეს. პირველ რიგში, რას ნიშნავს ეს მწვანე ზოლი, რომ გაგვარკვიოთ?

ეგრეთ წოდებული "მწვანე ზოლი" ეს არის გარკვეული პროფესიული ტერმინი, რომელსაც იყენებენ ხოლმე მესაზღვრეები და სპეციალისტები სახმელეთო საზღვრის იმ მონაკვეთის აღსანიშნავად, სადაც არ არის სასაზღვრო გამტარი პუნქტები, ანუ ეს არის ტერიტორია, საიდანაც მოქალაქეები არ მოძრაობენ. ეს ტერმინი გავრცელებულია, როგორც ჩვენს სპეციალისტებში, ასევე ევროკავშირის ქვეყნებში და ასე შემდეგ. ეს გარკვეული პროფესიული ტერმინია. ეს არის სახმელეთო საზღვრის მონაკვეთი აზერბაიჯანთან, იგივე თურქეთთან, სადაც არ არის სასაზღვრო გამშვები პუნქტები. რაც შეეხება იმას, შესაძლებელია თუ არა, რომ ჩვენგან მას არ შეხვედროდა წინააღმდეგობა, მაგალითს გეტყვით. ჩვენ გვაქვს შემთხვევები საზღვრის ამ მონაკვეთზე, საუბარია ბელაქანის მონაკვეთზე, რომელიც არის დაახლოებით 95-98-კილომეტრიანი ზონა, მაგალითად, წელს გვქონდა ათი შემთხვევა, როდესაც, მათ შორის აზერბაიჯანის მხრიდან გადმოსული პირები დავაკავეთ ისე, რომ აზერბაიჯანის მხარემ იმ წუთში...

რეაგირება ვერ მოახდინა? ანუ საზღვარზე პრობლემა გვქონია ბატონო შალვა, ასე არ არის?

იცით რა, ეს ძალიან ისეთი შეფასებაა. მე ვერ ვიტყოდი, რომ ჩვენ საზღვარზე პრობლემები გვაქვს. ყველა, ნებისმიერ საზღვარზე, ევროკავშირში იქნება ეს თუ იგივე ამერიკის შეერთებულ შტატები, სახმელეთო საზღვარი სადაც არის, გარკვეული რისკები იმისა, რომ მისი გადაკვეთა მოხდება. ეს არის ჩვენს რეგიონში, სხვა ქვეყნებში. უბრალოდ საუბარია იმაზე, რისკები მაღალია თუ დაბალი.

გასაგებია.

ანუ ამ შემთხვევაში ჩვენი ყველა შეფასებით და მათ შორის ევროკავშირის შეფასებითაც, და ევროკავშირის შეფასებამ, როდესაც ვიზალიბერალიზაიის ერთ-ერთი კომპონენტი სწორედ საზღვრის შეფასება იყო, გვაჩვენა, რომ ჩვენი რისკები არის დაბალი რეგიონის სხვა ქვეყნებთან შედარებით.

კი, მაგრამ მაინც არის და ჩვენ უკვე გვაქვს პრობლემა, თუ აზერბაიჯანის ვერსიას დავეყრდნობით...

ამას აღიარებს აზერბაიჯანის მხარეც, ამას აღიარებენ ჩვენი მეზობლებიც. ანუ ჩვენი საზღვარი იმ სტანდარტების შესაბამისად, რაც არსებობს, განეკუთვნება ყველაზე მინიმალური რისკის სტანდარტს.

ბოლო შეკითხვას დაგისვამთ. საქართველოში ცხოვრობენ აზერბაიჯანის მოქალაქეები, როლებსაც საკუთარ ქვეყანაში საქმიანობასთან დაკავშირებით აქვთ პრობლემები და ისინი აქ აგრძელებენ საქმიანობას. გაჩნდა მოსაზრება, რომ მუხტარლის ფაქტის შემდეგ მათაც ემუქრებათ გარკვეული საფრთხე. რას უპასუხებთ ამას?

მოდი, ასე ვთქვათ: საქართველოში არის აზერბაიჯანის ძალიან ბევრი მოქალაქე, ვინც კანონიერად იმყოფება აქ და ზოგს აქვს ბიზნესი, ზოგი დაკავებულია პროფესიული საქმიანობით, თუმცა აქამდე თქვენ ვერ დაასახელებთ ვერცერთ შემთხვევას, და მე შემიძლია გითხრათ შინაგან საქმეთა სამინისტროს მხრიდან, რომ არანაირი შეტყობინება რომელიმეს მხრიდან ან მომართვა შინაგან საქმეთა სამინისტროზე, რომ ვინმეს ჰქონდა უსაფრთხოების პრობლემები, მათ შორის არც ბატონ მუხტარლის მხრიდან, არანაირი მსგავსი რამ აქამდე არ ყოფილა და ჩვენ ამ ნაწილშიც, შემიძლია სრული პასუხისმგებლობით ვთქვა შინაგან საქმეთა სამინისტროს სახელით, რომ საქართველო არის თავისუფალი და უსაფრთხო ქვეყანა და ვისაც კანონთან პრობლემები არ აქვს, საქართველოში, ეს იქნება აზერბაიჯანის მოქალაქე, სომხეთის თუ ყაზახეთის, ყველას შეუძლია, რომ აქ თავისუფლად, უსაფრთხოდ და დაცულად იგრძნოს თავი და მე კატეგორიულად გამოვრიცხავ, არ ვეთანხმები ამ ერთი შემთხვევის განზოგადებას და ეს შემთხვევაც ჩვენ ჯერ კიდევ უნდა გავარკვიოთ, რა იყო.

კი, ბატონო. ამ შემთხვევას ძალიან დიდი მნიშვნელობა აქვს, რადგან ამ შემთხვევას გამოეხმაურა საერთაშორისო თანამეგობრობა და ყველა ვაკვირდებით იმას, თუ როგორ განვითარდება მოვლენები და რას დადებს გამოძიება.

გარწმუნებთ, რომ ამ შემთხვევას ყველაზე დიდი მნიშვნელობა აქვს ჩვენთვის, იმიტომ რომ საკითხი ეხება ზოგადად დელიკატურ თემას, ნებისმიერი ქვეყნის სამართალდამცველებისთვის.

დიდი მადლობა!

"ქრონიკა" 20:00 საათზე 

კომენტარები ()

სხვა ინტერვიუები