26 იანვარი 2019

მოსამართლეთა არგუმენტები მესამე სექტორის წინააღმდეგ

ინტერვიუ იუსტიციის საბჭოს მდივანთან

2019 წლის პირველივე თვიდან სასამართლოს ირგვლივ თუ მის შიგნით დაწყებულმა პროცესებმა ქართული პოლიტიკის დერეფნებში შეაღწია. თავად მოსამართლეები, შაბათს საერთო სასამართლოების მოსამართლეთა რიგგარეშე კონფერენციაზე შეიკრიბნენ და საკუთარ პრობლემებზე ჩიოდნენ. მათი თქმით, ბოლო პერიოდში სასამართლო ხელისუფლების მიმართ არაჯანსაღი პროცესები მიზანმიმართულად ვითარდება. ვინ ან რა აზიანებს სასამართლოს იმიჯს - არასამთავრობო სექტორის განცხადებები, თუ სადავო მოსამართლეები და რა სჭირდება ქართულ მართლმსაჯულებას ნდობის მოსაპოვებლად? - „ქრონიკის“ წამყვანის, თეა სიჭინავას კითხვებს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მდივანმა გიორგი მიქაუტაძემ უპასუხა.
 

იუსტიციის საბჭო

ფოტო: იუსტიციის საბჭო

დღეს მოსამართლეთა კონფერენციაზე განაცხადეთ, რომ იუსტიციის უმაღლესი საბჭო არ დაუშვებს სასამართლო სისტემის, ხელისუფლების დამოუკიდებელი შტოს, საქმიანობაში ჩარევას. თუ ბოლო 2 თვის მოვლენებს გადავხედავთ, თქვენი მიმართვის ადრესატი, ალბათ, დიდწილად არასამთავრობო სექტორია, მაგრამ არასამთავრობო სექტორს არცერთ ქვეყანაში არ აქვს ისეთი ბერკეტი და ძალაუფლება, რომ სასამართლო ინსტიტუტის საქმიანობაში უხეშად ჩაერიოს. ჩდნება კითხვა, სასამართლო სისტემის მხრიდან ეს პოლიტიკა ხომ არ არის კრიტიკისგან გაქცევის ერთ-ერთი ხერხი, ცნობილი გამონათქვამისა არ იყოს, რომ თავდასხმა საუკეთესო თავდაცვაა.

რთული დღე გვქონდა, იყო მოსამართლეთა რიგგარეშე კონფერენცია და იყო იმ საკითხებთან დაკავშირებით, რომელიც ბოლო პერიოდში სასამართლო სისტემის ირგვლივ განვითარდა. ეს გახლდათ უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეობის კანდიდატების წარდგენა პარლამენტისთვის. იმისათვის, რომ ამ ჩარევაზე ვისაუბროთ, რომელზეც თქვენ კითხვა დამისვით, იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს საქმიანობაში საჭიროა გავიხსენოთ რა რეფორმები იყო გატარებული და რა საკანონმდებლო ცვლილებები მივიღეთ წლის ბოლოს. ყველაზე ძირითადი ეს იყო საკონსტიტუციო რეფორმა, რომელმაც სასამართლო სისტემის დამოუკიდებლობისთვის უპრეცედენტო გარანტიები შექმნა. თუმცა იგივე პოლიტიკოსები, რამდენიმე პოლიტიკოსი და ასევე არასამთავრობო ორგანიზაციები, რომლებიც თავის დროზე ამ რეფორმას დადებითად აფასებდნენ, დღეს საბჭოს საქმიანობას აკრიტიკებენ. ეს რეფორმა დადებითად აქვს შეფასებული ასევე ვენეციის კომისიას და ერთადერთი შენიშვნა, რაც ვენეციის კომისიამ დაწერა იყო ის, რომ საბჭოს არ უნდა ჰქონდეს მხოლოდ წარდგენის უფლებამოსილება, არამედ მას უნდა ჰქონდეს ასევე მოსამართლეების გამწესების უფლებამოსილება უზენაეს სასამართლოში და ეს უფლებამოსილება არ უნდა იყოს პარლამენტისთვის გადაცემული და ამ პირობებში ჩვენ გვესმის ზღვარგადასული კრიტიკა და ეს უკვე შეურაცხყოფაში გადადის და სცილდება კრიტიკის ფარგლებს, რომ თურმე იუსტიციის უმაღლესმა საბჭომ უნდა შეუთანხმოს სხვადასხვა პირს მის მიერ მისაღები გადაწყვეტილება და თუ ისინი არ დაემთხვევა გარკვეულ მოსაზრებებს, მაშინ ასეთი გადაწყვეტილება არ უნდა მიიღოს. ეს არის პირდაპირი ჩარევა სასამართლოს დამოუკიდებლობაში.

რადგან ვენეციის კომისიის დასკვნებს იშველიებთ, ვენეციის კომისიაში მომუშავე ადამიანებს არაფერს ეუბნება ის სახელი და გვარები, რომლებიც ჩვენ გვეუბნება ბევრ რამეს. ვგულისხმობ კონკრეტულ მოსამართლეებს, რომელთა საქმიანი ბიოგრაფიაც დაკავშირებული საკმაოდ გახმაურებულ და ცნობილ საქმეებთან. ამაზეა საუბარი. რა უფრო აზარალებს და აზიანებს სასამართლოს დამოუკიდებლობას და იმიჯს, არასამთავრობოების განცხადებები, თუ კონკრეტული მოსამართლეები, რომელთა ბიოგრაფიაშიც სწორედ ასეთი გადაწყვეტილებებია? ეს უკანასკნელი უფრო არ აზიანებს სასამართლოს იმიჯს? თქვენ ხშირად იშველიებთ სტატისტიკას, აბსოლუტურად გასაზიარებელი და თვალშისაცემია, რომ ქვეყანაში გამამართლებელი განაჩენების რაოდენობა გაიზარდა, მაგრამ ამის მიუხედავად სასამართლო ინსტიტუტის მიმართ ნდობა არ არის ისეთი მაღალი, როგორსაც ველით. რატომ არ არის? იქნებ, პრობლემა სწორედ პერსონალიებშია და არა კონკრეტულ რეფორმაში? 

ნდობა არის დიდი გამოწვევა და ეს არ არის მარტო ჩვენს ქვეყანაში. სასამართლო სისტემის მიმართ ნდობა გამოწვევაა ბევრად უფრო განვითარებულ და დიდი ისტორიის მქონე ქვეყნებისთვის, ვიდრე ჩვენ ვართ. რაც შეეხება კონკრეტულ კანდიდატურებს, ამასთან დაკავშირებით მინდა ვთქვა, რომ ჩვენ თავიდან გვესმოდა კრიტიკა, რომ თურმე იუსტიციის უმაღლესმა საბჭომ კრიტერიუმებისა და რეგულაციების გარეშე მოახდინა კანდიდატების ნომინირება უზენაეს სასამართლოში და ეს იყო ძალიან დიდი პრობლემა, რომ კრიტერიუმები და რეგულაციები დადგენილი არ იყო. თუმცა როცა ჩვენ ამ მოსაზრებაზე პასუხად გავაჟღერეთ, რომ მზად ვიყავით მონაწილეობა მიგვეღო კრიტერიუმების შემუშავებაში და მზად ვიყავით ნებისმიერი დადგენილი კრიტერიუმის მიხედვით გაევლო თითოეულ დასახელებულ კანდიდატს შემოწმება და მხოლოდ ამის შემდეგ მომხდარიყო მსჯელობა მის გამწესებაზე, ამის შემდეგ უკვე სხვა სურათი მივიღეთ. იგივე პირები უკვე საუბრობენ იმაზე, რომ არანაირი მნიშვნელობა არ აქვს იქნება თუ არა კრიტერიუმი დადგენილი და როგორი კრიტერიუმი იქნება, არ აქვს მნიშვნელობა არც რეგულაციას და წესრიგს, როგორი იქნება ეს, მნიშვნელოვანია მხოლოდ ის, რომ კონკრეტული კანდიდატურები არ იყვნენ გასული. ამის პასუხად ჩვენ ასევე აშკარად და ღიად განვაცხადეთ, რომ თუ რომელიმე კანდიდატის მიმართ კითხვები არსებობს, არ შეიძლება 10 დასახელებული კანდიდატურის შესახებ ასე კრებსითად ისაუბრო, ყველა ერთობლივად მოიაზრო და ერთნაირი პრეტენზია წაუყენო 10 კანდიდატურას. თუ არსებობს კონკრეტული პრეტენზიები, მათ შორის მათ მიერ წარსულში განხილულ საქმეებთან დაკავშირებით, ჩვენ ღიად ვაცხადებდით, რომ მზად ვიყავით როგორც საპარლამენტო და საკომიტეტო მოსმენებზე, ასევე ნებისმიერ სხვა თითოეული კანდიდატი გამოსულიყო და  ნებისმიერი კითხვისთვის გაეცა პასუხი და თუ ნამდვილი მტკიცებულებებით დადგინდება, რომ მის წარსულ საქმიანობაში მართლა ჰქონდა გარკვეულ ხარვეზებს ადგილი, რომელიც მას ხელს შეუშლის უზენაეს სასამართლოში საქმიანობაში და ასევე საზოგადოებაში ნდობის მოპოვებაში, რა თქმა უნდა, ეს ღიად უნდა ითქვას და რა თქმა უნდა, ამის შესახებ ინფორმაცია საზოგადოებას უნდა მიეწოდოს.

თვლით თუ არა, რომ მოსამართლის შეფასებისას ერთ-ერთ კრიტერიუმად უნდა იყოს სწორედ წარსულში მიღებული გადაწყვეტილებები? ამას იმიტომ ვამბობ, რომ ამ კონკრეტული მოსამართლეების მიმართ პრეტენზია სწორედ წარსულში გამოტანილი განაჩენებიდან გამომდინარე არსებობს. ვთანხმდებით ხომ იმაზე, რომ წარსულში სასამართლო სისტემას ძალიან დიდი და სერიოზული პრობლემა ჰქონდა?! თავად მოსამართლეები სისტემის შიგნიდან საუბრობენ, რომ უდიდესი წნეხის ქვეშ იყვნენ წლების განმავლობაში და ამ წნეხიდან გამომდინარე სხვა გადაწყვეტილებებს ვერ მიიღებდნენ. რა ვუყოთ წარსულ წლებში მიღებულ გადაწყვეტილებებს? ამიტომ ვსვამ ამ კითხვას - წარსულში მიღებული გადაწყვეტილებები უნდა იყოს თუ არა ერთ-ერთი კრიტერიუმი მოსამართლის შეფასებისას?

ჩვენ ვთქვით, რომ კრიტერიუმები, რომლითაც ვიხელმძღვანელეთ უზენაესი სასამართლოს კანდიდატების დასახელებისას იყო ის კრიტერიუმები, რაც არის პირველი და მეორე ინსტანციის მოსამართლეებისთვის ძალიან დეტალურად გაწერილი ორგანულ კანონში „საერთო სასამართლოების შესახებ“. ეს არის კეთილსინდისიერების და კომპეტენტურობის კრიტერიუმები, რომელიც ჩაშლილია. იგივე კანონი გვაძლევს საშუალებას და გვავალდებულებს კიდევაც, რომ თუ მოქმედი მოსამართლე გამოდის კონკურსზე აუცილებლად უნდა მოხდეს მის მიერ განხილული საქმეების განხილვა. შემთხვევითი შერჩევით ხდება ამ საქმეების ამორჩევა, გამოთხოვნა და შესწავლა იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრების მიერ. ეს, რა თქმა უნდა, არის ერთ-ერთი კრიტერიუმი და ასეც უნდა იყოს. თუ მოქმედი მოსამართლეა კონკურსზე და ნომინირებულია უზენაეს სასამართლოში, მისი საქმეები შესაძლებელია, რომ შემოწმებული და განხილული იყოს, თუმცა მე ყოველთვის ვიმეორებ ერთი და იგივეს, უნდა შევიტანოთ მეტი კონკრეტიკა. როცა საუბარია წარსულ პერიოდზე და იმაზე, რასაც თქვენ ამბობდით, რომ ძალიან რთულ ვითარებაში უწევდათ მოსამართლეებს საქმიანობა, ეს ასევე ეხება საკანონმდებლო რეგულაციებს, რომელიც მაშინ მოქმედებდა, ეხება ნულოვანი ტოლერანტობის პოლიტიკას, რომელიც ჩვენ მივიღეთ, სრულად შეკრებითობას სისხლის სამართალში, სადაც ვიღებდით არაადეკვატურ სასჯელებს. როდესაც გვქონდა დანაშაულთა ერთობლიობა, მოსამართლე იძულებული იყო შეეკრიბა და შესაძლებელია, ქურდობის პირველი ნაწილის რამდენიმე ეპიზოდის შემთხვევაში გამოსულიყო სასჯელი იმაზე ბევრად მეტი, ვიდრე ეს შეიძლება მკვლელობისთვის დაედგინა მოსამართლეს.

ხომ მაგრამ, გამამართლებელი განაჩენის გამოტანას კანონმდებლობა ხომ არ უშლიდა ხელს? აქ მოსამართლე შინაგანი რწმენის მიხედვით იღებდა კონკრეტულ გადაწყვეტილებას.    

სასამართლო სისტემა, მე ვიტყოდი, რომ ყველა ეტაპზე ვითარდება და მიდის წინ. ამაზე მეტყველებს ზუსტად ის სტატისტიკა, რომელზეც თქვენც საუბრობდით და რომელიც შემიძლია ნებისმიერ მსურველს მივაწოდო და ეს არის ძალიან დიდი პროგრესი, განსაკუთრებით ბოლო წლების განმავლობაში, მას შემდეგ, რაც სასამართლო სისტემას აქვს ადეკვატური კანონმდებლობა და ის ხელმძღვანელობს ადეკვატური კანონმდებლობით, ძალიან დიდი პროგრესი არის ციფრებში გამოსახული, როგორც სამოქალაქო, ადმინისტრაციული, ასევე სისხლის სამართლის მიმართულებით, ამას ვერ უარყოფს ვერც ერთი ჩვენი ოპონენტი.  

კვირას უკვე არის პირველი სამუშაო შეხვედრა და საინტერესოა იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მდივანი რა წინადადებით მიდის იქ, მაგრამ მანამდე, დღევანდელ კონფერენციას მინდა შევეხო. თვალში საცემი იყო ის ერთსულოვნება, რომელიც ვნახეთ დღევანდელ სხდომაზე. ნაზი ჯანეზაშვილმა შეიტანა დისონანსი ამ სხდომაში  და არა მარტო ამ სხდომაში, არამოსამართლე წევრებს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს სხდომებისას ხშირად შეაქვთ ასეთი დისონანსი. ჯანეზაშვილმა არაერთხელ განაცხადა, რომ სასამართლოში არის კლანი, რომელიც მართავს მთელ სისტემას. თქვენ მუდმივად ითხოვთ, რომ დასახელდეს ერთი არგუმენტი იმის დასადასტურებლად, რომ სასამართლოში მართლაც არსებობს ასეთი კლანი. თქვენ ამბობთ, რომ არგუმენტი მას არ წარუდგენია. ზოგადად, კლანის არსებობის დასამტკიცებლად რა არგუმენტი უნდა წარადგინოს კონკრეტულმა პირმა, რომ საზოგადოებისთვის დამაჯერებელი იყოს?

მოდით, ასე ვთქვათ, ბრალდების არსი რაში მდგომარეობს? ბრალდების არსი ჩვენ მიმართ, რომელიც გაჟღერებული იყო, მდგომარეობს იმაში, რომ სასამართლოში არის მოსამართლეების მცირერიცხოვანი ჯგუფი, რომელიც დანარჩენ სისტემას აკონტროლებს. ეს ბრალდებები რომ გავაერთიანოთ, ეს არის ძირითადი საფუძველი, რომ არსებობს რამდენიმე გავლენიანი მოსამართლე, რომელიც იქვემდებარებს დანარჩენ მოსამართლეებს და აქცევს მისი გავლენის ქვეშ.

ამისთვის მათ საკანონმდებლო ბერკეტებიც აქვთ-ო, არის ნათქვამი არაერთ დასკვნაში, იგივე „საერთაშორისო გამჭირვალობის“ დასკვნაში, რომ იუსტიციის უმაღლეს საბჭოში არიან ძირითადად გაწევრიანებულები ეს მოსამართლეები, რომლებიც გავლენას ახდენენ მთელ სისტემაზე, მათ შეუძლიათ მოსამართლებს გამოუტანონ დისციპლინური საყვედურები, მოკლედ გავლენა, რომელიც ქმნის იმ ერთსულოვნებას, რაც ვიხილეთ. 

ეს სიცრუეა. ეს არის ტყუილი ფაქტები და ჩვენ ვიხილეთ სტატისტიკა დისციპლინური სამართალწარმოების და ეს ნამდვილად არ შეიძლება ჩაითვალოს ბერკეტად. რადენიმე საქმე იყო განხილული დისციპლინური სამართალწარმოების, რომელსაც ვერანაირი კავშირი ვერ ექნება გავლენების მოპოვებასთან სასამართლოში. ჩვენ გვყავს ნახევარი სასამართლო კორპუსი, თუ მეტი არა, ზუსტი ციფრი არ მახსოვს, უვადოდ გადანიშნული და არანაირი ბერკეტი უვადოდ გადანიშნული მოსამართლის საქმიანობაში ჩარევისა და მასზე გავლენის მოხდენისა, რეალურად არ არსებობს. თუ არსებობს, უნდა დასახელდეს და უნდა დასახელდეს კონკრეტული ფაქტი. არ შეიძლება ყოველ დღე საუბარი იყოს იმაზე, რომ მოსამართლეების 300-კაციანი კორპუსი დამორჩილებულია და ვერც ერთი ფაქტი, ვერც ერთი მოსამართლე, ვერც ერთი არგუმენტი ვერავინ ვერ დაასახელოს და ვერ მოიყვანოს ამ პირობებში, რომელიც მოგვცემს ნათელ სურათს, თუ რაში მდგომარეობს ეს გავლენის სფეროები და ეს გავლენა. ეს არის მტკნარი სიცრუე და მიზანმიმართული კამპანია სასამართლო კორპუსის დასუსტებისთვის, ეს არის მოსამართლეების გამწესების პროცესზე გავლენის მოპოვების მცდელობა. კიდევ ვიმეორებ, თუ დააკვირდებით, ჩვენდამი ყველაზე კრიტიკულად განწყობილ არასამთავრობო ორგანიზაციებს და იმ პროცესებს, რომელსაც ისინი აკრიტიკებენ ქვეყანაში, და ეს შეიძლება მარტო სასამართლო სისტემას არ ეხებოდეს, ძალიან აშკარად და ნათლად დაინახავთ, რომ იმ შემთხვევაში, როდესაც კონკრეტული პიროვნებები ასოცირდებიან არასამთავრობო ორგანიზაციებთან, მათ აქვთ სრული მხარდაჭერა არასამთავრობო სექტორისგან, ხოლო თუ არიან დამოუკიდებელი კანდიდატები, თუნდაც სასამართლო სისტემიდან წამოსული ან ადვოკატთა კორპუსიდან ან სხვადასხვა სამსახურებიდან წამოსული, იმიტომ რომ ჩვენთან სტაჟი სავალდებულოა, ისინი ექცევიან კრიტიკის ქარ-ცეცხლში.

იმ ერთსულოვნებას, რაც დღეს ვიხილეთ, მეორე მხარეს ხსნის იმით, რომ ეს არის კლანური მმართველობის შედეგი, თქვენ რით ახსნით მას? რით არის ეს ერთსულოვნება განპირობებული?

დღევანდელი მდგომარეობით სასამართლო კორპუსი არის დამოუკიდებელი ისე, როგორც არასდროს და ეს გარანტიები შექმნა საქართველოს ახალმა კონსტიტუციამ.

არც ერთი განსხვავებული აზრი არ ყოფილა...

განსხვავებული აზრი რასთან მიმართებით? სასამართლო კორპუსი არის ერთიანი და ძალიან ძლიერი. განსხვავებული აზრი სასამართლო დამოუკიდებლობასთან მიმართებით ვერ ექნება მოსამართლეებს იმ ბუნებრივი მიზეზებიდან გამომდინარე, რომ სასამართლო კორპუსი ვალდებულია და მომართულია იქითკენ, რომ დამოუკიდებელი იყოს. ეს არის ჩვენი საკანონმდებლო ვალდებულება, რომ დავიცვათ სასამართლო სისტემა ყოველგვარი გარე ჩარევებისგან, გარე ზეწოლისგან და ზეგავლენისგან, იქნება ეს პოლიტიკური ხელისუფლებიდან წამოსული მუქარა, თუ იქნება ეს არასამთავრობო სექტორიდან წამოსული მუქარა.  

ხვალ რა წინადადებით მიდის იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მდივანი შეხვედრაზე?

იუსტიციის საბჭოს მდივანი არა, იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მოსამართლე წევრებს გვაქვს წარდგენილი ჩვენი ხედვა და ჩვენი პროექტი იმასთან დაკავშირებით, თუ როგორ უნდა მოხდეს უზენაესი სასამართლოს კანდიდატების დასახელება, ვის უნდა ჰქონდეს კანდიდატის დასახელების უფლებამოსილება. ასევე ვფიქრობთ, რომ გარკვეული კვოტირება შეიძლება არსებობდეს მოსამართლე და არამოსამართლე კანდიდატებს შორის და მე ვფიქრობ, რომ პრიორიტეტი და რიცხობრივი უპირატესობა უნდა ჰქონდეს გამოცდილ მოსამართლეებს, კარიერული პრინციპით უნდა მოხდეს მათი დაწინაურება უზენაეს სასამართლოში და ასევე ვფიქრობთ, რომ კანდიდატის დასახელების უფლებამოსილება შეიძლება ჰქონდეს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს რამდენიმე წევრს. დანარჩენ დეტალებზე ჩვენ ვიმსჯელებთ ხვალინდელ შეხვედრაზე და ეს აუცილებლად გახდება ცნობილი საზოგადოებისთვის.

ვიდეო

სხვა ინტერვიუები