17 ივნისი 2017

ქართული ოცნების კონსენსუსის ფორმულა

პარლამენტის თავმჯდომარე პრეზიდენტს ტელედებატებში იწვევს

პარლამენტის თავმჯდომარე საქართველოს პრეზიდენტს მოუწოდებს, ერთად, მედიის თანდასწრებით, საზოგადოების წინაშე წარდგნენ და აუხსნან ის ცვლილებები, რომელსაც ვენეციის კომისიამ დადებითი შეფასება მისცა. ეს კომენტარი ირაკლი კობახიძემ “იმედთან” ექსკლუზიურ ინტერვიუში გააკეთა. ამ შეთავაზების გარდა, საკანონმდებლო ორგანოს ხელმძღვანელმა სხვა აქცენტებიც გამოყო. პარლამენტის თავმჯდომარეს ვენეციაში ჟურნალისტი სოფო ბერიძე ესუბრა


მოგესალმებით ბატონო ირაკლი, მადლობა ინტერვიუსთვის. შეიძლება ითქვას, რომ საკონსტიტუციო ცვლილებებზე მუშაობის პირველი ნაწილი ამ ეტაპზე დასრულებულია. ვიცით რომ ვენეციის კომისიამ ოცზე მეტი რეკომენდაცია მოგცათ. თქვენ ამბობთ, რომ უმრავლესობას გაიზიარებთ. რა არის ამ რეკომენდაციებში ისეთი, რაც მიგაჩნიათ, რომ საქართველოს ვერ მოერგება?

დიდი მადლობა. პირველ რიგში, ჩვენ თავიდანვე გავაკეთეთ განცხადება ვენეციის კომისიის როლთან დაკავშირებით. ყველა რეკომენდაცია იქნება სრულად ასახული კონსტიტუციურ პროექტში. არის მხოლოდ ორი საკითხი, რომლებიც ნაკლებად უკავშირდება მართველობის სისტემის საკვანძო თემებს. ვენეციის კომისიის მხრიდან შემოთვაზებულია ის რომ პარლამენტს შეეძლოს ბიუჯეტის პროექტში მთავრობისგან დამოუკიდებლად ცვლილებების შეტანა, რაზეც ჩვენ ვფიქრობთ, რომ ეს არ შეესაბამება პოლიტიკური მენეჯმენტის ლოგიკას. ამასთან დაკავშირებით დამატებითი კონსულტაციები ჩვენ აუცილებლად გვექნება ვენეციის კომისიასთან. მეორე საკითხი, უკავშირდება უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეების კანდიდატურებს და მათ დამტკიცებას, და აქ ვენეციის კომისიის რეკომენდაციაა, რომ პარლამენტი არ იყოს სუბიექტი ამ პროცესში, რომ პარლამენტმა არ დაამტკიცოს უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეები. ჩვენ ვფიქრობთ, რომ საქართველოში ამის მომხრე არ იქნება არცერთი სუბიექტი. ვფიქრობთ პარლამენტის როლი უნდა იყოს გამოკვეთილი.

ბატონო ირაკლი, ვენეციის კომისიამ მთლიანობაში დადებითი შეფასება მისცა იმ სამუშაოს, რომელიც საქართველოს საკონსტიტუციო კომისიამ ჩაატარა და მზაობას, რომ თქვენ გაითვალისწინებთ მათ რეკომენდაციებს. თუმცა, ჯანი ბუკიკიოს გუშინდელ განცხადებაში ჩვენ მოვისმინეთ ასეთი ფრაზა: “საქართველო უახლოვდება ძალიან კარგ კონსტიტუციას”. რატომ “უახლოვდება” და რატომ არ გვაქვს უკვე? რა დააკლდა საკონსტიტუციო კომისიას იმისთვის, რომ მიეღო შეფასება “ძალიან კარგი კონსტიტუცია”?

აქ იგულისხმება ის, რომ პროცესი ჯერ დასრულებული არ არის. “ვუახლოვდებით” იმიტომ, რომ პროცესი უნდა დასრულდეს. როგორც კი დავამტკიცებთ იმ ცვლილებებს, რომლებიც არის ასახული პროექტში, მაშინვე ჩვენ მივიღებთ რეალურად ისეთ დოკუმენტს, რომელიც სრულად იქნება შესაბამისობაში ერთი მხრივ, სამართლებრივ პრინციპებთან და მეორე მხრივ, საუკეთესო ევროპულ პრაქტიკასთან.

და რომ გადავიდეთ ძირითად საკითხზე. ევროპელ სპეციალისტებს და გამორჩეულად ქართულ საზოგადოებას აინტერესებდა საარჩევნო სისტემა. თქვენ, ვენეციის კომისიას გუშინ შესთავაზეთ ახალი მოდელი, რომელიც განსხვავდება მნიშვნელოვნად პარლამენტში უკვე ინიცირებულისაგან. რომ გვითხრათ, რა უპირატესობა აქვს ამ მოდელს და რატომ თავიდანვე არ გამოიტანეთ ეს მოდელი განსახილველად?

ბონუსთან დაკავშირებით, მოგეხსენებათ, იყო ფართო დისკუსია. ჩვენ ვამბობდით, რომ ვითვალისწინებდით არსებულ პრაქტიკას, ვაანალიზებდით ბოლო ხუთი არჩევნების შედეგებს, და ეს არჩევნები ჩვენ გვეუბნებოდა იმას, რომ ბონუსის მაქსიმალური მოცულობა იქნებოდა ერთნიშნა, ასე ვთქვათ პრაქტიკის გათვალისწინებით. თუმცა საუბარი იყო თეორიულ ვარიანტებზე და ჩვენ გადავწყვიტეთ, რომ ასეთი თეორიული ვარიანტები გამოგვერიცხა. მაქსიმალურად არის შეზღუდული ბონუსის მოცულობა და მხოლოდ გამონაკლის შემთხვევაში ამოქმედდება რეალურად ბონუსი. ჩვენ დავაწესეთ სამი სხვადასხვა ზღვარი. ეს არის აბსოლუტური ზედა ზღვარი, რაც ნიშნავს იმას, რომ ბონუსის ხარჯზე პარტია ვერცერთ შემთხვევაში ვერ მიიღებს 89 მანდატზე მეტს, ასევე დავაწესეთ ფარდობითი ზედა ზღვარი, რაც ნიშნავს იმას, რომ დამატებით ბონუსის ხარჯზე მიღებული მანდატების რაოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს პარტიის მიერ მიღებული ძირითადი მანდატების 35%-ს, და დაწესდება ასევე ფარდობითი ქვედა ზღვარი, რაც ნიშნავს იმას, რომ თუ პარტიას არ ევსება მანდატების რაოდენობა 76-მდე ამ შემთხვევაში ყველა მანდატი, ჩვეულებრივად, პროპორციულად განაწილდება.

საქართველოში ოპოზიციური სპექტრი ამბობს, რომ ამ ცვლილებებით ქვეყანაში შეიძლება მივიღოთ უკეთესი საარჩევნო სისტემა, მაგრამ არა სამართლიანი. რა არის მთავარი თქვენთვის და ზოგადად ქვეყნისთვის, ვენეციის კომისიის დადებითი შეფასება თუ საზოგადოების და მათ შორის ოპოზიციური სპექტრის განწყობა, მაშინ როდესაც თქვენც ამბობთ, რომ აუცილებელია ეს დოკუმენტი იყოს კონსენსუსის შედეგად მიღებული დოკუმენტი?

ჩვენი მთავარი ამოცანა იყო ჩამოგვეყალიბებინა სამართლიანი საარჩევნო სისტემა საპარლამენტო არჩევნებისთვის და ვენეციის კომისისამ ზუსტად ეს დაადასტურა. ვენეციის კომისია არის ნეიტრალური შემფასებელი და ვენეციის კომისია ადასტურებს, რომ ეს სისტემა, მთლიანობაში, თავისი სამივე ელემენტით არის სამართლიანი. სამართლიანობა ეფუძება საარჩევნო თანასწორობის პრინციპს, და ამ შემთხვევაში მთავარი ამოცანა არის ის, რომ ზედმეტად დიდი გადახრა არ იყოს მიღებულ ხმებსა და მიღებულ მანდატებს შორის, ამ მაჩვენებლებს შორის. და ეს არის უზრუნველყოფილი საბოლოო ჯამში იმ სისტემით, რომელიც არის ჩამოყალიბებული.

ეს არის არამარტო უკეთესი სისტემა, არამედ ეს არის საუკეთესო და ოპტიმალური სისტემა ჩვენი რეალობის გათვალისწინებით.

მაინც მინდა კიდევ გკითხოთ კონსენსუსზე, რომ დავაზუსტოთ. თქვენც ლაპარაკობთ მის საჭიროებაზე, ვენეციის კომისიაც ხაზს უსვამს ამას. როგორ შეძლებთ ამ კონსენსუსის მიღწევას მთლიანად პოლიტიკურ სპექტრში, რადგან ოპოზიცია დღესაც, და იცით ეს თქვენც, აკრიტიკებს ახალ ცვლილებებს, იმასაც, რაც მაგალითად, გუშინ შესთავაზეთ ვენეციის კომისიასაც.

ვენეციის კომისია ყველა შესაბამის სუბიექტს მოუწოდებს, რომ იზრუნონ კონსენსუსზე. მხოლოდ მართველი ძალის ძალისხმევა, რა თქმა უნდა, ამისთვის საკმარისი არ არის. ჩვენ კიდევ ერთხელ მოვუწოდებთ ყველა სუბიექტს, პოლიტიკურ პარტიებს, საქართველოს პრეზიდენტს, რომ აქეთკენ მიმართონ თავიანთი ძალისხმევა. ჩვენ მზად ვართ ნებისმიერი ტიპის კონსულტაციებისთვის, დისკუსიისთვის და შესაბამისად კიდევ ერთხელ გამოვთქვამთ იმედს, რომ შესაძლებელი გახდება ამ დოკუმენტის გარშემო ფართო კონსენსუსის მიღწევა.

ჩვენ ხშირად გვესმის, აბსოლუტურად უარგუმენტო კრიტიკა, კონკრეტულ საკითხებთან დაკავშირებით, კონსტიტუციასთან დაკავშირებით. მე მზად ვარ, რომ ნებისმიერ ადამიანთან, ნებისმიერ ფორმატში გავიარო კონსულტაცია და ვესაუბრო, მათ შორის საზოგადოებას. პრეზიდენტის მხრიდან ისმის ხოლმე ხშირად აბსოლუტურად დაუსაბუთებელი, უარგუმენტო კრიტიკა. მაგალითად, იგივე თავდაცვის საკითხებთან დაკავშირებით გავრცელდა განცხადება იმის თაობაზე, რომ თითქოს ეს ცვლილებები, რაიმენაირად შეიძლება აფერხებდეს ნატოში საქართველოს გაწევრიანებას, რაც არის არამარტო დაუსაბუთებელი, არამედ არ ვიცი, ძალიან მძიმე შეფასებას იმსახურებს ასეთი განცხადება. მე მზად ვარ საქართველოს პრეზიდენტთან ერთად, აი ერთად, დავსხდეთ ტელევიზიაში, ერთად გავაცნოთ საზოგადოებას ის ცვლილებები, რომლებიც წარმოდგენილია კონსტიტუციაში და მე დარწმუნებული ვარ, რომ ასეთ პირობებში საზოგადოებას ძალიან კარგად დავარწმუნებთ იმაში, რომ ეს დოკუმენტი არის სრულად შესაბამისობაში სამართლებრივ პრინციპებთან. და რა თქმა უნდა, მხოლოდ სამართლებრივი შესაბამისობა არ არის საკმარისი, მთავარია რომ დოკუმენტი აყალიბებდეს დახვეწილი და დემოკრატიული მართველობის სისტემას, და ეს არის უზრუნველყოფილი ამ დოკუმენტით.

ერთ-ერთი მთავარი საკითხი, და საინტერესო, არის მაჟორიტარული სისტემის ბედი. ჩვენ ყველამ ვიცით, რომ თქვენს გუნდში ამ საკითხთან დაკავშირებით ერთი აზრი არ არის და შეიძლება ითქვას, რომ პოზიციები მნიშვნელოვნად განსხვავდება ერთმანეთისაგან. როგორ ფიქრობთ, შეძლებთ თქვენი თანაგუნდელების დარწმუნებას თუ ხედავთ იმ საფრთხეს, რომ კითხვის ნიშნის ქვეშ დგება მთელი ეს ოთხთვიანი მუშაობის პერიოდი, რეკომენდაციები, კონსულტაციები ექსპერტებთან? რა რესურსია იმის რომ გუნდი შეთანხმდეს?

ჩვენ გვქონდა საკმაოდ რთული კონსულტაციები საპარლამენტო უმრავლესობის შიგნით. არის განსხვავებული მოსაზრებები. არგუმენტები არის როგორც ერთ, ასევე მეორე მხარეს. მე პირადად მიმაჩნია, რომ საქართველოსთვის არის უპირობოდ აუცილებელი გადასვლა პროპორციულ საარჩევნო სისტემაზე და მთავარი მიზანი ამ შემთხვევაში არის ის, რომ ჩვენ უნდა გამოვრიცხოთ ავტოკრატიის ჩამოყალიბების ყოველგვარი საფრთხე. ვფიქრობ, არსებობს კონსენსუსის მიღწევის რესურსი საპარლამენტო უმრავლესობის შიგნით. განიხილება სხვადასხვა ვარიანტი. ერთ-ერთი ვარიანტი არის საფეხურებრივი გადასვლა სისტემაზე.

ეს ეხება ვადებს?

ეს ეხება ვადებს. შეიძლება ჩვენ ვიფიქროთ გარკვეული ვადის შემდეგ პროპორციული სისტემის შემოღებაზე თუ ვერ გახდება შესაძლებელი კონსენესუსის მიღწევა საპარლამენტო უმრავლესობაში უშუალოდ შემდეგი არჩევნებისთვის პროპორციულ სისტემაზე გადასვლაზე.

როგორც გუნდის ლიდერი, ხედავთ თუ არა რესურსს თქვენს გუნდში, რომ შეძლებთ მაჟორიტარი დეპუტატების დარწმუნებას ამ სისტემის უპირატესობაში, ვგულისხმობ პროპორციულ სისტემას

ვიფქრობ, რომ ამის რესურსი ნამდვილად არსებობს. ჩვენ თბილისში დაბრუნებისთანავე გვექნება ძალიან სერიოზული კონსულტაციები. რა თქმა უნდა, პარტიის ლიდერი, პრემიერი იქნება უშუალოდ ჩართული ამ კონსულტაციებში და დარწმუნებული ვარ რომ ჩვენ შევძლებთ კონსენსუსის მიღწევას ერთიან დოკუმენტთან დაკავშირებით.

და ბოლო შეკითხვა მაქვს კონსტიტუციის 94-ე მუხლთან დაკავშირებით. გაირკვა, რომ ეს საკითხიც არანაკლებ აწუხებს საზოგადოებას და განსაკუთრებით იმ ნაწილს, რომელიც ქვეყანაში მთლიანი შიდა პროდუქტის საკმაოდ დიდ ნაწილს ქმნის. რა პასუხი გაქვთ თქვენ მათთვის? დღეს არსებული რედაქცია რჩება თუ არა კონსტიტუციაში და თუ შეიცვლება, რა ფორმულირებით?

არსებობს სხვადასხვა არგუმენტები ამ მუხლთან დაკავშირებით. ერთი ნაწილი არგუმენტებისა დაფუძნებულია არსებითად სამართლებრივ და მმართველობით პრინციპებზე და არსებობს ასევე ეკონომიკური არგუმენტები. ჩვენ საუკეთესო გამოსავალი უნდა მოვძებნოთ და ვფიქრობ შესაძლებელია ამ ჩანაწერის გადატანა გარდამავალ დებულებებში, ჩვენ შეგვიძლია გრძელვადიანი დათქმით შევინარჩუნოთ ეს მუხლი საქართველოს კონსტიტუციაში.

დიდი მადლობა

"ქრონიკა" 20:00 საათზე 

კომენტარები ()

სხვა ინტერვიუები